Taha Toros Arşivi, Dosya No: 154-İsmail Habib Sevük. Not: Gazetenin "Günün Mevzuları" köşesinde yayımlanmıştır

Sevük, İsmail Habib

Istanbul Sehir University Repository

CUMHURİYET
-------- -ü-----L_LJJ!^ L -
(
G Ü M İ )  M M E V Z U L A R I *
I
Büyük kültür hamlesi
Hani bir iki gün önce gazetele­
rimiz Milli Eğitim Bakanlığının 
gençliğimizi mazideki kültür eser­
lerde ilgilendirmek için harekete 
geçtiğini kuru bir iki satırla haber 
vermişlerdi. Bu kere Bakanlıktan 
aldığım matbu rapor ve anketle bu 
işin ne kadar esaslı bir şekilde eie 
alındığını göğüs kabartan bir se­
vinde anladım.
Nimetlerin asıl kıymeti yendik­
leri hüsranın heybetile ölçülür. Se­
vincimin genişliği işin tutuluş tar­
dındaki etraflılık'm yepyeni bir 
mahiyet gösteren bu büyük kültür 
hamlesinin uzun zamanlardır git­
tikçe koyulaşıp korkunçlaşan en 
derin bir yoksulluğu bertaraf e- 
deceğinden ileri geliyor. Evet, ne 
kadar zamandır durmadan artan 
bir hızla mazimizden kopuyorduk. 
Milletlerin kuvveti köklülüklerin- 
dedir. Gençliğin maziden kopması 
kopuklaşması demekti.
#  *  si:
Gafletin esası maziyi geçmiş bit 
hayal sanmaktan başlıyor. Mazi 
hal,- âti diye üçüzlü zamanı insan 
kafası yaratıp yakıştırdı. Tabiatte 
üç zaman değil eskilerin «deymu- 
met» dedikleri ezelî bir devamlılık 
var. Bazı ana hakikatleri her va­
kit tekrar faydalıdır. Beş asırlık 
bir çınar geçti sandığımız beş as- 
rile ayakta duruyor. Elli yıllık bir 
adam adımlarını elli yılın kuvve- 
ıile atıp yaz.larını elli yılın kcra- 
metile yazar. Maddiyet ve mane- 
viyetimizle âtiye doğru gidişimizi 
mazinin götürüşüne borçluyuz.
Ferdler bile böyle olunca hele 
milletler ne olmaz? Ebediliğin rea­
lite halindeki tek mânası giden 
ferdlı*e bedel milletlerin kalışıdır. 
Milletlere bu bekayı fâni olan ferd­
ler verdi. Giden ferdler milletlere 
bıraka bıraka giderler ve milletler 
kendilerine bırakılanlarla zenginle 
şe zenginleşe asırların koynundaıı 
akıp gelirler. Her gerçek millet 
kendine himmeti dokunan büyük 
ferdlerini nasıl minnetle unutmazsa 
düşünen bütün ferdler de bilirler 
ki kendileri mazideki binbir ni­
metin feyzine naildirler. Türk mil­
letinin asaleti ki ezele karışır; di­
limizde o ezelin mirası, ata söz­
lerimizde o ezelin felsefesi ve 
kanımızda o zelin devam edip 
gelen yiğitliği var. Bunlar kütle­
lerin, yani hepimiain malıdır. Fera 
olarak da o ezelin hiç olmazsa beş 
altı asrım bilen bir Türk aydını 
beş altı asırlık bir yaş kazanmış 
olur. Maziye doğru derinleşmenin 
büyük nimeti burada.
#  îf: sjs
Bu derinleşmeyi kazandıracak 
ilk vasıta tabiatile tarihtir. Tarihin 
bir ilim olan, bir de kültür olan 
tarafı var. İlim tarafile mütehassıs­
ları uğraşır, fakat kültür tarafını 
her aydının tatması gerek. Ken­
dimizde kendimizi bulmak gibi bir
n Yazani ISMAIL HABIB i
zurumun «Çifte minareler» ine, 
İstanbulun «Süleymaniye» sinden 
Diyarbakırın yalçın «Kale» sine, 
Manisanm «Muradiye» sinden Sı­
vasın «Şifaiye» sine, Bursanın «Ye­
şil Türbe» sinden Konyamn «Ye­
şil Kubbe» sine kadar bütün bu 
toprakların üstünü en zevkli sanat 
âbidelerde bezediğimiz içindir ki 
bu topraklara göğsümüzü gere gere 
vatanımız diyoruz.
sji sjs
Keyfiyetçe olgun ve muhtevaca 
dolgun; zamanca derin ve mekânca 
engin böyle bir maziden neye kop­
mağa başladık? Bu kopuş harf in- 
kılâbile başlamış değildir. Bu, il­
mimizin kültürümüzden ayrnmasile 
başladı.. İlim kafada, kü'tür iç â- 
lemimizde. Milletler ilimle ilerler, 
kültürle derinleşir. İmparatorluğun 
yükseliş devirlerindeki keramet 
ilmimiz e kültürümüzün ikizli a- 
herıginden ileri geliyor. Mohaçtakl 
ordu yalnız kuvvetimiz değil me - 
deniyetimizdi. Tanzimattanberi garb 
Ulaşmakta haklıydık. İşin aksak 
tarafı biz olmaktan çıkışımızday- 
dı. Evet bu kopuş harf inkılâbiie 
başlamış değildir.
Daha bundan kırk dört yıl önce 
Ahmed Rasim Meşrutiyetin ilk yıl­
larında neşrettiği «Resimli ve ha- 
ritalı Osmanlı tarihi» nin önsözün­
de aynen şöyle der: «Bizde meselâ 
en mutena yazılmış ve yazılışı iti- 
barile de tarih-i edebiyatımızda bir 
faslın mukaddimesini vücude ge­
tirmiş olan Naimâ tarihini okumak 
âdeta bir hünerdir.» Bu yalnız li­
san ayrılığından ileri gelmiyor. Ah 
med Rasim şöyle devam ediyor: 
«Arabca, farsça bilmek ve kendi 
lisanında biraz behreyâb olmak a- 
lelûmum tarihlerimizin anlaşılma­
sı için kâfi değildir.» İş o zamanki 
bizim gençliğimiz için böyle olur­
sa harf inkılâbındanberi gelenlerle 
bundan sonra gelecekler için ne 
olmaz?
* * *
Bundan dokuz yıl önceye kadar 
Galatasaray Lisesindeki on iki yıl­
lık tecrübemle bilirim: Talebelerin 
her yıl bir merdivenden iner gibi 
basamak basamak mazimizin kül­
türünden koptuğunu görüyordum. 
Ruhum acı bir azabla burkulup 
duruyordu. Bunun için şimdi Millî 
Eğitim Bakanlığının giriştiği büyük 
kültür hamlesi karşısında da en bü 
yük bir sevincin heyecanını duy­
maktayım. «Türk kültür eserleri 
serisi» için Bakanlıkta kurulan 
«Büro», aldığımız raporla anket­
ten anlıyoruz ki, bu en hayırlı işin 
temelini gayet sağlam kurmuştur. 
Mazimizin gençliğe mal edilecek 
kültür eserlerini dört esaslı saha­
ya ayırmışlar: a) Güzel sanatlar, 
b) Edebî eserler, c) Tarihler, d) İl­
mî ve felsefî eserler.
Güzel sanatlarda Türk milletinin 
camileri, türbeleri, evleri, çeşme­
leri, hisarları, minyatürleri, halıla­
rı, hatları hep albüm albüm, renk­
liler renkli o ’alak seri koleksiyon­
lar halinde bastırılacaktır. İslâmi- 
yetten önceki Uygur sanatının da 
ayrı bir cildde toplanması unutul­
mamış. On sekiz yıl önce Berlinde 
«Turfan müzesi» ni gezdiğim za­
man gördüğüm hârika güzellikler 
karşısında donakalmıştım. «Tuna- 
dan batıya» daki «Berlinde Turfan 
ve Bâbil» yazısının ilk kısmı o be- 
diaları anlatır.
Edebi eserler: Bunlardan klâsik 
kıymeti olanlar, hem esas metin­
leri, hem bugünkü dile çevrilmiş 
şekillerde basılacak. Öyle eserlerin 
bugünkü dile çevrilmesi... Allah 
razı olsun bu hususta en doğru 
yol bulunmuş. Konulan esas şu:
«Bugünkü dile çevirme işinin bü­
yük bir itina ve zevkle yapılması 
lâzımdır. Bunun doğru olması kâfi 
değil, aynı zamanda güzel olması 
icab eder.» Evet, tâ ki gençler o 
çevirmelerden aynı zamanda zevk 
alabilsin. Tanzimattan sonraki men­
şur eserlerin sadece bugünkü dile 
çevrilmesile iktifa edilecek. Bu da 
doğrudur. Bu, mazinin hakkına te­
cavüz değil, aksine, mazide yatıp 
kalan o eserleri ayağa kaldırıp bu­
günde ve yarında yaşamalarına 
imkân vermektir.
Tarihler: Bu sahada da neler ya­
pılması lâzımsa hepsi düşünülmüş. 
Bu hususta konan en mühim düs­
tur şu: «Tarihler aslındaki havayı
mümkün olduğu kadnr muhafaza
ederek bugünkü türkçeyc kazandırı­
lacaktır.» Yalnız Osmanlı tarihi için 
Hoca Saddedinden başlıyarak Pe- 
çevî ve Naîmâdan Cevdet Paşaya 
kadar bellibaşlı klâsik tarihlerimizi 
alelâde bir «tercüme» veya. bir 
«basitleştirme» onları öldürmek o- 
lur. O eserlerin kendilerine göre bir 
üslûb büyüleri var. Çevirişi öyle 
sanatlı bir tarzda yapmalı ki onla­
rın kendi zamanlarına aid büyüsü 
uçmasın.
* * *
Millî Feitim P-'k-nı Tevfik İleri 
bu heybetli kültür serisi için yaz­
dığı «Önsöz» ün'en sonunda şöyle 
diyor: «Bu. çok emek ve çok mas­
rafa ihtiyaç gösterecektir. Fakat 
yarınki büyük Türk sanatkârının 
yetişme imkânlarını sağlıyarak hic 
bir emek ve masraf cok görülme­
melidir. Unutmamalıdır ki biiyiik 
bir ?~oatkâr bazan. tek basma bir 
milleti temsil eder ve onun insan­
lık âlemindeki yerini yükseltir.» 
Bakanın yerden göke hakkı var. Ye-, 
ni nesillere yepyeni ufuklar aça­
cak olan böyle en hayırlı bir mak- 
sad için sarfedijecek para toprağa 
ekilen bv^ay, çocuğa emzirtilen 
ana siitü kadar he’ âldır. Bununla 
mazimiz' fethediyoruz. Bugünkü 
iktidarı bu becsretli ham’ esinden 
d-layı candan tebrik ederiz. - J
şey bu. Sevmenin kuvvetlisi tanı­
maktan geliyor. Millet ki maziden 
akıp geldi, onun mazisini tanımı- 
yan milletini tam mânasile sevmiş 
olamaz. Gençliğimize tarih bilgisi­
ni kana şırıngayla karıştırır gibi 
bünyeye mal edilerek vermek ge­
rek. Okullarda sınıf, geçmeye ka­
dar olsun diye bir kaç sahife bel­
letmek için değil. Bir kimse bir 
kere tarihi tatsın, ondan sonra ta­
dına doyamaz.
Asırlar boyunca milletin nabzın­
daki atışı, yani onun iç duygusunu 
ise bize edebî eserler bildirir. Ta­
rih bize akmaz, biz tarihe akarız. 
Edebiyat ve şiir ise bize akar. Halis 
şiir ki ezelîdir, bugünün şairi di­
van şi’rinde olsun, halk şi’rinde ol­
sun ezelî olan unsurları avladıkça 
kendi şairliğini gıdalandırmış olur 
Buıtu en iyi yapabilenlerdir ki şa­
irliklerine irtifa verebilirler.
Bir de gözlere söyliyen güzel 
sanatlar var. İslâmlığı yanlış anla­
manın hüsranile medrese bu mil­
letin elinden fırçayı ve kalemtraşı 
aldı. Fakat milletin yaratıcı dehası 
resim yerine Türk hattını resimleş­
tirip heykel yerine mezar taşlarını 
heykelleştirdi. Medrese yasağının 
zorile minyatürlerde «mesafe» ve 
«nisbeı» realitelerini bir tarafa bı­
rakmağa mecbur kalan Türk san­
atkârı bunun hıncını o minyatür­
lerdeki renk imtizaçlarının hâri- 
kasile tatmin ediyordu. Buna rağ­
men Levnî gibi ressamlar medrese 
yasağına meydan okuyarak iki bu­
çuk asır önce canlı canlı resimler 
yarattılar.
Güzel sanatlardan göze söyliyen- 
lerin en hacimlisi olan mimarî. Va­
tan sadece toprak ve gövde değildir. 
Edirnenin «Selimiye» sinden Er-
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 6 4 0 2 0 3 0  1 0 *


Büyük kültür hamlesi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository