Taha Toros Arşivi, Dosya No: 154-İsmail Habib Sevü

[Sevük], İsmail Habib

Istanbul Sehir University Repository

Avrupa yolundan notlar
—— P o m p e i  —
J * " ........ ...........*...................................................................................... .s
| Yirmi asrın öteki ucunda gömülen, beriki ucunda yeniden 
dünyaya geldi: Pompei Vezüvün konservesidir
Asırlardanberi de- (  İsm ail H abib ^  lanmıza uzun asır-
rin bir uykuya da- i ______________________________ | ların ötesinden ses-
lan Vezüv, îsanm doğumundan 79 yıl 
sonra birdenbire uyanarak, yakınında­
ki Pompei şehrini lâvlar ve küllerle 
örtüverdi. Bir şehir zelzeleyle yıkılır, 
fakat yıkıntısı gene yeryüzündedir. Bir 
şehir baştanbaşa yanabilir, fakat gene 
yanıkmanık birşey kalmıştır. Bir şeh­
ri sel basar, bir şehir bombardımana 
uğrar; bunların hiçbiri tam ölüm değil; 
fakat kürenin kızgın içi dağın ağzın­
dan göke çıkıp ta gökün bütün kızıl - 
lığı Pompeiye çöküverince o baştan­
başa mermer şehir, içindeki bütün diri­
lerle beraber, bir anda dünyadan sili­
nip kayboluyor. Meğer bu en görülme­
miş öldürüş, en umulmaz bir sakla - 
yışmış!
Lâvın, kavurup şehirde diri bırak - 
mayışı ve külün, yığılıp şehri havadan 
ve zamandan esirgeyişi: Dağ, yeryü­
zünden kaldırdığını yerin böğründe 
saklıyor. Yüzlerle metro kalınlığındaki 
toprak kefen değil mahfaza imiş, çok 
uzun emeklerle bu kalın toprak atılın­
ca yirmi asnn öteki ucunda gömülen, 
beriki ucunda yeniden dünyaya geldi. 
Pompei Vezüvün konservesidir!
Çevik tekerlekli tramvay treninin 
içinde, körfezin kavsini dolanarak, sıra 
sıra köyler içinden, sanki köyler bi - 
zim önümüzden geçiyormuş gibi sine­
ma hızile geçip; solumuzdaki Vezü- 
vü, profilinden, yüzünden, ensesinden; 
sanki o prova aynasında dönüyormuş 
gibi, her çeşid duruşuyla göre göre, 
vaktin nasıl geçtiğini anlamadan Pom­
peiye geldik: Dışardan büyük bir yan­
gın artığı gibi görünüyor; içindeyken 
de biz kendimizi yirmi asnn ötesinden 
artakalmış gibi göreceğiz!
İlkönce giriş yerinin başındaki mü­
zedeyiz. Pompeiyi görmeden Pom - 
peiden çıkan şeyleri görüyoruz. Salo­
nun ortasına sıralanmış üstü camekân­
lı masalann her birinde bir çıplak in - 
san yatıyor: Sırtüstü düşmüş, korkudan 
ağzı kenedli, başı devrik bir adam; 
koluyla alnını kapayıp yüzükoyun u- 
zanmış ve başının tepesinde saçların - 
dan yapılma küçük bir topuz görülen 
bir kadın; beride kıvrılmış bir çocuk, 
ötede... Bütün bunlar heykel değil, 
çünkü ettendir; mumya değil, çünkü 
ölmüş gövdeler dondurulmadı. Bunlar 
hayat sonile ölüm başının pençeleşme­
si. Görülen şey bu çengin enstantane­
sidir. Büyük felâket, lâvları ve külleri- 
le, öyle birdenbire çöktü ki ruhlar bile 
uçamadılar: Bunların hepsi ruhlan 
gövdelerinde kalmış birer ölü!
Halka halinde kıvrılarak kaskatı ke­
silmiş bir ev köpeği. Boynunda, ma­
denden yeri gömgök görünen, bir tas­
ma var. Açık kalmış ağzında karşılıklı 
iki diş: Belli, bağırmak isteyip bağıra- 
madan gitmiş. Tencerede pişirilen bir 
tavşan, kemiklerinin iskeletile durmak­
tadır: Avladılar, kaynattılar, fakat yi­
yemediler. Dilim dilim çizgili bir tep­
si çöreği, henüz firma konamamış: O- 
nu yirmi asır pişirdi!
Sıcak bir güneş altmda şehri geziyo­
ruz. Yayakaldınmlan da bulunan, 
parkeli gibi döşenmiş sokaklarda; ki­
misi bütün, kimisi yarım, ve hepsi aya­
ğa kalkmış birer hatıra gibi dikili sü­
tunlar ve duvarlar arasından; ayakla - 
nmızm altında iki bin yılı çiğneyip ça­
tırdatarak yürüyoruz. Tarih ki zaman­
la mekândan dokunur, zaman iç ve 
mekân gövdedir, içi boşalmış bir tarih 
içindeyiz!
ilk adımda ve sağda Bazilika; o- 
Iuklamasma işlemeli sütunlarının boy 
boy kırılmış görünüşlerde budanmış bir 
ormanı andıran bu yerde vaktile tica­
ret işleri görüşülürmüş. Ve işte onun 
ötesinde Forum denen halk meydanı, 
zamanında nekadar süslü olduğu bazı 
başlıklardan anlaşılan bu avluda da 
siyaset çekiştirmeleri yapılırmış: Ko­
nuşanlar yok, fakat konuşulan yerlerin 
diriliği içinde eski devirlerin büyüsile 
mikrofonlanmış gibi keskinleşen kulak-
ler geliyor!
İlk girdiğimiz evin salonunda gene 
üstü camekânlı masa içine uzanmış bir 
adam gövdesi. Ayak tırnaklarını pe- 
dikürlü sanırsın. Sağ eli böğrüne saplı. 
Kafatası yanıp kavrulmuş. Yalnız sap­
sağlam otuz iki dişi henüz fırçalanmış 
gibi. Salonun ötesinde hamam odası; 
ortada toparlak bir havuz, duvarlarda 
mihrab gibi oyulmuş dört çukur, bü - 
yük tekne biçiminde bir banyo yeri: 
Tarihin içiyle dışı yanyana; şu salon­
daki adam bu hamamda yıkanıyor - 
du. İstersen düşünme, onun otuz iki 
dişinde yirmi asır sırıtıyor!
Burası ev hamamı. Daha ileride şe­
hir hamamını görüyoruz. Büyükçe bir 
yüzme havuzu, onun arkasında birer 
kişilik banyolu yerler. Öteki kısım bizirr 
hamamlar gibi kurnalı. Demek hem ala­
franga hem alaturka yıkanıyorlarmış. 
Daha tuhafı bu hamamın bir lokantası 
da var. Değil mi ki yiyip içiyorlar, oy­
nayıp hoplıyacaklar da. Şu genişçe av­
luda jimnastik yaparlarmış. İşte ger­
gin pazıların attığı taş gülle olduğu gi­
bi duruyor. Yere, ayaklarında sandal­
larla bir idmancı uzanmış. Yorgunlu­
ğunu dinlendiriyor sanırsın. Toprak 
bu avluya kabir değil yatak gibi!
Örtülü tiyatrodayız. Adından belli 
vaktile üstü kapalı olacak. Şimdi yerin 
böğrüne oyulmuş. Dar yeri aşağıda, 
ve basamaklarına beş bin kişiyi oturtan 
tırtıllı bir huni gibi. Şehrin doğu ucun­
daki büyük amfiteatr ise yirmi bin ki­
şi alıyor. Bu sirkte Gladiyatör de­
dikleri ölüm pehlivanları cenkleşirdi. 
Adam ya adamla, ya yırtıcı hayvanla 
ölünce ve öldürünciye kadar çarpışa - 
cak. Önce geçid yapan pehlivanlar 
imparatorun locası önünden«bana ölüm 
sana selâm!» diye geçiyorlar. Neka­
dar insan ya mızrakla delikdeşik, ya 
pençeyle parça parça can verirken bu 
çepçevre mermer basamakları doldu - 
ran yirmi bin kişi, kan buğusunu bu­
hurdan tütsüsü gibi koklıyarak, bu kıp­
kızıl ölüm deprenişlerini coşkun coşkun 
alkışlıyordu: Bırak, Roma ruhunun bı: 
tarafı mezbaha gibi!
O  ruhun öteki tarafını ise Vettinin 
evinde gördük. Burası Pompeinin ev­
leri içinde en sağlam kalanı. On sekiz 
kadar korint sütunlarla çevrilmiş mus- 
tatil biçiminde dört hollü mermer bir 
yapı. Ortada, kıvrak havuzlu, üstü a- 
çık bir bahçe. Odaların pencereleri 
yukarlak, serin olsun diye; mutfak ar - 
kada, koku gelmesin diye. Vezüv, bu­
rayı incitmemek için o kadar dikkat 
etmiş ki çamaşırlığın ocaklığında kav­
rulup donakalan tencere bile altındaki 
sacayağile beraber olduğu gibi duru­
yor!
Zamanının en ünlü artistleri tara­
fından işlenip süslenen burası bir ev 
değil adeta bir güzel san’atler yuvası. 
Mermer direkler üstünde incecik büst­
ler; dikine konmuş mermer sanduka - 
lar üstünde tuncdan heykelcikler ve 
duvarlarda renk renk nakışlar. Hele 
giriş yeri yanındaki iki odanın duvar 
resimleri... O  kadar dipdiri yapılışları­
na mı, bu kadar taptaze kalışlarına mı 
şaşmalı? Zamanımızın en güveneli fır­
çası bu tablolara öğüne öğüne imzası­
nı atabilir. Yok canım belli işte: Gü­
zel san’atler bakımından gösterdiğimiz 
hüner, çıkış değil, düzlük üstünde hele­
zonlar çevirip duruşmuş!
İsmail Habib
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 6 4 0 1 6 3 0 1 0 *


Avrupa yolunda notlar:Pompei

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository