Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Son Halife Abdülmecit Efend

Toros, Taha

Istanbul Sehir University Repository

i/
ÜSKÜDARLI Hoca Ali Rıza ise, Abdülmecit Efendi’nin görüşüne göre ger. 
çekten eli öpülmeye değer bir ressam. Ebedî kalacaklardan bir sanatçı...
ABDÜLMECİT Efendi resimden iyi anladıktan başka kendi de iyi resim ya- 
pardı. Yukarıdaki tablonun sahibi Namık İsmail için, çağdaşlarının en 
değerlisi olduğunu, mahirâne fırça kullandığını bilhassa belirtirdi...
Ressam, resim 
tenkitçisi 
bir halife
OSMANLI hanedanı i. 
çerisînde birçok şair, 
hattat ve musikişinas 
bulunduğu gibi, ressam 
da yetişmiştir. Son ha­
life Abdülmecit Efendi 
iyi bir ressamdı. Şu sı. 
ralarda 60. yılını, sanat 
galerisinde güzel bir 
sergi ile kutlayan Gü­
zel Sanatlar Blrliği'nin 
ilk sergileri ile yakın, 
dan ilgilenmiş ve resim 
sanatının Türkiye’de 
gelişmesine çalışmış­
tır. Abdülmecit Efendi' 
yi, soldaki fotoğrafta, 
kendi portresi İle bir­
likte görüyorsunuz. 
Sağda ise, kendi yap. 
tığı portrelerden biri.
Yazan: TAHA TOROS
SANAT ve kültür hayatımızda 50 yıllık, 60 yıllık geçmişi o- lan teşekküller pek azdır. Yaşamını üyelerinin güç bir­
liğinden, meslek tutkusun­
dan alan derneklerin var oluşunda 
- bizim ülkemiz için - 60 yılın büyük 
önemi ve anlamı vardır.
Hele resim gibi toplumumuza geç 
girmiş bir sanat dalında kurulan 
derneğin 60 yıldan beri ayakta ka­
labilmesi, övgü ile saygı ile karşı­
lanmaya lâyık bir olaydır.
Gerçek şudur ki, bizde uzun
Abdülmecit Efendi 
bugün klasik olmuş 
'Türk ressamlarının 
pek çoğu hakkında 
hâlâ ilginç 
sayılabilecek 
görüşler belirtmişti.
ömürlü derneklere pek rastlanmaz. 
50 yılı aşanları saymaya parmakla­
rımızın adedi yeter, artar da...
Türkiye'deki koşullar ve ortam 
içerisinde Güzel Sanatlar Birliği’nin 
böylesine uzun sayılabilecek ömrü­
nü, sanatkârlarımızın meslek tutku­
suna ve sevgisine borçluyuz. Hiç 
şüphe yok ki, sanatkârlardaki içten­
lik ve meslek duyarlığı, onları da­
ha sıkı ve güçlü olarak birbirine 
bağlamaktadır.
Birinci Dünya Savaşının kan ko­
kan karanlık yıllarında -bundan 60 
yıl önce - kurulan Güzel Sanatlar 
Birllği'nin o zamanki kurucuların­
dan bugün aramızda yalnız biri, ho­
caların hocası Hikmet Onat, gerek 
fizik yapısı, gerek fırçasının eşsiz 
gücü ile, dimdik ayakta bulunuyor. 
75 yıl fırça kullanan Hikmet Onat, 
bugün 95 yaşında... ölümsüz sana­
tının sihirli gücü, bir gençlik iksiri 
gibi varılğında yaşıyor..
Hikmet Onat'ın Türk resmine eme­
ği, Güzel Sanatlar Birliği’nin 60 yıl­
lık yaşamına katkısı çok büyük ol­
muştur. Ünlü hocanın bir aile reisi 
olarak tevazu dolu özel yaşantısı 
da onu ayrıco yücelten bir değer 
taşımaktadır.
Profesör Hikmet Onat’ı, 95 yaşın­
da fırça kullanır halde dinç tutan 
sihrin nedenleri arasında, şüphesiz 
açık havada çalışması başta gelir. 
Denilebilir ki Boğaziçi ile Hikmet 
Hoca kadar baş başa ve uzun yıl­
lar yaşamış bir kişi pek azdır. Bo­
ğaziçi, İstanbullulardan, en çok onu 
tanır.
Boğazın renkleri içerisinde, mav­
nalarla kayıkların dinlendikleri kı­
yılarda, Hikmet hoca uzun ömrü­
nün en zevkli günlerini yaşamıştır.
Hikmet hoca ile birlikte rahmetli 
arkadaşlarının kurdukları Güzel Sa­
natlar Birliğinin ilk sergilerini des­
tekleyen ve Türk Sarayında yetişen 
bir ressam daha vardır: Abdülmecit 
Efendi.
Şehzadeliği ile veliahtlığı, daha 
sonra halifeliği sırasında, Türk res­
samları ile çok yakından ilgilenen 
rAQ<3nm Abdülmecit Efendi’nin de
[îpgısı
ABDÜLMECİT Efendi'nin, ünlü ressamlarımızdan Zekâ! Paşa hakkındaki düşünceleri de şöyle: «Zamanının yetiştirdiği mükemmel bir sanatkâr. Yap. 
tığı tablolarda seyredenlerin ruhunu okşayan bir özellik var». Bu yalnız Abdülmecit Efendi’nin değil, öteki sanatseverlerin de katıldıkları bir görüş.
Türk resmine ve Güzel Sanatlar Bir­
liğinin ilk sergilerine büyük katkısı 
olmuştur. Son halifenin - arşivimde 
bulunan - kendi elyazısı ile, bir çok 
evrakı arasında, devrinin ressamla­
rı ile ilgili anıları da yer almaktadır. 
Mecit Efendinin o devrin ünlü res. 
samları ile ilgili olarak el yazısı ile 
ilginç anıları arasında Hikmet Onat 
da vardır. Bugün 60 yıl önceki res­
samları anımsayarak Abdülmecit 
Efendinin Hikmet Onat, Feyhaman, 
Hoca Ali Rıza, Nazmi Ziya, Callı İb­
rahim, Sami (Yetik), Nevzat Hanım, 
Namık İsmail, Halil Paşa, Zekâi Pa­
şa. Agâh Efendi, Binbaşı Ali Rıza, 
Şevket (Dağ) ve Adil beylerin e- 
serleri hakkındaki görüşlerinden bir 
kısmını sadeleştirerek özetle aktar­
maya çalışacağım:
önce, Mecit Efendinin anılarında 
yer alan ve bugün bütün dinçliği ve 
tazeliği ile aramızda bulunan Hik­
met hoca hakkındaki görüşlerini bir­
likte okuyalım:
«Ressam Hikmet beyin eserlerin, 
de gerçekçilik var. (Salıpazarı Sa­
hilinde Sabah) tablosu 1. lik ödülü 
kazanabilir. Bu tablo, dünyanın her 
tarafındaki- sergilere katılabilir ve 
büyük takdirler kazanabilir».
Mecit Efendinin anılarında (Hoca 
Ali Rıza bey) hakkında, onu yücel­
ten değerli cümlelere rastlanmakta- 
dır. Mecit efendi şöyle diyor:
«Bu hocayı bulsam da elini öp. 
sem. Onda şairce, temiz bir yara, 
tıcılık var. İstanbul’un dertsiz gün. 
lerini, zevk ve sefasını, sanatını, ha. 
vasini, sanki şair Nedim devrini a. 
nımsayarak İhya eden, çiçeklerle, 
kelebeklerle güzel ellerle oynayan
kızlar gibi renklendiren, şiirleştiren 
hocayı bin kere tebrik ederim. Üs- 
lûbu eski olsa bile, her zaman taze 
bir parıltısı var. Şair Fuzulî unutul, 
madiği gibi, Ali Rıza Bey de ebedî 
kalacaklar arasında yer alacaktır.»
Abdülmecit Efendinin, Güzel Sa­
natlar Birliğini kuran diğer ressam­
lar hakkında da görüşlerine deği­
nelim:
«Ressam Nazmi Ziya (Duran) ger. 
çekten değerli bir sanatkârdır. Böy­
le bir ressama sahip olduğumuz­
dan dolayı sevinmeliyiz. O, sanatına 
hâkim bir manzara ressamıdır. (Ös- 
küdarda Bir Sabah) tablosu ger­
çekten bir şahaserdir.
«Ressam Ruhi beyin (Tuvalet Ya­
pan Kadın) tablosu, 1001 gece ma­
sallarını okumuş AvrupalI ressam­
lar tarafından yapılmış kanısını ve­
riyor. Fakat (Sabah Namazında
Dua) tablosunda ressamın mânevi 
gücü, düşüncesi, duyguları öylesi­
ne yücelmiş ki, sanatının üstünlüğü 
hemen beliriyor.
«Ressam Feyhaman beyin memle­
ketimizde yegâne portreci olacağı­
na eminim. Kendisinden başka ko­
nu ile uğraşmamasını rica ederiz. 
(Genç Bir Subay)ın resmi karşı­
sında onu candan tebrik ve takdir 
etmek zorunluluğunu duymaktayım.
«Oallı İbrahim bey zirveye ulaşmış 
bir ressamdır. Çizgileri, renkleri ga­
yet güçlüdür. Detaylarında kudre­
tini gösteren bir ressamdır. Ancak 
gördüğümüz eserleri İbrahim beyin 
yaptığına inanmak çok güç. İbrahim 
bey acaba bu eserleri zorla mı ya­
pıyor? Yoksa bir iki gün içerisinde 
bir tablo meydana getirmek zorun- 
tuluğunda mıdır? Herhalde çözüm­
lenemeyen bir muamma! Meselâ
ABDÜLMECİT 
Efendi'nin, 
«Gerçekten 
değerli bir 
sanatçı, 
fırçasına 
hâkim bir 
manzara 
ressamıdır,» 
dediği Nazmi 
Ziya Duran'ın 
bir tablosu.
(Zeybekler) tablosunda ortaya koy­
duğu kişi, hareket etmeden oynu­
yor! Sertçe olan bu eleştirmemizin 
nedeni, kudretli sanatkârımızın pek 
büyük eserler verecek olgunlukta 
olmasından ileri gelmektedir.
«Ressam Sami bey (Yetik) basa­
mak basamak yükselen bir sanatkâ- 
rımızdır. Her tablosunda gerçek bir 
değer, güzellik ve derinlik vardır. 
İleride yapılacak büyük binaların 
duvarlarını bu ressamın millî kah­
ramanlıklarımızı yansıtan panoları 
süsleyecektir.
«Ressam Nevzat hanıma gelince; 
portresi hayret vericidir. Ancak, faz­
la yeniliğe özenen fırçalar, geçmi­
şe karşı olan her yenilik gibi bir 
ihtilâl sayılır.
«Ressam Namık İsmail bey çağ­
daşlarının en değerlisidir. Mahirâne 
bir surette fırça kullanıyor.
«Ressam Halil Paşa: Fransa salon­
larında eserlerini kabul ettirmiş ün­
lü bir sanatkârımızdır. En güzel ese­
ri (Çengelköy Sahili)dir.
«Ressam Zekâi Paşa: Zamanının 
yetiştirdiği mükemmel bir sanatkâr­
dır. Tablolarında ruhlarımızı okşa­
yan bir özellik mevcuttur.
«Ressam Şevket Bey (Dağ): Temiz, 
şark duygularını renklerinde can­
landıran eserler yapmaktadır. Dinin 
ruha ne kadar keskin etkisi olduğu­
nu, onun mâbetleri konu alan tab­
lolarında görmek mümkündür. İs­
lâm eserlerini Şevket bey kadar ba­
tıklara anlatabilecek başka bir res­
samımız yoktur. Bütün yapıtlarında 
millî ve dini duyguları yücelten bir 
çekicilik vardır». ■
liffCTTT)
İ
I
£
ı ana ı oros Arşivi
* 0 0


Ressam, resim tenkitçisi bir halife

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/134952/3/001584054010.pdf

Ressam, resim tenkitçisi bir halife

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository