Taha Toros Arşivi, Dosya No: 154-İsmail Habib Sevük. Not: Gazetenin "Hadiselerin Vesilesile" köşesinde yayımlanmıştır

Sevük, İsmail Habib

Istanbul Sehir University Repository

IHâdiselerin v e s i l e s i l e  f
»
Mukaddes zeytin
i
Bayramiç ilçesinde Kazdağmm 
öte yamacından bağlıyarak bir ara­
lık Edremid körfezi cephesine sar­
kan korkunç orman yangınının 
zeytin mıntakasım da tehdide baş­
ladığı haberleri gelince bir hafta 
kadar yüreğim oynadı durdu. Yan­
gın, canım ormanları yokettekten 
sonra Altınoluk taraflarında zey­
tin sahasına gelir gelmez sönmüş. 
Eminim ki halkm bir çoğu bunu 
zeytin ağacının kutsiyetine vermiş­
tir. O kanaatte olanların haklan da 
yok değil. Zeytin bütün devirler 
boyunca mukaddes tanındı.
Yunan mitolojisinde:
Sadece bir «Akdeniz ağacı» olan 
zeytini, kitablann rivayetine göre, 
eski Yunanlılar kendi diyarlarına 
Anadoludan götürmüşler. Omiros 
hem zeytin ağacının sertliğindeki 
meziyetleri, hem zeytinyağının vü- 
cude sürülmesindeki faydalan sa­
yar. Yunan mitolojisinde güzel 
Hellias’a karşı Atina ile Posiedon 
rekabete giriştikleri vakit birincisi, 
bir zeytin ağacı getirmek sayesinde, 
güzel dilberin gönlünü fethedebildi. 
Yunanlılar zeytini akıl ve marifet 
ilahesi olan Minerva’ya izafe etti­
ler. Çünkü insanlara öyle bir ağacı 
ancak öyle bir ilâhe bahşedebilirdi.
Eski Romalılarda:
Yalnız Lâtin edebiyatının değil 
bütün bir şiir âleminin de cihangir­
leri olan Virjil ve Horatiüs gibi en 
ünlü şairler zeytine takdis kaside­
leri yazdılar. Büyük Lâtin âlimi 
Kolumella «Zeytin, bütün ağaçların 
birincisidir» dedi. Yunanlılarla Ro­
malılar zeytini ancak doğru, ah­
lâklı ve imanlı kimselerin devşir­
mesine müsaade ederlerdi. Öyle 
mukaddes bir mahsul kötüler ve 
şerirler tarafından devşirilemezdi. 
Evet, bugünkü Avrupa medeniyeti­
nin temeli olan «Antikite» de, yani 
eski Yunan ve Lâtin medeniyetle­
rinde zeytin en mukaddes bir ağac- 
dı.
Mukaddes Kitablar:
Eski ibranice eserlerinde zeytinin 
adı Zeit diye geçer. Mukaddes k i- 
tabların en eskisi olan Tevratta 
Zeytine hikmet ve marifet vasıflan 
izafe edilmektedir. Yani bu suretle 
bu semavî kitab da zeytin için Yu­
nan mitolojisinin hükümlerini ka­
bul etmiş oluyordu. Davud Peygam 
ber dahi Zebur’da zeytini doğru ve 
temiz insanlara benzetti. Nuh Pey­
gamber, bütün mahlûkatı gemisine 
doldurup dünya zürriyetini tufan­
dan kurtanrken karaların belirip 
belirmediğini anlamak için gemiden 
bir güvercüı salıverdikten nice son­
ra, o mübarek kuşun ağzında bir 
zeytin 4ajile döndüğünü görünce- 
dir ki kurtuluşun iİk müjdesini al­
mıştı. İncillerin anlattığına göre İsa
Yazan
Ssmmil H abib  Sesm k□
Peygamber de Kudüse girerken 
elinde bir zeytin dalı taşıyordu. 
Güvercinin ağzında dünya karala­
rının kurtuluş haberciliğini yapan 
zeytin, İsanın elinde de barış ve 
dirlik sembolü olmuştu.
Kuttan ve müfessirler:
Kur’anda zeytin ve incir sûreleri 
varı «Zeytin ve incir hakkı için, 
Tûr dağı ve Mekke hakkı için, in­
sanı en güzel tabiat ve niizacda ya­
rattık.» manasına gelen âyetlerde 
Allah bile zeytin üzerine yemin 
ederek o mahsulün nimetlerini ih­
sas ile kutsiyetini ilân etmiş olu­
yor. Müfessirler zeytindeki bu İlâhî 
mazhariyetin sebeblerini meydana 
koymak için onun üç esaslı fayda­
sını anlatırlar: B ir defa zeytin ağa­
cının meyvası var, çünkü taneleri 
yeniyor. Sonra gıda olarak kullana­
bilirsin, çünkü yağile yemek pişiri­
lir. Nihayet üçüncü hassa, zeytin 
yağının ilâç oluşu, onun vücude 
sürülmesile nice hastalıklar tedavi 
edilir. Evet zeytin, miislümanlarca 
da mukaddestir.
Diğer meziyetleri:
Eski müfessirlerin bilemediği ve 
bilemiyeceği dördüncü bir fayda 
mikrobun keşfinden sonra meydana 
çıktı. Meğer zeytinin antiseptik 
hassaları da varmış. Onun salâhi­
yetti bir doktordan işittiğim diğer 
mühim bir hassası: Sabahları aç 
kanuna asidsiz cinsten bir fincan 
çiğ zeytinyağı içmek karaciğerin en 
tesirli devasıymış. Hepsi bir yana; 
bizde fakir Türkün esas gıdası 
«peynir -  ekmek» le «zeytin -  ek­
mek» tir. Zeytin tanesi en az ha­
cimde en çok gıda taşıyan madde. 
Sonra yemeklik zeytinlerin çeşidi 
on beş cinsi bulacak kadar zengin­
dir de: Mama zeytini, kara zeytin, 
iri zeytin, yarık zeytin, yeşil zey­
tin... Say da say. Yalnız dikkat edi­
lecek bir nokta: Zeytinyağı ne ka­
dar faydalıysa fazla yanmışı da o 
kadar zararlı bir zehirdir. İyi ahçı- 
lar pişirdikleri yemeklerde zeytin­
yağını kat’iyyen yakmazlar. Belli 
cennetlik mukaddes zeytinin ce­
hennemlik ateşle arası hiç iyi de­
ğil.
iki mazhariyet daha:
Zeytinyağının bizim için asırlar- 
danberi devam edip gelen iki maz­
hariyeti daha var: Biri Türk pehli­
vanlarının güreşlerde vücudlerine 
ygğ sürmeleri. «Türk güreşi» k i­
tabında şunu yazmıştım: «Uzun a- 
sırlarm denemelerinden geçerek
belli olmuş. Yağ gayet sıhhatli şey. 
Pehlivanlar güreşten sonra temiz 
lenmek için hamamda yıkanırlar. 
Fakat zeytinyağının pehlivan vü- 
cudüne yaptığı iyiliği bilenler ha 
mamdan sonra tekrar temiz zeytin- 
yağ sürünmektedir. Güreş esnasın­
da pehlivanlar vücudlerinin burku­
lan yerlerini yağla ovarak birbir­
lerine yardım ederler.» İkinci maz­
hariyet: Asırlardanberi mabedleri- 
mizin zeytinyağı kandillerde aydın­
latılması. Şudan daha kesif gibi 
görünen yağm sudan daha hafif o- 
luşu onun zaten ayrı bir kerameti 
gibi bir şey. Şimdi camilerimizin 
elektriklenmesini bir terakki san­
mamalı: Nerede mabedlere hiç ya- 
kışmıyan o çiğ elektrik ziyası, ne­
rede zeytinyağı fitillerinden çı­
kan o titrek ve yakut renkli ışık­
ların bütün mabede verdiği füsun- 
lu heybet. y  
Zeytin ağacının huylan:
Bir defa Akdeniz havzasından 
başka dünyanın hiç bir yerinde ye­
tişmez. Yani onun muayyen bir 
vatanı var. Akdenizden tek uzak­
laşabildiği yer ancak Kanarya a- 
dalarıdır. Orası da Akdenizin rüz- 
gârlarile selâmladığı bir yer. Za­
ten zeytinin Akdeniz havzasındaki 
yerleşme sahaları da bu rüzgârın 
erebildiği yerlere bağlı bulunuyor. 
Zeytine can veren dildâde deniz 
havası olduğu için bu hava bizim 
Anadolumuzun da neresine kadar 
uzanabilirse zeytin ağacı ancak o- 
raya kadar gidebilir. Aydın taraf­
larında yüz kilometreye kadar ıler- 
liyebildiği halde Edremid körfezi 
taraflarında otuz kırk kilometreyi 
geçemez. Deniz havasına bağlılıkta 
gayet titiz olan zeytin toprak bakı­
mından hiç de müşkülâtçı değildir: 
Edremidin tebeşirli arazisi, Berga- 
rnanm trahitli sahası, Ödemişin 
alovionlu toprağı, Marmaranm 
treas tabakaları onun için hep mü­
savi. Fakat iklim bakımından hiç 
de deryadilliği sevmiyor: Ne sıca­
ğın kırktan fazlasını ister, ne so­
ğuğun sıfır ikiden aşağısını. Yalnız 
iklimini buldu mu dayanır da da­
yanır. Bizim Edremidde bin yaşını 
aşmış bir çok ağarlar var. Heybetli 
çmarın en uzun ömürlü sayılması 
bir efsanedir. Ömür rekoru zeytin 
ağacında.
Zfirriyet bereketi:
Zeytini üretmenin beş altı çeşld 
yolu var: Biri «çekirdek» ten ye­
tiştirmek, tabiatile bu uzun sürer.
Diğeri «çelik» ten, yani dallan di­
kerek üretme. Sonra «yumru» dan; 
yumru ağacın dib tarafındaki ur­
lardır; bizde bunlara «tosbağa» de­
nir. Diğer usul «kanırmaç» tan ye­
tiştirmek; bu, yumrunun sürmüş 
ve büyümüş kısmı. Fakat bütün bu 
üretme şekillerinin en kestirmesi 
kitablarda «yabani zeytin», halk 
dilinde ise «delice» denen ehlileş­
memiş ağaçları aşılamaktır. Kilis- 
ten Uı-fa taraflarına, Mersinden An 
talya cihetlerine kadar sahalar baş­
tanbaşa delice zeytinlerde dolu. 
İçel kıyılarında, deniz zebercedliği- 
le dağ yeşilliğinin ve dolgun sulu 
ırmak köpüklerinin birbirile haşir 
neşir ola ola uzayıp gittiği o gü­
zelim yerlerde, dağlardan sahillere 
inen heybetli heybetli eski hend­
iere yerleştirilmiş taş künkler için­
den vaktile iskele'lere zeytinyağı 
akıtılırmış. Vatanımızda mevcud 26 
milyon ehlî zeytin ağacına karşı 
bunun iki üç misli, yani elli altmış 
milyon kadar yabani zeytin var. 
Bu deliceleri akıllandırmak ne ha­
yırlı bir himmet olacak.
Ekim ve bakım:
Balıkesirden Edremide giderken 
75 inci kilometrede Çakmakyokuşu 
doruğuna çıkılınca birdenbire bam 
başka bir manzara görülür. BalIke­
sirlilerin kısaca «çukur» veya 
«körfez» dedikleri zeytinlik mın- 
takası. Ova şosesinde giderken 
sağlı sollu, düzgün düzgün, saf saf, 
çapraz çapraz, askerî kıta intizamıle 
uzayan zeytin ağacı dizileri, oto­
mobilin hızı yüzünden çemberleme 
dönüyorlar gibi görünür. Bu mun­
tazam dikiliş deniz havasının onla­
ra müsavi bir adaletle girebilmesi 
içindir. O kadar faydalı olan zey­
tinin bakımı da elbet nazik olacak. 
Bol bol belleme, bol bol gübreleme, 
hele ara vermeden budalama. Naz­
lım ağaç budanmadan öyle hoşlanır 
ki. Hepsinin yapraklan mahsul 
senelerinde koyu yeşil ve cilâlıdır. 
Kısır senelerde ise yaprakların ci- 
lâları uçup renklerinin koyu yeşil­
liği açığa düşer. Üç esaslı vazifesini 
takvime göre o kadar intizamla gö­
rür ki -tabiî Edremid havzasını 
söylüyorum- mayıs ortasında çiçek 
açıp haziran başında meyva bağlı­
yacak aralık ayı ortasından itiba­
ren bir ay müddetle mahsulünü 
devşiriJsin diye toplayıcılara bıra­
kır. Mübarek yurdumuzun mühim 
feyiz kaynağı mukaddes zeytin, da-
ima aziz ol.
Inkılâb tarihi dersleri 
kaldırılmıyacak
Lise ve orta okullarda okııfülmaMa 
olan inkıl^b tarihi derslerinin kaldın  
lacağına dair çıkan söylentiler 
lık tarafından tekzib edilmiştir,
K ini - 
t : Bakan- 
liştir.
Taha Toros Arşivi
0  0  1 6  4 2 2 0 0 1 O *


Mukaddes zeytin

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository