Taha Toros Arşivi, Dosya No: 106-Midhat Paşa.



Not: Gazetenin "Ankara Notları" köşesinde yayımlanmıştır

Ekmekçi, Mustafa

Istanbul Sehir University Repository

ALİ fia f"  l o<ı Cl IRAT 1 W R  P F R23 ŞUBAT 1995 PERŞEMBE
ANKARA NOTLARI
MUSTAFA EKMEKÇİ_____________
Yıldız Yargılanması...
Taşlama ustası Mustafa Eşref, bu kez başkalarını taşladı:
“Ekonomik sorunlar şaha kalkmış gidiyor,/Şimdi o başta 
olsa biranda bastırırdı/'Bunca işsiz güçsüzü besleyelim mi?’ 
deyip/Darağaçları kurup tümünü astırırdı. ”
Abdülhamit, Mithat Paşa yı astırmadı, “Taif Zindanı"nda 
boğdurdu. Önceki akşam İzmir’de İzmir Devlet Tiyatrosu’nda, 
Orhan Asenanın “Yıldız Yargılanması” oyununu izledik.
“Yıldız Yargılanması"nın yazarı Orhan Asena, dergide çıkan 
yazısında şöyle diyor:
“ 1982’de, bir gün, büyük dostum Uğur Mumcu, ansızın 
muayenehaneme geldi... Elinde, Prof. İsmail Hakkı 
Uzunçarşılı 'nın ‘Mithat Paşa ve Yıldız Mahkemesi’ adlı kitabı. 
Bu kitaptan bir oyun çıkarmamı istedi.
‘Yıldız Yargılanması’nda, tarihsel gerçekler ardında, bir 
başka gerçeği daha sergilemek olası. O da şu: Zorba bir 
yönetimde, işlenmemiş bir cinayet bahane kılınarak adalet 
mekanizmasına nasıl cinayet işletilir? Öyle sanıyorum ki, beni 
bir oyun yazmaya iten, asıl bu özel ve tüzel haksızlık oldu.
Beni', ‘Abdülaziz intihar mı etti, yoksa öldürüldü 
mü?’tartışmasına çekmek isteyenler çıkacaktır.
Kuşkusuz bu itiraflar, işkenceyle alınmıştır. Sanıkların 
kafaları, kızgın sobaya sokularak, maddi işkencelerin en 
korkuncu uygulanarak.
Yazık ki, tarihimizde, böyle bir yüzkarası dönem yaşanmıştır.
Memleketin kana bulandığı Kızıl Sultan Abdülhamit çağı, 
elbette bir trajik çağdır.
Peki, bugün, ‘devri dilarayı demokrasi’de, böyle güme 
giden aydınlarımız, yazarlarımız, düşünürlerimiz yok mu? 
Bunların failleri nerde peki?
Sevgili dostum Uğur Mumcu! Acaba, bu oyunu yazmamı, 
bunun için mi istedin benden?”
(Sultan Abdülaziz, 29 Mayıs 1876’da, bir darbeyle tahtından 
indirilir, yerine yeğeni Sultan Murat tahta çıkarılır. Abdülaziz, 
adamlarıyla gönderildiği Feriye Sarayı’nda, beş gün sonra, - 
4 Mayıs 1876’da- intihar eder. Murat’tan sonra tahta çıkan 2. 
Abdülhamit, amcası Abdülaziz’in intihar etmeyip öldürüldüğü 
yolunda ortaya atılan iddiaları soruşturmak için Yıldız’da bir 
mahkeme kurdurur; Mithat Paşa’yı da tutuklatıp Abdülaziz’ln 
ölümünde rol oynadığı iddiasıyla yargılatır. -1881-
Mahkeme Mithat Paşa’nın idamına karar verirse de, ceza, 
Abdülhamit tarafından sürgüne çevrilir.
1881’de Taif Zindanı’na gönderilen Mithat Paşa, 8-Mayıs 
1884’de zindanda boğularak öldürülür.)
Oyunu Haldun Marlalı sahneye koymuş. Mithat Paşa’yı da 
Haldun Marlalı oynuyor. Orhan Asena’ya göre, Mithat Paşa 
çok yakışıklı olmuş! İzmir Devlet Tiyatrosu yöneticisi Cengiz 
Yılmaz, oyunla ilgili bir basın açıklaması yaptı. Buna göre, 
oyunda başlıca.rolleri; Şener Ünal, Zeliha Güney, Melek 
Tartan, Vedat Özkök, Ekrem Kocaçal, Mehmet Gürkan, 
Levent Uiukut, Sedat Demir, Yavuz İmsel, Erol Aksoy, 
Zafer Önal, Ebru Unurtan, Fatih Kahraman, Sedat 
Şenoğlu, Can Kahraman ile Haldun Marlalı paylaşıyorlar. 
Dekor-giysi tasarımı Yıldız Ipekçioğlu, ışık tasarımı ise 
Osman Kaya’nın. Oyunun müziklerini Yaşar Ürük 
düzenlemiş.
Oyunun ilk temsilinde bulunmak için Ankara’dan Orhan 
Asena ile Kültür Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Gülşen 
Karakadıoğlugelmişlerdi. Tahir Özçelikile eşi Sevda 
Özçelik İstanbul’dan gelmişti. Oyunu izleyenler arasında Dr. 
Hidayet Sayın, İzmir Devlet Opera ve Balesi Sanat Yönetmeni 
Selmin Günöz, tiyatro yazarı Cahit Atay, Erkan Yücel’in eşi 
yazar Şükran Yücel, Ozdemir Nutku, Selçuk Göksayar, 
Profesör Süheyla-Kemal Morali, Dikili’den Öğretmen Ali 
Durgun ile eşi Suna Durgun, Ahmet Delikçi, Güralp Basım 
da vardılar.
(Opera sanatçısı Yıldız Tezgel, operada oyun sırasında, 
tepeden düşen demir parçası yüzünden ağır yaralanmış, 
evinde yatıyordu. Gülşen Karakadıoğlu sanatçıyı evinden 
arayarak “Geçmiş olsun” dedi).
Orhan Asena, “ Yıldız Yargılanması” adlı yapıtının 
önsözünde, “Niçin Mithat Paşa” sorusuna şu yanıtı verir:
“Yakın tarihimizin en önemli kişilerinden biridir Mithat Paşa.
Sanki gerektiğince üstünde dumlmamış, biraz hakkı yenmiş 
bir gerçek devrimci. Tanzimat hareketinin en yeni, en yenilikçi 
ürünü. Aslında Tanzimat hareketini çok aşmış ve Cumhuriyet 
fikrini kendinden sonraki kuşaklara, Atatürk kuşağına taşımış 
bir öncü.
Abdülhamit anılarında der ki; ‘Sevmezdim Mithat Paşa’yı. 
Hatta biraz da ürkerdim. Namık Kemal de sevmezdi beni, 
ama OsmanlI Hanedanı’na bağlılığı ve saygısı vardı. Oysa 
Mithat Paşa ya kendisiyle başlayan bir hanedan, ya da 
Cumhuriyet getirmek isterdi.’
Abdülhamit'in yergi için söylediği bu sözlerde kuşkusuz bir 
gerçek payı vardır. Zaten trajedisi de burada yatar.
Aslında tasarladığı devrim Cumhuriyet iken, o zamanki 
ortamda ancak Meşrutiyet Anayasası fikrini ortaya atabilmiş, 
ama hiçbir zaman bu fikre kendisi kadar içtenlikle inanmamış, 
Abdülaziz’i yalnızca kendi kişisel hınçları, nefretleri ya da 
çıkarları için tahttan indirmek isteyen bir kadroyla işbirliği 
yapmak zorunda kalmış ve bu kadroyla suçlanmış, giderek 
Abdülaziz’in öldürülmesi suçuyla Taife sürülmüş ve orada 
boğdurulmuştur... ”
Örhan Asena, "Ben Yıldız Yargılanması adlı oyunumu 
Mithat Paşa'nın yüzüncü ölüm yılında yazarken yine 
olağanüstü bir dönemden geçiyorduk. İşkence yine 
gündemdeydi. Hapishaneler tıklım tıklım, sanki yüzyıl 
geçmemişti aradan...” der.
Yazar Orhan Asena ile Güngör Dilmen, çok iyi iki arkadaştır. 
Bunlara Tahsin Saraç’ı da eklemeli. Güngör Dilmen de Orhan 
Asena gibi, Mithat Paşa’yı yazdı. Ancak o, daha çok Taif’teki 
serüvene ağırlık verdi. İki arkadaş, Mithat Paşa’yı, 
birbirlerinden habersiz, ancak birbirlerinin alanına girmeden 
yazdılar. Orhan Asena’yı da, Güngör Dilmen’in “Devlet ve 
İnsan”ını da okudum. İkisi de bu denli güzel olabilir.
Orhan Asena, oyunu yazıp bitirdikten sonra, o dönemde 
sahneye koyduramadı. Öyun tehlikeli görülmüş olmalıydı. O 
dönem, “Asmayalım da besleyelim m/?”dönemiydi.
Çok ilginç, bilmem ne Hocaefendi’nin katılıp gösteriler 
yaptığı “iftar” günü, Ulu Hakan Abdülhamit Han’ın ölüm 
yıldönümüne rastlamıyor muymuş? Olsa olsa bu denli olur!
Taha Toros Arşivi


Yıldız yargılanması...

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository