Taha Toros Arşivi, Dosya No: 154-İsmail Habib Sevü

Sevük, İsmail Habib

Istanbul Sehir University Repository

CUMHURİYET l ' i  C i ) u ....  ..... . !*
Ordu Temsil Bürosunun geniş programı vesilesilej
T
Çanakkalenin heybetli istikbali
Ordumuz yalnız kuvvetimiz değil
irfanımızdır da. Maarif İlkokullarda 
çocukları okutur, ordu askerleri 
ümmilikten kurtarıyor. Her türlü 
harekette orduyu, ya rehberimiz, ya 
istinadımız olarak gördük. İşte Ça­
nakkale işi de otuz yedi yıldır yüz­
üstü kalmışken Birinci Ordunun 
Temsil Bürosu davayı kendi eline 
alır almaz mesele birdenbire beşa- 
retli bir infilâk haline geliverdi.
Cenk ve gayz:
Bu seferki Çanakkale ziyaretinde 
ilk kârım dört yiiz küsurluk ziya­
retçi kafilesini sevk ve idare eden 
Temsil Bürosu Başkanı Yarbay Ce­
mal Yıldırımı yakından tanımaya 
fırsat buluşum olmuştur. Onun şah­
sında ordudaki aydınlarımızın Ça- 
nakkaleyi bütün heybetile nasıl de­
rinden kavradıklarını gördüm. Do­
kuz asırlık imparatorluğumuzun ba­
şında ve sonunda birer cihan cen­
gi var. Başında Malazgird, sonunda 
Çanakkale. Biz Birinci Cihan Har­
binde, sırf Moskof emelleri yüzün­
den, yarıdünya ile diğer yarıdün- 
yanın karşısına dikildiğimiz zaman 
Çanakkalede, üç sene sonra bizim 
yarıdünyamızı yıkacak olan, dün­
ya galiblerini yendik. Bu galibler 
Versailles'da Babıâliye «Sevr* de­
nen idam fermanını imza ettirirler­
ken: «Siz Çanakkaledeki dayanışı­
nız yüzünden Cihan Harbini iki yıl 
fazla uzattınız, bu size yapılan az­
dır bile» dediler. Dünya galibleri- 
nin gayzındaki bu sonsuzluk Ça­
nakkale çenginin heybetindeki son­
suzluktan geliyor.
Çanakkale ve Dumlupmar:
Birinci Cihan Harbinde yenilen 
müttefiklerimiz, Almanya, Avus­
turya ve Bulgaristan kendilerine 
dikte ettirilen muahedeleri imza 
ederek yere serildiler. Yalnız biz 
milletçe bize uzatılan muahedeyi 
tanımıyarak ayakta kaldık. Bunu 
Çanakkale çengine borçluyuz. Zaten 
birinci Cihan Harbinin Çanakka- 
leden başka hiç bir cephesinde kat’î
Y a z a n : ■ 
İSMAİL MABİB SEVVK 1i
di tavırlı bir zat. Hani Mustafa Ke­
mal ihtiyatta bulunan fırkasından 
ilk hazırlanan en güvendiği alayı 
alarak koşa koşa buraya gelmişti 
ya. İşte bu Şefik Bey o alayın ku­
mandanı. Arıbumu cenklerinden 
sonra Anafartalarda Mustafa Ke­
mal Grup Kumandanlığına geçince 
onun fırkasına Şefik Bey kuman­
dan olur. Yani o tarihî fırka ku­
mandanlığında Mustafa Kemalin 
halefi. İşte otuz yedi yıl sonra o- 
nun halefinden dinliyoruz: İki ta­
burluk o alayla yedi buçukta bu­
raya yetişmişler, cenk on bire ka­
dar sürmüş ve... Allah Allah bu­
rada gaziler değil sahiden tarihin 
kendi konuşuyor.
Dinamik çalışma:
Gerek burada, gerek Conbayırm- 
da ve Alçıtepede nutuk söyleyen 
gazilerin sözlerinden öğrendiğimiz 
en büyük hakikat şu oldu: Doğu 
Anadolunun Vanmdan Batı Ana- 
dolunun Bergamasına kadar bütün 
yurd beldelerinin askerleri kahra­
manlıkta hep birbirini geçmek için 
savaşmışlar. Yani Çanakkale zafe­
rini vatanın şu bölgesine, bu bölge­
sine değil bütününe borçluyuz. 
Cemal Yıldırımın izahatından anla­
dım ki Ordu Temsil Bürosu bu ha­
kikatten en hayırlı dersi çıkarmış. 
Mademki Çanakkale zaferi bütün
milletin himmetile kazanıldı, öyley­
se Çanakkale işini de bütün millete 
maletmek gerektir. Bu emelle der­
hal harekete geçilip «Çanakkale 
Abide Komitesi» kuruldu. Kurulan 
komite de derhal bütün memlekete 
yayılacak geniş biç hamle yapar. 
Nitekim büyük merkezlerden baş- 
lıynrak her yerde abide komiteleri 
faaliyete geçmiştir. Çanakkale top­
raklarına nasıl yüksek subayından 
en mahviyeti! erine kadar memle­
ketin her yerinden gelme şehidlerin 
kanları karıştıysa oraya onların şa­
nına lâyık olarak dikilecek büyük 
abideye de memleketin en varlık- 
lısından en fakirine kadar herkesin 
bir yardım payı karışmalıdır. İşte 
gazetelere de geçti. Abide komitesi 
30 ağustosta milyonluk reklâm kâ- 
ğıdlarını askerî uçaklarla vatan se- 
malajnndan bir hamiyet rahmeti 
gibi atacak. Aynı zamanda komite 
Çanakkale abidesinin büyük ölçü­
deki proje ve plânlarım da İzmir 
Fuarında teşhir edeceği için her­
kes bu abidenin ne haşmetli ve ne 
güzel bir sanat eseri olacağını ken­
di gözlerde daha şimdiden göre­
cektir. Yalnız dileriz ki bunlar Fu­
ardan sonra İstanbul, Ankara ve 
diğer beldelerimizde de halka teş­
hir edilsin. Dünya şöhretli ve dün­
ya salahiyetli Paul Bonatz’m dediği
gibi en halis bir Türk eseri olan bu
abide en yeninin en klasik olması 
cinsinden bir sanat mucizesidir. 
Onu yaratan iki Türk genci sanki 
ilhamlarını Çanakkale şehidlerinin 
ruhlarından aldılar.
İstikbalin tablosu:
Cemal Yıldırım yakın bir istik­
balin tablosunu görür gibi bir iç 
vecdile: «Çanakkale bundan sonra 
en hareketli bir turist mmtakası o- 
lacaktır, diyor, iki taraftan yarım 
milyonun hatırası ,gerek onlarda, 
gerek bizde, o yarım milyona bağlı 
milyon milyon insanın alâkası. Son 
ra yapılacak abidemizin hârika gü­
zelliği ve şu eşsiz tabiat güzellik­
leri.» Sahiden bu sefer daha alıcı 
gözle bir daha baktım: Yukarıda 
Arıbumu ve Conkbayırmdan gö­
rünüş: Küçük ve büyük Kemikli 
burunları arasında bir dairenin 
dörtte iiçünü çizen tatil, hendeseli, 
yumuşak koy. Aşağıda Seddülba- 
hir tarafında: Yarımadanın kaliçe 
işlemeli bir üçgen halinde uzanışı. 
Sahi nereden bakılsa bu yarımada 
bir tablo gibi seyrediliyor. Muhak­
kak burada tabiatin ressamlığı tut­
muş. Deniz, boğaz, ada, dağ, tepe; 
ve bütün bu zengin tabiat güzel­
liklerinden başka Kumkalenin bi­
raz arkasında Trova harabeleri gi­
bi uzak mazinin efsaneli büyüsü. 
Evet şu abideyi yapalım, şu yolları 
asfaltlıyalım, gelenleri rahat etti­
recek otel vesaire gibi müesseseleri 
kuralım, o zaman yemin edebiliriz 
ki Çanakkalenin yalnız en şanlı bir 
mazisi değil pek heybetli bir istik­
bali de vardır.
neticeli bir cenk olmadı. Gene Bi­
rinci Cihan Harbinin hiç bir ku­
mandam Mustafa Kemalden büyük 
olmadığı gibi. Çanakkale şehidlerin- 
deki kanın boş yere akmayışında- 
ki bütün keramet işte buradadır. 
Çanakkalede dünya galiblerini ye­
nen Mustafa Kemal dokuz ay 
Armstronk çeliklerinin örsile çeki­
ci arasında lâv haline gelmiş bir 
kahraman mehabetile yükselmesey- 
di hiz «Millî Mücadele» nin kahra­
manını bulamazdık. Bütün millet 
ancak öyle bir kahramana inanabi- 
liıdi ve ona inandı. Malazgirdden 
Çanakjcaleye kadar 9 asırlık im­
paratorluk, Selçuk, Tavnifi Mülûk, 
Ormanlı diye muhtelif namlar al­
masına rağmen, nasıl Türk milleti­
nin bütün halinde bir imparatorlu­
ğu olduysa Arıburnundan Dumlupı- 
ııara kadar yedi yıllık zaman da 
vekpâre akışlı bir bütündür. Dum- 
lupmar, Çanakkale şehidlerinin ya­
kut temeli üzerine kurulmuş bulu­
nuyor.
Toprağın nabzı:
Dört yüz küsur ziyaretçinin bü­
yük çoğunluğu Etrüsk vapurunun 
ya kanapelerine uzanıp, ya koltuk­
larına büzülerek geceyi atlatmaya 
çalışıyor. Cemal Yıldırımdan öğren­
dim ki Çanakkale ziyaretine talib 
olanların miktarı bunların bir mis­
linden fazlaymış. Onun için gelecek 
sene bine yakın ziyaretçiyi götüre 
bilecek tertibler almak lâzım ge 
liyor. Temsil Bürosunun ilk hayırl 
işi Çanakkale ziyaretine işte bu 
genişliği vermek oklu. Bu iş İstan-
buldan başka diğer Türk beldeleri­
ne şümullendirilse artık o ziyaret, 
o sahalara bir günlük zaman için- 
da sığmıyacağı için ziyaretçileri va­
pur vapur ve günlerce taşımak ge­
rekecek. Oraya gitmek uğruna bü­
tün meşakkatlere katlanılarak gös» 
terilen ve gösterilecek bu iştiyak 
neye? Belli, şehidler ölmediler, on­
lar sadece otuz yedi yıllık hatıra­
dan da ibaret değil, onların yakut 
bir selsebil gibi o topraklara dökü­
len kanları onlara bağlı dirileri önü­
ne geçilmez bir mıknatıs kuvvetile 
çekiyor işte. Hepimiz o cenk sahala­
rında ölenlerin ölmezliğini gördük. 
Şu boynu bükük dul kadın, bu dün 
yanın malı olmaktan çıkarak, şehid 
kocasının hatırasına gömülmüş. Şu 
aksaçlı nine şehid oğlunu, şu taze 
kız şehid dedesini arıyor, nutuk söy­
leyen bir gene subayın hesabına 
göre o toprakların her metre kare­
sine altı kiloluk kan dökmüşüz. Hiç 
birinin mezarı yok. Fakat o top­
raklarda sıcak bir nabız var. Top­
raklar içinde yakut bir sıcaklığın 
nabzı hu...
Konuşan tarihler:
Kudretli hatibler tarihi canlandı­
rırlar. «Mehmed Çavuş» âbidesinde, 
Cönk bayırında ve Alçıtepedeki tö­
renlerde mikrofon başına geçip söz 
söyleyenleri dinlerken hepimiz ta­
rihin kendini dile gelmiş sandık, 
işte ziyaretçilere evsahibliğl yaptığı 
için ilk sözü alan Çanakkale Kolor­
du Komutanı General İhsan Eı-iç, 
kumralca, sıhhatli, şimdiki ceket­
siz, hafif ve rahat üniforma İçin­
de büsbütün gene görünen ge­
neral. Yanımdaki Cemal Yıldı­
rımdan öğreniyorum: Otuz yedi
y.ı önce bu Aııburnunda ilk lâ­
ğımı patlatan istihkâm mülâzimi 
İhsan Efendi namında biriymiş. 
Yani şimdi bize nutuk söyleyen 
Kolordu Komutam İhsan Eriç 
Artık bu, tarihin doğrudan doğruya 
dile gelmesi değil de nedir? İşte 
Emekli Orgeneral Falıreddin Altay, 
tok tok, vakur bir eda ile konuşu­
yor. O da o zaman Esad Paşa ordu­
sunun erkânıharbiye reisi. Ondan 
sonra 27 nci alay kumandam Şefik 
Bey, uzun, zayıf, beyaz saçlı, »f««-
Taha Toros Arşivi


Ordu Temsil Bürosu'nun geniş programı vesilesiyle:Çanakkale'nin heybetli istikbali

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository