Taha Toros Arşivi, Dosya No: 55-Adalet Ağaoğl

Sonat, Haluk

Istanbul Sehir University Repository

/-)—55
i
ß  /UOGjT'Qf I ,
m
PAZAR, t o  Mari 2 0 0 2  I
TERSİ
YÜ ZÜ
Ö z d e m i r  İ N C E
Türkiye örnek 
olamaz!
Kimileri Türkiye'nin İslâm ülkelerine 
örnek olmasını isterken, ben kalkmış 
'Türkiye örnek olamaz!' diyorum.
Diyorum, çünkü hiçbir toplum bir başka 
topluma, hiçbir devlet bir başka devlete 
örnek olamaz, olmamalıdır. 1919'da 
bağımsızlık ilan ederek 1929'a kadar 
Afganistan'ı yöneten, Türkiye'yi ve 
Atatürk'ü kendine örnek alan Emanullah 
Han'ın başına gelenleri düşünün: Siyasal 
ve toplumsal hayatta birçok iddialı 
projeyi gerçekleştirmeye kalkıştı. Ne var 
ki, kabilelerin bu yeniliklere karşı çıkması 
üzerine 1929 yılında tahtı bırakmak 
zorunda kaldı. Emanullah Han sandı ki 
Atatürk ve Türkiye kendine Batı'dan 
somut, adresi belli bir toplum ve devleti 
örnek almıştı. Almamıştı! Mustafa 
Kemal'in kafasında Batıyla ilgili olarak 
belli bir adres değil bir düşünce, bir 
ideoloji vardı. İkisinin arasında dağlar 
kadar fark var. Somut model hazır 
giyim'e benzer, üstünüze uymayabilir. 
Tersinin doğru olduğu sanılır, dahası 
inanılır ama Mustafa Kemal ve Türkiye 
bu türden 'hazır giyim'e (konfeksiyona) 
iltifat etmedi.
★
Türkiye'nin 'Ilımlı İslâm' bağlamında 
dünya müslümanlarına örnek olması 
isteniyor. Yanlış! Çünkü: Türkiye İslâm'ın 
türü konusunda değil, ancak laiklik 
bağlamında örnek olabilir!!! 'İlımlı İslâm' 
ile müslümanlara örnek olabilmek için, 
ilkin bizzat İslâm'ı ve yapılarım örnek 
almak gerekir. Türkiye böyle bir şey 
yapmadı. Kendine İslâm'ın yapılarını 
örnek alıp onu yorumlayarak 
yumuşatmadı. Laik devleti kendine 
model seçti ve dini bu modelin 
yapılarıyla sınırlandırdı. Türkiye'nin 
görece başarısına bakıp ona örneklik 
misyonu vehmediliyorsa bir kez daha 
yanlış! Çünkü bu örneklik operasyonu 
katı müslüman devlet ve toplumlara 
ılımanlık getirmez, tam tersine Türkiye'yi 
tekrar İslâm'ın yapılarının egemenliği 
altına sokar. Yoksa, gizlice böyle bir şey 
mi isteniyor?
Laikliğin İslâm'a ılıman bir iklim 
getirmek gibi bir görevi yoktur. Özellikle 
de Türkiye Cumhuriyeti laikliğinin!
Laiklik dini sınırlar, o kadar!
★
18 Şubat tarihli Hürriyet gazetesinde 
yaynnlandı: Pakistan devlet başkanı 
Pervez Müşerref 'Müslüman ülkeler bir 
Almanya etmiyor' diyormuş. İslâm 
dünyasının yoksul, geri kalmış, eğitimsiz, 
sağlıksız, zayıf ve aydınlanmamış 
olduğunu belirten Müşerref 'Müslüman 
ümmeti karanlıkta yaşıyor' demiş. İslâm 
ülkelerinin ekonomik durumunu Batı 
ülkeleriyle karşılaştıran Pakistan Devlet 
Başkanı, tüm İslâm ülkelerinin GSMH’mn 
Almanya' mnkinin yarısmdan az 
olduğunu belirmiş ve İslâm ülkelerinin 
gelişmek için bilim ve teknolojiye ağırlık 
vermeleri gerektiğini söylemiş. Bu amaçla 
bir fon oluşturulmasını da öneren 
Müşerref, 'Gerçek cihad budur. Bu 
olmazsa, Müslümanlar hep geri, eğitimsiz 
ve şiddete bulaşan insanlar olarak 
algılanacaktır' demiş.
★
Pakistan bir 'İslâm Cumhuriyeti dir. 
Anayasası Pakistan'ı çok partili bir İslâm 
cumhuriyeti olarak tannnlar. Yani şeriatın 
yolu açık. Müşerref gerçekte İslâm'ı 
eleştiriyor. Bilim ve teknoloji konularında 
yoğunlaşmak için panislâmist bir fon 
oluşturulmasını öneriyor. Bu fon 
oluşturulabilir mi, bilemem.
Ama merak ediyorum: Acaba Pakistan 
okullarının müfredat programlarında 
Darwin yer alıyor mu? Müşerref, bilim 
ve teknoloji fonunu neden panislâmist bir 
çerçeveye oturtmak gereksinimi 
duyuyor? Hemen ülkesinde uygulasın 
düşüncesini.
★
Türkiye, Müslüman ülkelere ancak laik 
anayasası ile örnek olabilir! Ama örnek 
olacak olanın 'Beni örnek alın' demesi de 
yakışık almaz. Toplumsal değişime 
gereksinim duyan kimse örnek alacağı 
adresi arayıp kendi bulur. Arap 
ülkelerinin laikleşebileceklerini aklım 
kesmiyor. Çok zor! Öteki Müslüman 
ülkelere gelince, varsa, kafalarını 
kullansınlar.
Türk ya da ecnebi, kim olursanız olun, 
Türkiye'yi bu türden işlere 
karıştırmayın!
(Not: Bu yazı Gila Benmayor'un 3 mart 
tarihli yazısından önce kaleme alınmıştır.)
Psikiyatr Halûk Sonat ünlü yazarın yarattığı karakterleri didik didik etti
Adalet Ağaoğlu
psikanaliz koltuğunda
Psikiyatr Halûk 
Sunat, bizde pek 
yapılmayan bir şeyi 
yapıyor; yazarların 
eserlerini didik ederek, 
yaratıcılarını pikanaliz 
sandalyesine oturtuyor. Bu 
çalışmanın ilk meyvesi 
Adalet Ağaoğlu oldu. 
"Hayal, Hakikat, Yaratı - 
Adalet Ağaoğlu ve Roman 
Dünyasına Psikanalitik 
Duyarlıklı Bir Bakış" isimli 
kitap Bağlam Yayınları 
tarafından basıldı. Bu 
kitapta, Halûk Sonat, ünlü 
yazarın yarattığı 
karakterlerin arkasında 
yazarın kendisini arıyor. 
Bu karakterler arasında 
özellikle sık sık karşımıza 
çıkan Aysel ve Tezel'in, 
yazarın iki yüzünü iyi 
yansıttığı sonucuna 
varıyor. İşte Aysel'in bir 
tanımı: "Çocukluğunda 
her şeye yüzü kızarır, 
yanındaki arkadaşlarının 
rahat kahkahalarına ancak 
gülümsemeyle katılır, erkek 
arkadaşlarına 'kötü gözle' 
bakmaz, artistlerin bile 
ağırbaşlısını beğenir, artist 
resimleriyle -ancak- ülkesini 
ihmal etmeyecek kadar 
ilgilenme serbestliğinden 
yanadır; erkek arkadaşı ile 
-yaşı kemale erdiğinde- 
bira içip bankta otururken, 
yanındaki 
genci değil 
de,
Avrupai kız 
oluşunu,
uygar
olmayı
sever..." Sefa KAPLAN
Halûk Sonat, Ahmet Hamdi Tanpınar'la ilgili çalışmasına devam ediyor, 
Oğuz Atay ve Yusuf Atılgan'ı da ileride aynı şekilde, yani eserleri 
aracılığıyla psikanaliz koltuğuna yatırabileceği yazarlar olarak görüyor.
■  Böyle bir çalışma 
için Adalet Ağaoğlu 
ismini tercih etmenizin 
özel bir nedeni var mı??
- Adalet Ağaoğlu, pek 
örneği görülmemiş 
ölçüde, erken yaşlardan 
itibaren rüyalarını 
ayrıntılı olarak not almış 
bir insan. Sonra deneme 
ve değimlerinde, kendi 
hayat hikâyesini, hayatla 
münasebetini ve 
çaüşmalarını çok 
ayrıntılı olarak, içtenlikle 
anlatıyor. "Göç 
Temizliği" nde de,
Ankara'dan İstanbul'a 
göç ederken, geride 
bıraktığı hayatı, 
neredeyse bir serbest 
çağrışan düzeyinde, 
bilinçli denetime çok 
fazla tabi tutmadan dile 
getiriyor. Kendisinden 
bu kadar içtenlikle ve 
içeriden söz etmiş olan 
bir yazarın, kendi iç dünyasıyla 
kurguladığı dünya arasındaki 
örtüşmeleri yoklamak, çok 
önemli ve yol gösterici olabilir 
diye düşünüyorum.
>ECE HAYATIM
■  Başlangıçtan beri mi böyle 
düşünüyordunuz?
- Bunlar topluca bir 
değerlendirmeden sonra 
verilmiş bir karar değil elbette. 
Yaratma sorunsalı nasıl ele 
alınabilir diye etrafa 
baktığımda, öncelikle rüyalara 
göz atmam gerektiğini 
düşündüm. Bu açıdan, "Gece 
Hayatım" isimli kitap zengin 
bir malzemeydi. Orada rüyaları 
var, biliyorsunuz. Giderek, "Dar 
Zamanlar"m başkişisi olan 
Aysel'le, Aysel adına kurulmuş 
rüyalar dikkatimi çekti. Aysel'le 
Adalet Ağaoğlu arasında ne 
türden kesişmeler ve örtüşmeler 
olduğunu yoklama arayışı çıktı 
zamanla ortaya. Böylece, Adalet 
Ağaoğlu'nun kimlik kuruluşu 
ve bu kuruluş esnasında
yaşadığı iç çatışmalarla Aysel 
arasında ne tür ilişkiler 
olduğunu merak etmeye 
başladım.
■  Çıkış noktası "Gece 
Hayatım" oldu yani...
-Rüyalar, iç çatışmalara 
cevaben oluşmuş arayışlardır. 
Yaratma süreci de aynıdır. Aynı 
kaynaklardan besleniyorlar ama 
tezahürleri farklı. Dolayısıyla, 
okunmaları da farklı. Bunları 
yanyana getirip nasıl birbiriyle 
kesiştiklerini ayırmak suretiyle, 
yaratma sürecinin nerelerden 
beslendiğini anlama şansımız 
oluyor.
■  Çalışma ilerledikçe sizi en 
çok şaşırtan ne oldu?
-Görünür kimliği itibariyle 
Aysel'in Adalet Ağaoğlu'ndan 
çok fazla izler taşığıdmı 
düşünüyorum. Öte yandan, 
gerçek hayatta bir türlü gün 
ışığına çıkartamadığı ve yazann 
çoğu kez farkında olmadığı bir 
alt bileşimi de Tezel karakteriyle 
kurmacaya taşıdığını 
sanıyorum. Bunu keşfetmek, 
beni bir hayli heyecanlandırdı.
AHMET HAMDI TANPINAR İÇ DÜNYASINI 
ORTAYA KOYMAYI BAŞARAMIYOR
■  Bir sonraki çalışmanız da Ahmet 
Hamdi Tanpmar üzerine galiba...
- Tanpınar'la ilgüenmemi sağlayan da 
benzer saiklerdi. Tanpmar, çok sık 
psikanalizden ve rüyalardan söz eden bir 
yazar. "Saatleri Ayarlama Enstitüsü"nde 
söz gelişi, somut bir psikanaliz 
figürü var. Psikanalizle bu 
kadar içli dışlı bir başka 
romana olduğunu 
sanmıyorum.
■ Ağaoğlu ve Tanpmar'da 
ortak olan özellikler tesbit 
ettiniz mi?
-Ağaoğlu da, Tanpmar da 
kendi dönemlerindeki verili 
nesnel koşullar içinde hayatla 
yüzleşen, onunla hesaplaşan, o 
hesaplaşmayı da eserlerine 
yansıtan yazarlar. İkisinde de 
ortak olan temel nokta 
samimiyet. Ancak, Ağaoğlu 
hayatla yüzleşmesini estetik bir 
yapılandırmaya 
dönüştürürken, kendi iç 
dünyasına duyargalarım çok 
daha fazla uzatabilen bir insan.
Tanpmar ise hayatla 
hesaplaşmasını bilinç diline 
oturtmak gibi bir tavır içinde.
■  Cinsiyetlerin bir rolü var 
mı bunda?
-Ben cinsiyetlerin değil, 
kişiliklerin rolü olduğunu 
düşünüyorum. Mesela Tanpmar kendisini 
şair olarak tanımlayan, öyle tanımlanmak 
isteyen bir insan. Ama aynı Tanpmar, 
niyetinin ne olduğunu, ne istediğini, 
iştiyaklarının adını çok arkasında durarak, 
çok berrak bir biçimde ortaya koyabilen 
biri değil. Kendi iç dünyasının arayışlarma
sere serpe yol açan ve şiiri bu arayışların 
hizmetine sunabilen bir şair değil. Çünkü, 
bence kendine dönük bir hoşgörüye sahip 
değil. Ahmet Kutsi Tecer'e veya Adalet 
Cimcoz'a yazdığı mektuplarda sürekli 
yapamamaktan söz etmesi de bunun
somut bir göstergesi zaten. Arada kalmış 
bir insan izlenimi veriyor bana.
■  Zaten "Ne içindeyim zamanın, ne 
de büsbütün dışında" diyor.
Bu da arada kalma durumunun 
göstergesi değil mi?
-Elbette ama Tanpmar, Erzurum
Lisesinde öğretmenliğe başladığı ilk 
günde, müdüre (Cevat Dursunoğlu), 
emekliliğine ne kadar zaman kaldığını 
sorar. Yorgunluğu bir ömür süren 
Tanpmar, ömrünün son demlerinde 
(1958), Louvre'da gördüğü Rembrandt'ın 
yaşlılık dönemi portresinin 
izlenimlerinden günlerce 
kopamaz ve o resimde 
ressamdaki yorgunluğu 
okurken, "Bana öyle geliyor 
ki, Rembrandt, talihinden 
veya kendisinden, hülasa bir 
şeyden korkuyor" diye 
düşünür ve "İyi ama 
sanahnm tam kemal 
noktasmda, bütün sırlara 
sahip iken bu korku niçin?" 
diye iç geçirir. Şu andıklarım, 
beni ister istemez, 
Tanpmar'm şahsında, 
'yorgunluk ve korku'nun 
izlerini sürmeye davet 
ediyor.
■ Bu sözlerinizden 
Tanpmar'ı başarısız 
bulduğunuz izlenimi 
çıkıyor ortaya?
-Tanpmar'm kendi yaratıcı 
iç dünyasını gümşığma 
çıkartmakta sıkıntısı 
olduğunu düşünüyorum. 
Kendisine yeterli serbestliği 
tanımıyor. Tanpmar'm 
bütün yazdıklarına baktığımızda, öteki 
cinsle karşılaşmalarının kendi iç 
dünyasında yarattığı çalkantıları kurmaca 
dünyasına taşımakta pek de başarılı 
olamadığını görürüz. Erkeğin kadınla 
vuslat yaşadığını görmek mümkün değil 
Tanpmar'da.
Yarası olan 
insan sanatçı 
oluyor
■  "Yaratıcı ihtiyaçlar" derken 
neyi kastediyorsunuz?
- Olanla yetinmeyen, olanla 
çatışan, o çatışmayı aşma 
sürecinden söz ediyorum. Bu da, 
çatışılan şeyle insanın 
muhayyelesinde hesaplaşması 
demektir.
■  Sait Faik, "Yazmasam 
çıldıracaktım " diyordu. Çıldırsa 
sizin elinize düşecek zaten.
Yazma serüveninin böylesine 
hastalıklı uçlarda gezinmesi 
sağlıksız bir durum
değil mi? Halbuki siz buna 
"yaratıcılık" başlığıyla hayli 
olumlu bir fonksiyon 
yüklüyorsunuz?
- Olumlu elbette. Sait Faik'in 
söylediği gibi, "yazmasaydım 
yapamazdım" noktasmda yazıyor 
ise bu kaçınılmaz bir durum 
demektir. Bu ihtiyaç o kadar 
dayanılmaz ki, yazmasa bu kadar 
yükü taşıyamayacak...
■  Peki ama travmatik bir tarafı 
yok mu bunun?
- Var elbette ama kimler sanatçı 
oluyor? Böyle bir yarası olan insan 
sanatçı oluyor. Kimileri,
"Sanatsal faaliyet hastalığın 
dışavurumudur" diyorlar ama 
bence sanatsal faaliyet, olumlu bir 
yaratmadır. Travma saiklerine 
duyarlı olmayan kişiler, bu türden 
yaralanmalara açık olmayan kişiler 
böyle işlere soyunmuyorlar zaten. 
Bu itibarla ben yaratıcı sürecin, 
sağaltıcı bir faaliyet olduğunu 
düşünüyorum.
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5  1 3 8 8 2 0 0 6 *


Psikiyatr Haluk Sonat ünlü yazarın yarattığı karakterleri didik didik etti:Adalet Ağaoğlu psikanaliz koltuğunda

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/148211/3/001513882006.pdf

Psikiyatr Haluk Sonat ünlü yazarın yarattığı karakterleri didik didik etti:Adalet Ağaoğlu psikanaliz koltuğunda

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository