Taha Toros Arşivi, Dosya No: 87-Refik Halit Kara

Şener, Erman

Istanbul Sehir University Repository

ONUNCU ÖLÜM YILDÖNÜMÜNDE
Refik Halit Karay'ın filme alınan başlıca eserleri
Refik Halit Karay, 1914’ de 
başlayan sinemamıza eserle­
riyle 1950'de girmiş bir ya - 
za r .. .  Türkçe'deki büyük us­
talığı, özellikle ilk eserlerinin 
hemen tüm eleştirm enler­
ce belirtilen sağlamlığı ve 
bunların çoğunun sinematog­
rafik oluşuna bakılırsa, bura­
da sinema açısından bir " ge­
cikmedin varlığından söz edi­
lebilir. Ne var ki, edebiyat de­
ğerlerinin farkına varmakta 
oldum olası geç kalan Türk 
sineması, bu konuda " mazur'L 
dur. Nasıl olmasın, 1938 yılı­
na kadar Refik Halit yurt dı - 
şında, sürgündedir. Temmuz/ 
1938'de "yüzellilik"listede yer 
alan diğer arkadaşlarıyla a f­
fedilerek yurda dönmüş, sine­
ma da 12 yıl sonra onun eser­
lerine "Gel, buyur" demiştir.
Filme alınan romanları - 
na bakmadan, şunu da hatırla­
makta yarar var. Refik Halit 
Karay 1955 yılında yapılan bir 
söyleşide kendisine sorulan 
bir soruya karşılık "  Daima 
para kazanmak için yazdım. 
Edebiyat benim için yalnız bir 
vasıta olmuştur" demiştir (20ı 
Asır dergisi, say ı: 169). Aca­
ba, şimdi vereceğimiz liste­
nin (diğer yazarlara oranla) 
kabarıklığında, bunun bir et­
kisi olmasın. Çünkü sinemanın 
ve sinemacılığın amacı da, 
çokluk budur...
"ÇETE"
Hikaye, özellikle sinema 
çevreleri için çok bildiktir . 
Yönetmen Çetin Karamanbey, 
günün birinde İstiklâl cadde - 
sinde giderken bir kız görün 
Pek beğenir, "Filmde oynar 
mısın, istersen al kartviziti - 
mi, bul beni"der. Kız bir sü­
re tereddütten sonra gider , 
"oynarım"der...  Mukavelede 
madde vardır ; bazı roller 
için eserin yazarının da mu­
tabakatı şarttır. Karamanbey 
kızı,yazara gösterir, o da ka­
bul edince filme başlanır.
Bu öyküdeki "k ız" ı Ne­
riman Koksal 'dır, eser "  Çe - 
te",yazarı da Refik Halit Ka­
ray. ..
"Çete", tür olarak 
"Kurtuluş Savaşı FilmlerP'a- 
rasında yer alır. Bırakın ge­
nel filmografiyi,yönetmen Çe 
tin Karamanbey'in özel fil - 
mograflsinde bile " amar 
aman" bir yer tutmaz. "  Kur­
tuluş Savaşı ve Sinemamız " 
adlı kitabımızın 54. sayfasın­
da, film  hakkında, şöyle yaz - 
mışız s "Rejisör Çetin Kara­
manbey, Refik Halit Karay ’ ın 
eserinden uyguladığı filmde 
konuyu anlatmaktan çok, yeni 
lanse edilen bir genç kızın(N. 
Koksal) üstünde durmuştu."
".Çete", bir Duru Film ya­
pımıydı. Senaryosunu da Çe­
tin Karamanbey’ in yazdığı 
filmde başlıca rolleri N eri­
man Koksal,İhsan Evrim, Or- 
hon M.Arıburnu.Atıf Kaptan 
oynamışlardı.
"SÜRGÜN"
Mustafa Baydar'ın söyle­
şiler kitabı "Edebiyatçıları - 
mız Ne Diyorlar ?"ın 112. say­
fasında Refik Halit Karay"En 
beğendiği eserlerinin"SUrgün", 
"Anahtar" ve "Bu Bizim Ha - 
yatımız" olduğunu söyler.
"En beğendiği eserleri" 
sayarken,! ilk sırayı verd i­
ği "Sürgün" de,"Çete"den bit 
yıl sonra filme alındı ( 1951 ). 
Filmin yönetmeni Orhon Mu - 
rat Arıburnu idi. (Aynı za - 
manda şair olan Arıburnu, 
"geçiş döneminin" en önemli 
sinemacılarından biridir. En 
iyi film leri aynı yıl çevirdiği 
iki filmdir. "Sürgün" ve "Yüz­
başı Tahsin"). Filmin başrol - 
lerlnde Orhon M. Arıburnu, 
Nedret Güvenç, Ayla Karaca, 
İhsan Evrim, Ercüment Beh- 
zat Lav oynuyorlardı.
Eser ve filmde,özetle, bir 
padişah yaverinin sürgünde­
ki acıları, özlemleri anlatılır? 
karşılaştığı olaylar verilir... 
Acı ve özlemlerde insanı sa­
ran bir duygululuk, olayların 
verilişinde gerçek bir ustalık 
vardır. Film hakkında, Nijat 
Özön şöyle der i " . . .  Sür­
gün, birincisinden (Bu "birin­
ci", aynı yıl çevrilen bir baş­
ka kurtuluş savaşı film i olan 
Arakon*un "Vatan İçin " idir) 
daha düzgün, daha olgun bir 
eserdir. Kibirli, mağrur pa­
dişah yaverinin İstanbul'da­
ki saltanatlı günleri kısacık 
bir iki sahneyle canlandırılın
’Nilgiın" Yön: Münir Hayri Egeli
"Yatık Em ine" Yön;  Ömer Kavur
"Karlı Dağdaki A teş " Yön: Safa Önal
Yurt dışındaki sefil ve peri­
şan durumları, çoğunun yap­
tıkları yanlışı anlamaktan do­
ğan acıları başarıyla yankıla­
n ı r . ( T ü r k  Sineması Tari­
hi, s s 136-137)
"NİLGÜN"
Cevdet Kudret," Ttirk Ede- - 
blyatmda Hikaye ve Roman "  
adlı eserinin ikinci cildinde , 
Karay hakkında şunları yazar n 
( ss 179)"... Sürgünden önce 
gözlemlere dayanarak yurt 
gerçeklerine yönelen yazar, 
sürgünden dönünce konuları 
türlü ülkelerde ve zamanlar -  
da geçen, çokluk düzmece o - 
taylarla örülü } biraz Pierre 
Loti, biraz da Pierre Beno -  
is kırması bir takım ' ekzo- 
tik' havalı macera romanları 
yazmıştır. Bu son romanların­
da dili ve anlatımı da eski 
kıvraklığını kaybetmiştir."
"Nllgün", bunlardan bi­
ridir. O günler için iyi sayı -  
labilecek reklamına,Refik Ha­
lit Karay adına, ciltli satışa 
sunuluşuna ve konusunun 11 - 
ginçliğine yaslanarak gerçek­
ten iyi sattı kitap. Kimbllir, 
belki de "Her Best- Seller , 
muhakkak film olmalıdır " 
şeklindeki teclmsel Hollywood 
kuralından esinlenilerek "Nil- 
gün",hemen fllmealmdı ( Bu­
rada küçük bir parantez aça­
lım. "Nllgün" 3 ciltlik bir ro ­
mandır ve 1950-54 arası ya­
yımlanmıştır :"TÜrk Prense­
si Nllgün!;, "  Mapa Melikesi 
Nllgün", "NilgUn"ün Sonu". . .) 
Filmin yönetmeni' Münir Hay- 
rl Eğeli’ydi.Başrollerde Cü­
neyt Gökçer, Erika Remberg, 
Lâle Oraloğlu, Asuman Ko- 
rad, Annie Ball oynuyorlardı.
O yılların koşullarına gö­
re, rahatça bir üstün yapım 
sayılabilecek "Nllgün", olum­
lu yankılar uyandırmadı. Ör­
neğin, Nijat Özön yukarıda is­
mini verdiğimiz eserinde 
filmin adını bile etmez. Bizim 
"Yeşilçam ve Türk Sineması* 
adlı kitabımızın 58. sayfasın­
da ise film, 2 satırla yer alır: 
" . . .  Pakistani kadar gidil - 
meşine rağmen, yılın süper- 
prodüksiyon denemesi olan 
"Nilgün", vasat seviyeyi bile 
tutturamayan bir film olarak 
kalmıştı."
DİĞERLERİ
"Y er Altında Dünya Var",
"Dişi Örümcek", "2000 Yüın 
Sevgilisi", "Karlı Dağdaki 
Ateş" de sonraki yıllarda ay­
naya da değişik adlarla f i l ­
me alındı. Bazı filmlerde Ka­
ray’ın eserlerinden izler gö­
rüldü... Ne var ki gerek yu­
karıda adları edilenler, gerek 
"esinlenilenler" Karay'ın ö -  
zellikle son yıllarında teclm­
sel kaygılarla verdiği yapıt­
lardı. Bu nedenle, bu film le -  
rin üstünde durulması için bi­
çimsel bazı başarıların bu­
lunması gerekliydi. O film ler 
de anlatım olarak, öze koşut 
kalınca,fazlaca sözleri edil­
medi. Bu listeye, 1968’de ikin­
ci kez çevrilen "Nilgün" de 
katılabilir.
Bu dönemde (değeri abar- 
tılsa bile) üzerinde durulan 
tek yapıt, "Yatık Emine"oldu. 
Yönetmenliğini Ömer Kavur'- 
un yaptığı filmin başrollerin­
de Serdar Gökhan, Necla Na­
zır, Mahmut Hekimoğlu oynu­
yorlardı.
Diğerlerinin aksine, "Ya­
tık Emine" roman değil, 45 
sayfalık bir uzun hikayedir. 
Eserin konusuna bakıldığında, 
önce bir düşmüş kadının acı­
larım, iç dünyasını ve karşı­
laştığı olayları vermenin ge -  
risinde, bir toplum sorununa 
da eğildiği izlenimi edini­
lir . "Fahişe" insan değil mi­
dir, onun hayat hakkı yok mu -  
dur, eserin bunlara eğilip ta - 
v ır  takındığı da ilk nazarda 
söylenebilir. Ne var k i,"  Ya­
tık Emine" sö? konusu ise, 
bunlar eserin hacmini çok a - 
şan şeylerdir. "Kaderin şev­
kiyle, istemeden" fahişe olan, 
sonra yaşamı "tarifsiz acılar 
içinde geçen" Yatık Emine' - 
nin durumu,çok özel bir du­
rumdur, o özelden genele var­
ma olanağı yoktur. 45 sayfa -  
lık hacim, iç dünya çözümle -  
melerinden çok,olaylarla do­
ludur. Yakup Kadri Karaos- 
manoğlu, "Gençlik ve Edebi - 
yat Hatıraları" adlı kitabı -  
nın 69. sayfasında, Hamdullah 
Suphi'nin şu yargısını nakle­
der :
-"Refik Halit dış alemin, 
Yakup Kadri iç alemin res­
samıdır".
Acaba, yukarıda belirt -  
meye çalıştığımız, bu yargı­
nın izdüşümü olmasın?
■ ERMAN ŞENER
r Milliyet
SANAT 
DERGİSİ,
Öğretmen
ve
Öğrencilere
Milliyet Sanat Dergisi, öğretmen ve 
öğrenciler için uyguladığı indirimli ve 
kitap armağanlı abone kampanyasını 
sürdürmektedir. Buna göre dergimize 
abone olacak öğretmen ve öğrenciler, 
yıllık abone karşılığı sadece 100 lira 
ödeyecekler (6 aylık 50 lira), bir yıllık 
aboneler ayrıca kitap armağanından 
yararlanacaklardır.
ARM AĞAN  KİTAPLARIM IZ
DÜNYAMIZIN FATİHLERİ, J. G. Leithauser: SİYASİ YÖNLE­
RİYLE KURTULUŞ SAVAŞI, N. H. Uluğ; TARİHİMİZDE GARİP­
LİKLER, M. Şeyda; TARİHİMİZDE İLKLER, O. Ankanlı;.GECE-
YARISI KOVBOYU, J. L. Herlihy; MAYISTA YEDİ GÜN, W. Bai- 
ley - F. Knebel; EVLİ BİR KADININ GÜNLÜĞÜNDEN, Peride 
Celâl; TAVŞAN KAÇ, J. Updlke; ALTIN HÂZİNELERİ, B. Tra- 
ven; BEN ANNEMİ SEVİYORUM. W. Sarovan; İZMİR ATEŞLER 
İÇİNDE, A. Bridge; AŞK BAŞKADIR, G. de Maupassant; ŞÖH­
RETİN SONU, B. Schulberg; TANRILARIN ARABALARI, E. V. 
Daniken; ELEKTRONİK YARGILAMA, W. Kempley; YILDIZLA- 
RA DÖNÜŞ, Daniken; KORKU BAKANLIĞI, G. Greene; 
MİZ TEHLİKE. T. Powel; PRENSİN ------------- “
___ T , ,  i ; _ ______
GÖREVİ İ ■ MİRASI, C. 
Heaven; AMANSIZ TAKIP, B. Garfleld; GOETHE (Seçmeleri, S.
A. Seton; TİYATRO KILAVUZU. M. And; RESİMKILAVUZU, S'
İTANBUL Kİ, S. Kullu: TÜRK TASAVVUF ŞİİRİ ANTOLOJİSİ, 
A. Gölpınarlı; DİVAN ŞİİRİ ANTOLOJİSİ, H. E. Cengiz; TÜRK 
HALK ŞİİRİ ANTOLOJİSİ, R. Mutluay; TANZİMATTAN GÜNÜ­
MÜZE KADAR TÜRK ŞİİRİ, R Mutluay.
NOT : Kitap armağanından yalnızca dergi­
mize bir yıllık abone olan öğretmen ve öğ­
renciler yararlanmaktadır. Bunun dışındaki 
istekler dikkate alınmayacaktır.
Taha Toros Arşivi
*  0 0 1 5 1 4 2  1 1 0 0 6 *


Onuncu ölüm yıldönümünde Refik Halit Karay'ın filme alınan başlıca eserleri

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository