Taha Toros Arşivi, Dosya No: 141-Nihat Reşat Belge

Özer, Nurten

Istanbul Sehir University Repository

4m —* cs
ÖMTI-A CUMHURİYET
T T » ---------------- M
- T T - r iT / é ^
OLAYLAR YE GÖRÜŞLER
Atatürk’ün Hastalığı ve Prof. Dr. Nihat Reşat Beiger
Prof. Dr. NURTEN ÖZER
Cumhuriyetimizin kurulu­şunu milletçe, coşkuyla kutladığımız ekim ayının son haftasında, ulu önde­rimiz Atatürk’ün varlığı­na gereksinimimiz gide­rek artmakta, O’nu kaybedişimizin acı­
sını daha da derinden duyduk.
Atatürk’ü anlamak, O yüce varlığın 
yarattıklarını yaşamakla mümkündür; 
Türk kadınına tandığı haklarla, hekim ve 
O’nun çağdaşlaştırdığı üniversitede ye­
tişen bir öğretim üyesi, yine O’nun ileri­
ci görüşüyle kurduğu kürsünün başkanı 
olmanın algısı (idrâki) içerisinde, gurur 
ve onur doluyum. Ne yazık ki, Atamızın 
hastalığına, milletçe kötü kaderimizi vur­
gulayan tanıyı koyan kürsümüzün ilk 
başkanı Prof. Dr. Nihat Reşat Belger’i an­
latmak vesilesiyle acımızı anımsatmak 
görevi de bana düşüyor!.. Ne var ki, Ata­
mızın eserlerinden bir ufacık örnek olan 
kürsümüze, çeşitli süreçlerde verdiğim 
savaşımlarla sahip çıkmak da bana tesel­
li veriyor!..
Atatürk, kurduğu “Türkiye Cumhuri- 
yeti’nin ilelebet payidar” olması için, ül­
kemizi çağdaş düzeye getirmek amacıy­
la “Hayatta en hakiki mürşit ilimdir, fen­
dir” ilkesini her alanda uygulamaya ko­
yan, Tann’nın bize lütfü olan bir liderdir; 
halen çalıştığım alan, O’nun ileri görü­
şünün ufak bir kesitidir.
Günümüzde kaplıca uygulamaları an­
lamında kullanılan “termalizm”, doğal 
kaynakların ekolojik, hidrojeolojik, kli- 
matik, biyolojik ve tıbbi yönden incele­
nip sağlık üzerine etkinliğinin bilimsel 
yöntemlerle değerlendirilmesi, buna uy­
gun multidisipliner düzeyde düzenle­
meyle sağlık turizmine sunumudur. Bu 
düzenlemeye yön veren, doğanın yerüs­
tü ve yeraltı hidrotermal güçlerini (deniz, 
göl, sıcak-soğuk mineralli sulan, gazla­
rı) çamur ve kumlalarını, iklimsel faktöı -
lerini, mağaralarını, teknik ve tıp yönün­
den değerlendiren bilim alanına “hidrok- 
limatoloji”, Alman ekolüne göre “balne- 
oloji” denir.
Avrupa’da, 20. yüzyılın başından itiba­
ren, kaplıca uygulamalarını bilimsel dü­
zeye getirmek üzere, tıp fakültelerine 
bağlı balneoloji enstitülerinin kuruldu­
ğunu görüyoruz. Uygarlığın beşiği olan 
Anadolu’da ise kuramsal ilk bilgilerin to­
humu, Heredot tarafından atılmıştır. İlk 
Türk hekimi İbn-i Sina da iklim, güneş 
ve kaplıca tedavileri ilkelerini koymuş­
tur. Buna karşın, günümüzde hâlâ yaşan­
dığı gibi yıllarca, kaplıca ve de doğal te­
davi olanaklarımız ampirizmden, gele­
neksel kullanımdan kurtarılamamıştır. 
Ancak, balneoloji alanında üniversiter 
ilk aşama, 1933 reformu ile Darülfü- 
nun’u üniversite durumuna getiren Ata­
türk tarafından gerçekleştirilmiştir; Ata­
mız, Türkiye’nin zengin ve çeşitli doğal 
kaynaklarının değerlendirilmesi konu­
sundaki düşüncelerini, bugünkü adıyla 
“Tıbbi Ekoloji ve Hidro-Klimatoloji Ana- 
bilim L)alı”nı kurup termalizmdeki bi­
limsel gelişim olanağını sağlamakla gös- 
termiştir.Bu süreçte Dr. Nihat Reşat Bel- 
ger’in bilimsel ve sosyal kişiliği önemli 
rol oynar: Dr. Belger 1881 yılında Üskü­
dar’da doğmuştur. Babası Temyiz Daire­
si Reisi Mehmet Reşat Bey’dir. Prof. Şeh- 
suvaroğlu’nun ifadesine göre; Nihat Re­
şat Hoca, metodik çalışmayı, bilim aşkı­
nı, gerçek İstanbul efendiliği özelliğini, 
babasının temsil ettiği aile çevresinden 
almıştır. Avrupa kadar, Osmanlı Devle- 
ti’nin de siyasi çalkantılarının yoğun ol­
duğu dönemlerde O, birçok Türk aydını 
gibi memleket sorunlarına eğilip bu yol­
da mücadeleye atılmıştır.
Belger, Gülhane’den mezun olduktan 
sonra, 1902-1903 yıllarında Hindistan- 
Bombay’da Pasteur’ün asistanı Haffkine 
ile veba üzerinde çalışmıştır; daha sonra
Beyrut Askeri Hastaııesi’ne atanmış, an­
cak siyasal düşünceleri nedeniyle padi­
şaha jurnal edildiğinden, bir Avusturya 
gemisi ile Fransa’ya kaçmak zorunda 
kalmış, 1904’te yeniden Paris Tıp Fakül- 
tesi’ne girmiştir. Mancel Labbé, Widal 
gibi otoritelerin yanında çalışan Nihat 
Reşat Hoca, tifonun biyolojik tanısının 
kâşifidir.
Bu süreçte, yabancı ülkelerde vatanın 
karanlık gidişatına son vermek için çaba 
sarf eden “Jön Türkler” adı verilen genç 
aydınlarla birlikte siyasal mücadelesini 
de sürdürür. Vatan için hizmete hazır, 
mantık ve duygu dolu kişiliğinin yanı sı­
ra, fiziksel yapısı, ses tonu ve konuşma 
yeteneği, Fransızca ve İngilizceye ege­
menliğiyle kişiler üzerinde etki yapan Dr. 
Nihat Reşat Belger, Atatürk’ün dikkati­
ni çeker; 1921-1922 yıllarında Paris ve 
Londra’da milli hükümetin temsilcisi ve 
sözcüsü olarak, nihayet Lozan Konferan- 
sı’nda basın sorumluluğu görevi ile genç 
Cumhuriyetin kuruluşunda etkinliğini 
vurgular; öylesine ki LordCurzon’u hay­
ran, Venizelos’u şaşkın ve yanıtsız bıra- 
kır.Dr. Belger, Cumhuriyetimizin kuru­
luşunu takiben Mısır’da hekim olarak, yi­
ne Fransa’da araştırmacı olarak çalışır; 
Plombières Kaplıcaları’nın danışman he­
kimi iken 1936 yılında Atatürk tarafın­
dan çağrılır. Yalova Kaplıcalarını çağdaş. 
bir kür merkezi haline getirmeyi amaç­
layan Atamız, Nihat Reşat Bey’i Yalova 
Kaplıcaları'ııın müdürlüğüne getirir.
Mimari otoritelerden Prof. Sedat Hak­
kı Eldem’in projesini çizdiği, zamanın 
örnek bir yapısı olan Termal Otel'in te­
davi ile ilgili birçok bölümünün çizimin- 
de Atamızın bizzat katkısı büyüktür. Bu­
gün tahrip etmek için adeta yarışılan, ör­
nek kür merkezi niteliğinde planlanan 
Yalova Kaplıcaları'ııdaki bu düzenleme 
özellikle Nihat Reşat Bey'le Atamızın 
müşterek düşüncelerinin ürünüdür.
Falih Rıtkı Atay’ın ifadesine göre, Ata­
mız, sağlam bir bünyeye sahip değildir,
belki de vatanı, milleti uğruna sarf ettiği 
insanüstü güç, onun fiziksel yapısını za­
yıflatmıştı. Binbaşı iken, Trablusgarp’ta 
göz ve böbrek hastalığı geçirmiş ve Karl- 
bad’da kür tedavisi görmüştür. 1919’da 
Samsun’a çıktığında da rahatsızdır; Er­
zurum ve Sivas kongreleri için Hav­
za’dan geçerken, böbrek ağrıları nede­
niyle birkaç gün bu kaplıcada kalmış, bu 
şifalı suyun etkisi dikkatini çekmiştir.
1925-1927 yılları arasında da bir enfark­
tüs krizi geçirmiş olduğu Dr. Asım 
Aran’ın yazılarından anlaşılmaktadır.
1936 yılında bazı şikâyetleri olan Ata­
mız halsiz ve yorgundur; ancak kendisi­
ni dikkate almayarak Türkiye’nin gele­
ceği ve devrimleriyle meşguldür; men­
hus hastalığının ilk belirtileri olan burun 
kanaması ve kaşıntılar için, ülkemizin 
otoritelerinin yanı sıra Fransız ve Alman 
hocalarca muayene edilir, tedaviler veri­
lir. 1937’de artan bu ön arazlann köke­
ninde karaciğer hastalığı düşünülmediği 
için her türlü önlem ve tedaviler yetersiz 
kalır. Kendisine, son olarak Yalova Kap­
lıcaları’ nda kür öneri 1 ir; tesis tamamlan­
madığı halde, 1938’in ocak ayında Yalo­
va Kaplıcaları’na gelen Atamız, Dr. Bel­
ger’i çağırtır, muayenesini ister. Fran­
sa’da dahiliye ve özellikle gastroentero­
lojide uzmanlaşan Dr. Belger, Atamızın 
muayenesinde büyüyen ve sertleşen ka­
raciğeri tespit ederek karaciğerinin has­
ta olduğunu, kendisine kötü bir sürpriz 
olurcasına beyan eder. Böylece ilk doğ­
ru teşhisi koyan ve bunu Atatürk’e açık­
layan, şifasız olan bu hastalık için teda­
vileri veren, diyetini düzenleyen Dr. Ni­
hat Reşat Belger olmuştur; şubat ayında 
tutulduğu pnomoni ve seri enfeksiyonlar­
la durumu ağırlaşan Atamız yabancı dok­
torları, Hatay meselesi varken, dışarıda 
hastalığının duyulması endişesiyle iste­
mez. Buna karşın Fransa’dan Prof. Fissin- 
ger’in gelmesine rıza gösterir.
Nihat Reşat Hoca’nın, Ruşen Eşref 
Ünavdın’a anlattıklarına göre; pnomoni-
yi geçirdikteııH^RÇ'sonîTSavorân^ ya­
tına kendisini çağıran Atatürk, karnında­
ki şişliği Dr. Belger’e göstererek ansik­
lopediden öğrendiği ayrıntıları Belger’e 
sorar ve artık yanından ayrılmamasını, 
Yalova Kaplıcasfnda görevine devam 
ederken iki günde bir de yanında olma­
sını ister. “Beni Tiirk hekimlerine ema­
net ediniz” sözü buradan kaynaklanır. 
Atamızın itimadının somut kanıtı ise 15 
Eyül 1938 tarihli vasiyetinde. Dr. Nihat 
Reşat Belger için vurguladığı talebidir; 
bu emre uyularak Dr. Nihat Reşat Belger, 
MaarifVekaleti’nin 20 Ekim 1938 tarih­
li teklifi ile İstanbul Üniversitesi Tıp Fa­
kültesi profesörü olarak, 28 Kasım 1938 
tarihinde kurulan “Hidro-Klimatoloji 
Kürsüsü” Başkanlığına atanmıştır. Böy­
lece Türkiye’de “kaplıca hekimliği” ile il­
gili ilk üniversiter kuruluş faaliyete ge­
çirilmiş, ancak Atamız bu girişimini gö­
rememiştir.
İlk müdahaleden ölüm anına kadar 
O’nun yanından ayrılmayan Prof. Bel­
ger, Türkiye’nin çok partili döneme geç­
tiği süreçte, yeniden siyasete atılmış, De­
mokrat Parti’nin İstanbul milletvekili 
olarak seçilmiş ve sağlık bakanı olmuş­
tur; Kızılay ve Sağlık Ocakları gibi bir­
çok hizmete imzasını atan Prof. Belger. 
son siyasi tarihimizde de örnek olacak bir 
kişiliğe sahiptir; kendisinden dinlediği­
me göre, bakanlığı sürecinde, yukarıdan 
gelen bir emirle bir kararnameyi imzala­
mayarak dördüncü ayda istifasını ver­
miştir; böylesine siyasal ahlak sahibi 
olan hocamız 27 mayıs döneminde de 
Temsilciler Meclisi ’ııe üye olmuş, 29 Ey­
lül 1961 'de yaşama gözlerini yummuştur. 
İstanbul Üniversitesi 1988’de kürsünün 
50. yıldönümünde, ailesine “Üstün Hiz­
met Beratı” düzenleyerek tevcih etmiş, 
araştırma merkezimizce adına ödül dü­
zenlenmiştir.
Atamızın ve onun güvenine mazhar ol­
muş, Prof. Dr. Nihat Reşat Belger’in aziz 
anıları önünde saygıyla eğiliyorum.
Taha Toros Arşivi
0 0 1 5  1 5  1 6 6 0 0 6 *


Atatürk'ün hastalığı ve Prof.Dr. Nihat Reşat Belger

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository