Taha Toros Arşivi, Dosya No: 2-3-Abalıoğlu, Yunus Nadi, Nadir Nadi, Doğan Nad

Kabacalı, Alpay

Istanbul Sehir University Repository

tu nvıuo » wu i aau rm-nn
DÖRDÜNCÜ ÖLÜM YILDÖNÜMÜNDE NADİR NADÎNİNKALEMİNDEN;
Eğitim sorunları ve gençlik
ALPAY KABACAL1__________________________
Demokrasilerde “dördüncü erk” sayılan basın, 
günümüz Türkiyesi’nde ne yazık ki bu niteliğinden 
uzaklaşıp “ticaret metaı”na dönüşüyor; gazeteci­
lik, birtakım kişisel çıkarlar için kullanılıyor... Baş­
ka bir deyişle, “düzey”düşüyor, “zemin” alçalıyor... 
Hep aynı yerde bir kaya gibi duran Nadir Nadi, gö­
zümüzde daha da yüceliyor.
Ne çeşitli yönlerden gelen saldırılar ne de zaman 
zaman gazetesinden uzaklaşmasına yol açan top­
lumsal çalkantılar sarsabilmişti inancını... Böylesi 
olaylar karşısında ödün vermez tutumu, “çetin kişi­
liği’'. halk arasındaki “yel kayadan ne aparır” sözü­
nü akla getiriyordu.
Yazılarında da siyasal oluşumları; Aydınlan- 
ma’ya, bilime, bağımsızlığa, demokrasiye İnancı­
nın prizmasından geçirerek yorumladı.
Akıl yolu, laiklik ilkesi________________
Hedefimiz çağdaş uygarlık düzeyiydi, “Türki­
ye’nin temel davası,ekonomik kalkınma davası”ydı. 
“ Eğitimdi, kültürdü, tarımdı, topraktı, bütün öteki 
davalar temel ekonomik davanın bütününü meyda­
na getiren parça davalar sayılır”dı. Diyordu ki (19 
Ekim 1965):
“ Konuyu bu biçimde ele alınca, parça davalar üze­
rinde işlerken bunları bütünün, yani temel davanın 
gerekli kıldığı metoda uydurmak zorunda olduğu­
muz da kendiliğinden ortaya çıkar. Eğer ekonomik 
kalkınmamızın sabah akşam dua etmekle, arada bir 
Eyüp Sultan'a kurban adamakla gerçekleşeceğine 
inansa idik biz okullarda çocuklarımızın sadece bu 
yolda eğitilmelerini ister, bunun dışında gençlere ve­
rilecek her bügivi lüzumsuz bulurduk. (...) Bu düşün­
ceye bağlanmadığımızdan ve milletçe kalkınma da­
vamızın ancak akıl solu ile gerçekleşebileceğine inan­
dığımızdan ötürüdür ki bütün toplumsal çalışmalar­
da Atatürk'ü izlemek zorunda olduğumuzu söyle­
yip duruyoruz. Eğitimde laiklik ilkesine dört elle sa­
rılacağız, öğretimde müspet bilim metodunu benim­
seyeceğiz, kültürde düşünce ve kişi özgürlüğüne say­
gılı olacağız.”
aüzey düşüyor, “zemin” 
alçalıyor... Hep aynı yerde bir kaya gibi 
duran Nadir Nadi, gözümüzde daha da 
yüceliyor. Ne çeşitli yönlerden gelen 
saldırılar ne de zaman zaman 
gazetesinden uzaklaşmasına yol açan 
toplumsal çalkantılar sarsabilmişti 
inancını... Böylesi olaylar karşısında 
ödün vermez tutumu, “çetin kişiliği” , 
halk arasındaki “yel kayadan ne aparır” 
sözünü akla getiriyordu.
Bu düşünce zinciri, onun eğitim sorununa, genç­
liğin yetişmesine verdiği önemi de vurgulamakta­
dır. Ona göre, Türkiye’nin kalkınma sorununu çö­
zecek, ekonomik ve kültürel geleceğini sağlayacak 
olan, savaşımlara atılmış gençlikti.
Geniş bir kesimin, gençlik hareketlerini yerin di­
bine batırmaya çalıştığı 1960’lar Türkiyesi’nde 
Cumhuriyet başyazarı, gençlik hareketlerini des­
tekliyor, bu hareketleri rayından çıkaracak girişim­
lere dikkatleri çekiyordu.
Eğitim sorunu üzerinde önemle duruyor, “eğitim 
ordusu” öğretmenlere yönelik baskılara ve kıyım­
lara karşı çıkıyordu. O, geçinmek için hem gazete­
cilik, hem öğretmenlik yapan, ama siyasal çevreler­
le çıkar ilişkilerine girmekten şiddetle kaçman bir 
gazeteciler kuşağındandı. Başka bir işte çalışmaya 
gereksinimi yokken öğretmenlik mesleğinin önemi­
ni ve işlevini bildiği, gençliğe yararlı olmak istedi­
ği için, 1938-41 ’de gazeteciliğin yanı sıra Galatasa­
ray Lisesi’nde yurttaşlık bilgisi ve sosyoloji dersle­
ri öğretmenliği de yapmıştı.
‘İnsan haklan’ temelinde...____________
27 Mayıs sonrasında, A tatürk’ün ölüm yıldönü­
münde ( İt) Kasım 1960), “Genç kuşaklan bekleyen 
büyük görev, Atatürk’ün eserini durmadan geliştir­
meye çalışmaktır” diye yazıyordu. Ve yukarıya ak­
tardığımız görüşlerini bütünleyen açıklamalar yapı­
yordu:
“Atatürk, çağdaş uygarlık düzeyini bize hedef di­
ye göstermiştir. Bu deyimi yanlış anlamamaya son de­
rece dikkat etmelidir. Çağdaş uygarlık, belli bir tek­
nikle üretim, savaş ve ulaştırma araçlan yapıp bun- 
lan kullanmak demek değildir. Daha doğrusu bu 
saydıklarım çağdaş uygarlık amacından ziyade onun 
belirtileridir. Bir başka uygarlık düzenine bağlı ka­
larak da aynı sonuçlan elde etmek mümkündür. („ )  
“Atatürk'ün işaret ettiği çağdaş uygarlık. Batı 
dünyasının yüzyıllar boyunca işleyip geliştirdiği in­
san haklan esasına dayanır. Millet olarak güçlü, mut­
lu ve özgür yaşayabilmemiz, o haklan dimdik ayak­
ta tutmamıza bağlıdır. (...) Atatürk’ün büyük eseri­
ni yetişen çocuklanmıza iyi anlatabildiğimiz nisbet- 
te milletimiz yann gerici idarelerin baskısına uğra­
mak tehlikesinden kendini kurtaracaktır.”
Nadir Nadi, 27 Mayıs’tan sonra girişilen “okuma 
yazma seferberliğini kaleminin olanca gücüyle, 
yürekten destekliyordu.
29 Ocak 1961 günü, İstanbul sınırlan içinde ku­
rulması kararlaştınlan 420 derslikten ilkinin açıla­
cağı haberi üzerine, şunlan yazıyordu:
“Milletçe kalkınıp bir an önce daha iyi hayat şart-
Nadir Nadi, eğitime ve okumaya düşkünlüğünün yanı sıra sanata olan tutkusunu da hiçbir zam an yitirmedi. (Fotoğraf: A R A  GÜLER)
lanna kavuşmamızın bilgisizliği yenmeye bağlı bu­
lunduğu, bize çok söylenmiştir. Bu uğurda ilk önem­
li hamleyi Atatürk’ün önderliği altında Latin harf­
lerini kabul ettiğimiz 1928 yılında başarmıştık. (...) 
Bab ölçüleriyle övünebileceğimiz değerlerin büyük 
kısmı, o devrimden sonra yetişmiştir. Köylü vatan­
daş o devrimden sonra çocuğunu okutmakta her ba­
kımdan yarar görmeye başlamıştır. Bir yandan Hal- 
kevleri’nin, bir yandan Köy Enstitüleri’nin yardımı 
ile bilgisizliğe karşı açılan savaş, yurdumuzdaki ka­
ranlığı nerede ise sileyazdı. Aynı tempo ile sekiz on 
yıl koşabilseydik şimdi amaca varmış, kültür bayra­
ğım yerine dikmiş olacaktık. (...)
“Şimdi bütün dileğimiz, bu seferki olumlu ham­
lenin artık hiç gevşemeden ve tökezlemeden sürüp 
gitmesidir. (...) Herhalde ele aldığımız eğitim davası­
nı bir daha elimizden bırakmamaya ant içmeUyiz.”
Köy Enstitüleri_____________________
Cumhuriyet başyazarı, Köy Enstitüleri’nin öne­
mini pek çok kez vurguladı. 17 Nisan 1962’de şöy­
le diyordu:
“Demokrasi parolası altında kendimizi kaldırıp da 
daha ilk adımda demagoji bataklığına firiatmasay- 
dık, şimdi bugün milletçe Köy Enstitüleri'nin yirmi 
ikinci kuruluş yıldönümünü kutlayacaktık. Eğitim 
davamız çoktan çözülmüş olacaktı. (...)
Köy Enstitüleri fikri, öyle bir iki adamın kafasın­
da rastgele yer eden bir buluş değildi. Dikkatle araş­
tırılırsa, bunun belki Kurtuluş Savaşı günlerine ka­
dar uzanan bir tarihi olduğu görülür. Milletleri ge­
ri bırakan sebepler arasında bilgisizliğin payım azım­
samayan ülkücü aydınlarımız, konu üzerine yıllar yı­
lı eğilmişler, köylüyü kısa zamanda ışığa kavuştura­
cak bir öğretmen ordusunun yine kısa zamanda na­
sıl vetiştirilebileceği problemini çözmeye çalışmışlar­
dı. O arada birtakım deneyler yapılmış, Köy Ensti­
tüleri müessesesi böylece adım adım geliştirilmek 
suretiyle kurulmuştur. (...)
Parti ayrımı gözetmeksizin tüm çirkin politikacı­
lar el ele verdiler. Güzelim eseri dört bir yandan ku­
şatıp yaylım ateşine aldılar. Köy delikanlılarının şı­
mardığım, köy ahlakının bozulduğunu, köye komü­
nizmin sızdığını söylediler. Bu gidişle memleket ba­
tacak dediler. Doğudan batıya yurdu gürültüye boğ­
dular. (_.)
İnsan düşünüyor d a ' 17 Nisan acaba bir rüya mı 
idi?’ diyesi geliyor.”
Yaklaşık otuz üç yıl önce, zorunlu ilköğretim sü­
resinin sekiz yıla çıkarılması hazırlıklarının başla­
dığı yolundaki haber üzerine Nadir Nadi’nin yaz­
dıklarını (5 Ocak 1963) aktaracağız aşağıya. Sekiz 
yıllık ilköğretime geçiş sancılarının yaşandığı, okul 
ve öğretmen sorunlarının çözümlenemediği, okul 
yapımının adeta devletin görevi olmaktan çıkarıla­
rak “hayır sahiplerine” bırakıldığı günümüz Türki­
yesi’nde, NadirNadi’nin uyarılarındaki gerçekçilik 
daha da belirginleşmektedir:
“Hangi tesislerle, hangi teknik araçlarla, hangi 
öğretmen kadrosu ile ve ne kadar yılda başarılacak- 
tır bu iş? Türkiye’de beş yıllık ilköğretim mecburi­
yeti sistemi Kurtuluş Savaşı başlarında. Birinci Bü­
yük Millet Mecüsi’nce kabul edilmiştir. O günden bu­
güne kırk yılı aşkın bir zaman geçtiği hadde bu sis­
tem hâlâ uygulanamamaktadır. (...) Çözmek zorun­
da bulunduğumuz eğitim davası, adım adım aşma­
mız gereken büyük engelleriyle karşımızda durup 
dururken biz hepsini bir yana bırakıp bir hamlede 
en üst basamağa sıçramak istersek, sırtüstü yere dü­
şerek kolumuzu, bacağımızı kırmaktan korkarız.
“Milli eğitim davası, en az milli savunma kadar 
önemlidir. Gerçekleri olduğu gibi görelim, metotla 
çalışalım ve hayale hiç kapılmayalım. Şakaya gelir ya­
nı yoktur bu konunun.”
karşı çıkanlardan biridir. 22 Aralık 1967 günü şun­
ları yazıyordu:
“Milli Eğitim Bakanlığı’na yön veren politik ikti­
dar, devrim ilkelerinden hoşlanmamakta, bu ilkele­
re bağlılıkta direnen öğretmenleri ayıklamak sure­
tiyle ötekilere gözdağı vermek, böylece kendi pasif 
eğitim sistemini tümden yürürlüğe koymak istemek­
tedir. Anladığımız doğru ise savaş çetin olacak, bel­
ki uzun sürecektir. Ama, bu nehri tersine akıtmak 
mümkün müdür?”
Nadir Nadi, 12 Mart’m en sıcak günlerinde, haf­
talık Yeni Ortam dergisinde aynı konunun üzerine 
gidiyordu (29 Kasım 1971):
“Göstermelik demokrasiye özendiğimiz çeyrek 
yüzyıldır içimizde en çok eziyet çeken, hakarete uğ­
rayan, dayak yiyen, hatta canına kastedilen Atatürk­
çü ve ilerici öğretmenlerimiz olmuştur. Çıkar çevre­
lerinin beslediği ve desteklediği geri kafalı yobazlar 
takımı onu düşman olarak karşısına almış, halka da 
öyle tanıtmanın çabası içine girmiştir. (...) Büyük ço­
ğunluğu ile ilerici öğretmen kitlesi bunca cefaya kar­
şın hâlâ dimdik ayakta durmakta, ama her gün bi­
raz daha yaralanmaktadır.
“Ona karşı saygı ve ilgi görevimizi bir an önce ye­
rine getirmeye bakalım. Bunu yapmadığımız süre­
ce yürürlüğe konmasını beklediğimiz reformlardan 
olumlu bir sonuç ummakla yalnız kendimizi aldat­
mış oluruz.”
Ağır bunalımın yankısı_______________
1968 Mayıs ve Haziram’nda bütün yükseköğre­
tim kurumlarını saran boykot hareketlerini Nadir 
Nadi’nin nasıl değerlendirdiğini görelim (18 Hazi­
ran 1968):
“Gününü gün etmekten başka bir şey düşünme­
yen kimi statükocu politika yazarlarımız son üniver­
site olaylarını da kolay yanından, işlerine geldiği gi­
bi yorumlama hevesindeler: Boykot hareketi özen­
tiymiş, zorbalıkmış, solcuların oyunuymuş. Fakülte­
leri işgal etmekle öğrenciler suç işliyoriarmış, bir hu­
kuk devletinde suçlular cezasız bırakılamazmış. (...) 
Doğudan Batı’ya birçok ülkeyi sardığını gördüğü­
müz büyük bir gençlik bunalımı bize dc sıçramışsa 
bunun elerine inen birtakım nedenleri olmak gere-c
Cumhuriyet başyazarı, 17 Mart 1966 günü, Siya­
sal Bilgiler Fakültesi’nin “fakülteye dışarıdan sızan 
birtakım gerici kuvvetlerin hazırlayıp kışkırttığı” 
saldırıya hedef olduğunu, öğrencilerin kendilerini 
savunmak durumunda kaldıklarını belirtmekte; ya­
zısını şu cümlelerle bitirmektedir:
“Bugün de aydınlık özlemi içinde çırpınan toplu­
mlunuzu yaşadığımız alaca karanlıktan kurtarma 
görevi, ülkücü Atatürk gençliğinin omuzlanndadır. 
Gerçi bu görevi başarmanın kolay olmayacağını bi­
liyoruz. Çünkü Atatürk gençliği yalnız ışık bekleyen 
toplumu değil, o ışığı söndürmek üzere saldıran ka­
ra kuvvetleri de aydınlatmak durumundadır bugün. 
Fakat gençliğin bu görevi mutlaka başaracağına ina­
nıyoruz.”
Milli Eğitim örgütü__________________
Laiklik karşıtlarının Milli Eğitim Bakanlığı’nda 
kadrolaşmaları 1965’lerde, AP iktidarı döneminde 
başlamıştı.
Bugün kemikleşip kanıksanmış, adeta olağanlaş­
mış bu olguyu Nadir Nadi, 30 Haziran 1966 günlü 
başyazısında şöyle eleştiriyordu:
“Bu bakanlık, neden saklamah, acınacak bir ha­
le gelmiştir. Her zaman sinsi sinsi mekanizmanın 
bünyesini kemiren birtakım devrim ve Atatürk düş­
manı gericiler nihayet su yüzüne çıkarak bir ahta­
pot gibi bakanlığı sarmışlar, adım adım uyguladık­
ları taktik sayesinde kUit noktalan zaptetmişlerdir. 
Koskoca Milli Eğitim örgütü, devrim düşmanlannın 
baskısı altında inim inim inlemektedir. Bunlar san­
sür devrine rahmet okutan bir kontrol sistemi ile 
okul müdürlerini, öğretmenleri etkilemeye çalışmak­
ta, genç kuşakların devrim ilkelerine taban tabana 
a t  bir eğitim çemberine sokulması için çaba harca­
maktadırlar.”
Cumhuriyet başyazan, öğretmen kıyımına ilk
" umhuriyet başyazan,
Köy Enstitüleri’nin önemini pek 
çok kez vurguladı. 17 Nisan 1962’de 
şöyle diyordu: “Demokrasi parolası 
altında kendimizi kaldınp da daha 
ilk adımda demagoji bataklığına 
fırlatmasaydık, şimdi bugün 
milletçe Köy Enstitüleri’nin yirmi 
ikinci kuruluş yıldönümünü 
kutlayacaktık. Eğitim davamız 
çoktan çözülmüş olacaktı. (...)”
kir. Bu nedenleri araştıracak yerde boykotçu genç­
lere suç yüklemeye, damga vurmaya çalışmak han­
gi derdimize deva olur, kime ne kazandırır? (.„)
Biz, üniversitelerimizdeki bunalımı milletçe için­
de çırpındığımız ağır bunalımın bir yankısı olarak 
görüyoruz. (...) Üniversitelerimizi hiçbir zaman bi­
lim yayma ve gerçeği araştırma yuvalan düzeyine u- 
laşbramamışızdır. Yükseköğrenimin amacı gençle­
rimize yaldızlı bir dipkıma olarak gösterilmek isten­
miştir. (...)
Gerçekten de bir zamanlar öyle olmuştur.
Öyle olunca da akılcılığa veda edilmiş, nakilciliğe 
dönülmüş ve tıpkı demokrasimiz gibi üniversiteleri­
miz de boşuna dönen göstermelik bir çarka benze­
mek tehlikesiyle karşı karşıya bırakümıştır. Bu ba­
kımdan son bunalımı biz bir bakıma ilerisi için u- 
mut verici bir belirti sayıyoruz.”
19 Mayıs’ın ellinci yıldönümünü kutlamaya ha­
zırlandığımız günlerde, 16 Mayıs 1969’da, Cumhu­
riyet başyazan siyasal oluşumlardan söz ettikten 
sonra gençliğin yalnız kaldığını vurguluyordu: 
“Yıllardır yerinde sayan Türkiyemizi çağdaş uy­
garlık yolunda layık olduğu hızlı kalkınma tempo­
suna bir an önce kavuşturmak için önümüzde aşd- 
ması güç engeller, molozlar birikip yığılmıştır.
“Bunları yenmek, yok etmek uğruna çaba harcar­
ken Türk gençliği yapayalnız olduğunu, kendi gücün­
den gayn kimseye, kendi örgütünden gayn hiçbir ör­
güte güvenemeyeceğini bilmelidir.
19 Mayıs’ın ellinci yılını kutlamaya hazırlandığı­
mız bugünlerde Türk gençliğine yol gösterecek biri­
cik önder gene tek başına Atatürk’tür.”
Gençlik, kendisini sonuna kadar desteklemiş olan 
Nadir Nadi’nin bu uyarısını göz önüne alsaydı, bel­
ki 12 Mart 1971 öncesindeki üzücü olaylar yaşan­
mayacaktı.
Nadir Nadi’ye saygı__________________
27 Mayıs’tan 12 Mart’a kitabına yazdığı önsöz­
de “Nadir Nadi’nin yazılarının gelecekteki Türk si­
yasal tarihi araştirıcılanna ışık tutacağı” yargısına 
varan Hıfzı Veldet Velidedeoğlu, onun siyasal tah­
minlerinde hiç yanılmadığına dikkati çekerek, 
“Keşke memleket bugünkü acıklı duruma düşme- 
seydi de o yanılmış olsaydı” der. “Buna, vatanım se­
ven her namuslu T ürk aydını gibi, herhalde ve en baş­
ta kendisi çok sevinirdi.”
Biz, şunu eklemek istiyoruz: Er geç, Nadir Na­
di’nin gençliğe inancında yanılmadığı anlaşılacak, 
o yine haklı çıkacaktır!
Bu inançla, Cumhuriyet başyazannı, ölümünün 
dördüncü yıldönümünde saygıyla anıyoruz.
TÜYAP 4. Kitap F uan’nda kitaplarını imzalarken (18 Kasım 1984). Gazetemizin bahçesindeki eski, bina Nadir Nadi’nin aştığı zorlukların belki de tek şahidi olarak yerini koruyor...
k A
Taha Toros Arşivi


Dördüncü ölüm yıldönümünde Nadir Nadi'nin kaleminden;eğitim sorunları ve gençlik

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository