Taha Toros Arşivi, Dosya No: 142-Zekeriya-Yıldız-Sabiha Sertel. Not: Gazetenin "Olaylar ve Görüşler" köşesinde yayımlanmıştır

Aybar, Mehmet Ali

Istanbul Sehir University Repository

oğnuyu arayon MeviSsını da, belâsını 
C C  U  da bulur» elerler, öyledir. Üstelik belâ­
lar öylesine belâlıdır ki, Mevlâyı bulma 
gibi paha biçilmez bir armağan vaadedüdiği hal 
de, doğruyu arayanların sayısı, hlc bir zaman 
küçük bir azınlığın sınırlarını aşmamıştır. Tarın 
boyunca doğrucular, en tehlikeli canilerle bir 
tutulmuş, doğruyu aramak ağır cezalarla karşı 
lanmıştır.. Doğruya karşı duyulan bu aler|inln bir 
nedeni, sanırım toplumsal İlişkilerde, yalanın 
bugüne dek önemli bir rol oynamış olmasıdır: 
efendilerimiz efendiliklerini yalanın büyüleyici et 
kişi İle sürdüregelmişlerdir. Bir başka neden de. 
doğrunun aynı zamanda yeni olmasıdır. Bu nite 
llği ile doğru, kurulu düzeni tehdit etmektedir» 
Alışkanlıklarımıza, gelenek ve göreneklere, kök­
leşmiş inançlara, çıkarlara ters düşer yeni doğ 
rular, Kaldı kİ, doğruya bir kez kapı açıldı mı, 
doğruların arkası gelmez.. Bundan dolayı pek 
cok toplumda, hele bizim gibi henüz çağdaş uy­
garlığın kapısını aşamamış olan toplumlarda. 
doğruculuk hâlâ bir suçtur»
Doğruyu aramak gerçekten belâlı bir İştir.. 
Doğrunun ardına düşenler, önce kendileriyle, ken 
di kafalarıyla savaşmak durumunda kalırlar.. Es­
kimiş, taşlaşmış, bir zamanlar doğru sandığınız, 
bağlandığınız düşünlerden, inançlardan, karanızı 
temizleyeceksiniz.. Yeni doğrulara yer açacaksı 
nız, hem de doğrunun ncktalanamayacağını, 
doğruyu aramanın sonu olmadığını bilerek... Doğ 
ruculuğun en belâlı yanı budur kuşkusuz: ta­
sanın kendi kendisi ile savaşımı. Bunun hemen 
yanısıra, doğruyu arayan kişinin ailesi ile. dost­
larıyla ters düşmesi gelir. Çevreniz size karşı çı 
kar. Onlarla savaşacaksınızdır» Hem de aman­
sız biçimde» Ömürleri boyunca etliye sütlüye 
karışmamış olanlar, sizi sizden korumaya katkı 
şacaktır.. Hele bu işlere kıymığından hasbel ka 
der karışmış olup da, hemen elini eteğini çek­
miş, ama doğruculuğu, bilimciliği, devrimciliği 
de kimseye bırakmayanlar, oportünizmlerini ta­
rihin gereğiymiş gibi göstererek, siz! doğruyu 
söylemekten vaz geçirmeğe kalkışacaklardır» E- 
fendilerin şimşeklerine göğüs germek, çevrenin 
bu öğütleri, tarizleri, suçlamaları yanında, cok 
hafif kalır»
Zekeriya Sertel uzun yaşamını, bu belâlon
yılmadan göğüsleyerek sürdürmüş bir yiğit doğ 
rucu, bizde emsaline cok az roslonan gerçek bir 
aydındı.. Ve de sosyalistti hlc kuşkusuz; kimile­
rinin yakıştırmağa çalıştığı gibi, «liberal» talan 
değü. Ama etkafalı. bağnaz sosyalistlerden de 
değıia^ yabancı hayranı, «model» İthalâtçısı sos
olaylar ve görüşle r 
ZEKERİ YA BEY
Mehmet Ali Aybar
yallstlerden hiç değildi. Sosyalizmin doğru'dan, 
doğruluktan ayrılamayacağına inanırdı. Ya­
lanla, hileyle, zorbalıkla sosyalizmin bağdaşma­
dığını bilir ve bunların sosyalist politikada yön­
tem olarak kuHanılmasını, tarihsel zorunluklarla 
açıklamaya kalkışanlara, her zaman karşı çıkar 
dı. Zekeriya bey. basit şemaların, Stalinlzmln, bi 
lim diye yutturulmaya kalkışılmasına, asla göz 
yummamıştır. Noktalanmış, tamamlanmış bir öğ 
retinin, bilim sıfatına lâyık olamayacağını bildiği 
için. Staiincl şemaları reddederdi. «Emperyaliz­
me karşıysan, Sovyetlerden yana olacaksın» bi­
çiminde sunulan formüllere, hiç bir gün iltifat et 
memiştir.. Vitrlnlenen bilimsel (!) görüşlerin, bı 
limle ilişkisini araştırmak, gerçeği yansıtıp yan 
sıtmadıklarını bilmek, öğrenmek isterdi. Sosyaliz 
me ancak doğrular ortaya konularak hizmet e- 
dllebileceğine İnanırdı.. Henüz Türkiye'den ayrıl­
madan, dost meclislerinde savunduğu bu görüş 
leri Zekeriya Bey. Doğu ülkelerini gördükten son 
ra da korumuştur. Bu konuda bir kitap vazdığı 
nı mı, yazacağını mı söylerdi; şimdi iyi hatırla­
mıyorum. Bu kitap yazılmışsa, Zekeriya Bey gibi 
namuslu bir sosyalistin kaleminden, doğruların 
dile getirilmesi, sosyalizm davasına olumlu bir 
katkı olacaktır.
İkinci Dünya Savaşı yıllarında Zekeriya ve
Sabiha Sertel. Nazizme, Faşizme karşı kalem­
leri ile namuslu, yürekli bir savaş vermişlerdir. 
Nazi ordularının, Trakya sınırlarında mevzilen- 
diği o karanlık yıllarda, Sertel'Jerin TAN'ı her 
sabah bir umut güneşi gibi çıkardı. Zekeriya 
bey. söyleyeceğini lafı dolaştırmadan, kısa tüm­
celerle kestirmeden anlatan bir yazardı. Ger­
çekçi bir yazar. Çıkarcıları, işbirlikçilerini, di­
le getirdiği doğrular kadar, üslûbunun bu ya- 
imliği da çileden çıkarırdı. Anlatılanlar kadar.
belki de anlatılanlardan çok, bu yalın üslûp her­
kesi etkiler, İnandırırdı. Evet, Zekeriya Bey üs­
lûbu ile de gerçekçi, doğrucuydu.
Türkiye’de terör, oldum olası yukardan aşa­
ğı uygulanagelmiştir. OsmanlIlardan beri bizde, 
«yasal terör» hüküm sürer; «Kanun diye kanun 
tepelenir.» Sertel’lerin savaş boyunca yazdığı 
yazılar. Milli Şefli tek parti rejiminin duvarların­
da çatlaklar meydana getirmişti, içerde ve dı- 
şardaki gelişmeler, tek parti rejiminin günleri 
sayılı olduğunu göstermekteydi. Zamanın yöne­
ticileri. er geç çok partili rejime geçilmek zo­
runda kalınacağını biliyorlar ve halkı gene de 
vesayet altında tutmanın yollarını arıyorlardı. 
Yeni 'rejim, sola kapalı bir demokrasi (!) ol­
malıydı: Her şeyin açık’ açık yazılıp söylene^ 
meyeceği, emekçilerin örgütlenemeyeceğl. ka­
palı, güdümlü bir demokrasi... CHP içinde çö­
reklenmiş ve Nazizmin çöküşü İle çılgına dön­
müş, İrili ufaklı Hitler hayranı, o günlerde bu 
amaca hizmet edecek planlar hazırlıyor, oyun­
lar tezgahlıyorlardı. Köy Enstitülerine, İlerici 
kalemlere saldıran yazılar yayınlanıyordu. İbret 
olsun diye bir büyük darbe İndirilecekti. Böyle- 
ce demokrasimizin boyutları ve sınırları İyice 
belirlenmiş olacaktı, ilk hedef TAN İle Vatan 
Gazeteleri İdi. Sonradan VATAN paçasını kur­
tarmış ve TAN tek hedef haline gelmiştir. Kış­
kırtılmış bir büyük kalabalık. Vilayete ikiyüz 
metre mesafede bulunan TAN matbaasını, bal­
yozlarla ve de herkesin gözleri önünde tahrip 
etmiştir. Bu vahşet olayı, demokrasinin İlk mü|- 
decisi. İlk «yasal terör» örneğidir.
TAN olayından sonra Sertel'lerln çevresin­
de, bir kbç gerçek dosttan başka kimse kal­
madı. Sertel'ler tutuklanmış, yargılanmış ve be-
-TT- fiTO O u
mat e*mtşierdi ama, şöphefl Insanfor olarak gö­
rülüyorlardı. Gözetleniyorlardı. Bir de Mende­
res'in akrabası ve sonradan Milli Emniyet aja­
nı olduğu anlaşılan, insan İrisi bir genç adam. 
Sertel’lerl ve yakın arkadaşlarını hemen hiç 
yalnız bırakmıyordu. Yeni bir komplonun ha­
zırlandığı besbelliydi. Bu genç adanr. Mareşal 
Fevzi Cakmak’la Sertel ve arkadaşlarını, bir ara 
ya getirmek İçin çaba harcamaktaydı. Mare- 
şal’ın evinde «emr-l vaki» şeklinde bir de top­
lantı yapılmıştı. Tarafların ihtiyatlı konuşmala­
rı ile gecen bu toplantıda, daha çok mareşalin 
Çanakkale savaşı anıları dinlenmişti. Atılan 
ağların yavaş yavaş toparlandığı seziliyordu. 
O günlerde Zekeriya bey, haftalık Zincirli Hür- 
riyet'e İmzasız dış politika icmalleri yazardı. 
Ama bu da uzun sürmemiştir: Zincirli Hürriyet 
de Van’ın akibetine uğramıştır. Yıllarca olay­
ları günü gününe ele alan bir başyazar İçin, bu 
zorunlu suskunluk çok ağır gelmiştir. Türkiye’­
de artık yazı yazamayacağına İnanmaya baş­
lamıştı Zekeriya bey. Sabahattin Ali’nin öldü­
rülmesi onu çok üzdü. Bu cinayet sanki meş’- 
um bir İşaretti. Bir süre sonra hapisten çıkan, 
ağır kalp hastası Nazım’ın, er olarak askere 
alınmak İstenmesi de, bir başka kötü belirti 
sayıldı. Derken Demokratlar, faşist İtalya’dan 
aktarılan 141. ve 142. maddeleri yeterli görme­
yerek, bunları hem daha lastikli hale getirdiler, 
hem de solculara verilecek cezaları idama ka­
dar arttırdılar. İstiklâl Savaşı Türkiye’sini savu­
nanlara, solculara yaşam hakkı tanınmak İs­
tenmiyordu. Türkiye, Amerikan emperyalizminin 
İleri karakolu haline gelmişti: Bir Amerikan he­
yetinin ardından bir başkası geliyor; Ankara’da 
sürekli kalan Amerikan misyonları çalışıyordu. 
Amerika’nın üzerimize göz göre göre çullanması­
na ses çıkarılmayacaktı. İstenen mutlak bir 
İtaatti. Ne bir ses. ne bir ne(es.. Bu koşullar; 
dadır kİ. bir süre İçin Türkiye’den ayrılmanın 
doğru olacağı düşüncesi, Zekeriya Beyin zih­
ninde yavaş yavaş yer etmeğe başlamıştır. 
Sertel’ler İtalya'ya gittiler. Roma, sonu gelme­
yecek sürgün yaşamlarının İlk durağı olmuş­
tur. Sabiha Hanım Türkiye'yi bir daha görme­
den. yurt dışında öldü. Zekeriya Bev. kısa bir 
süre yurduna dönebildi, ama o da Paris’te öl­
dü. Her ikisi de yadellerde yatıyor.
Hazin bir öykü Sertel’lerln öyküsü. -Doğru­
lar İçin savaşta tükenmiş, İki namuslu, acılı 
yaşam öyküsü. Ve bir utanç duvarı yadellerde- 
kİ mezar taştan hepimiz için.»
Taha Toros Arşivi
5 8 2 2 0 0 6


Zekeriya Bey

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository