Taha Toros Arşivi, Dosya No: 23-24-Ömer Seyfetti

Ertop, Konur

Istanbul Sehir University Repository

Doğumunun 95. yıldönümünde
Ömer Seyfettin, çağının gerçeklerini halkımıza 
ve öz kaynaklarımıza dayanan anlatımla verdi
KONUR ERTOP
öyk ü  türünün bizde 
yapıtları en tanınmış, en 
çok okunmuş, en çok sevil­
miş temsilcilerinden biri ö - 
mer Seyfettin’dir. Onun öy­
külerinin başarılarım dil ve 
anlatım, biçime ait özellik­
ler, içerik, tarihsel ve top­
lumsal koşullar yönünden 
türlü etmenler hazırlamış­
tır.
öykü türü edebiyatımız­
da Tanzimattan sonra ken­
dini göstermiştir. Ahmet 
Mithat Efendinin “ Kıssa­
dan Hisse” ve “ Letaif-i Ri- 
vayat” dizilerinde yer alan 
ürünler tür olarak romana 
doğru gelişme eğiliminde­
dir. Konularından birçoğu­
nu Fransızca sevgi öyküle­
rinden alan Ahmet Mithat 
Efendi bunları yerli yaşam­
dan gelen çizgilerle birleş­
tirmiş, anlatım tekniği ola­
rak meddah öykücülüğün­
den yararlanmış tu. Ancak 
onun verdiği yapıtlar batılı 
öykünün, özellikle küçük 
öykü türünün dışında kalu.
Türün ilk başarılı tem­
silcileri Samipaşazade Sezai 
ile Halit Ziya Uşaklıgil’dir. 
Bu iki yazar öykülerinde 
gerçekçi çizgilere, halktan 
kişilere, günlük olağan 
yaşamdan izlere geniş yer 
vermişlerdir, özellikle Halit 
Ziya sade ve doğal bir an­
latım oluşturabilmiş, inan- 
duıcı öykü kişileri yarat­
mış, bunlar çevresinde ger­
çeğe uygun olaylar, durum­
lar canlandırmıştn. Büyük 
kentte yaşayan bir aydının 
görebileceği ölçüde toplu- 
mumuzu ve insanlarımızın 
serüvenini canlı görünüşler­
le yansıtmış bir başka öykü 
yazarı da Hüseyin Rahmi’ - e 
dir.
Ömer Seyfettin’den ön­
ce öykünün en önemli ürün­
lerini Halit Ziya ile Hüseyin 
Rahmi vermiş sayılmalıdır. 
Ancak bu iki sanatçı asıl 
ünlerini romanlarıyla yap-
©
i mışlardır. örneğin, Halit 
I Ziya’nın öyküleri sayıca ö - 
! mer Seyfettin’in bütün öv- 
| külerinden de çok olduğu 
! halde abartmalı anlatım­
dan, aşırı duygusallıktan 
sıyrılan derli toplu öyküle­
rinin sayısı ancak birkaç 
tanedir. Hüseyin Rahmi 
için de aynı şey söylenebilir.
Ömer Seyfettin’in öykü- 
| cülüğü yerli bir edebiyat 
| geleneği olarak pek güçlü 
! bir temel bulmuş sayılmaz 
kendisine. Onun öyküleri 
j II. Meşrutiyetten sonraki 
! siyasal çalkantılar, Balkan 
I Savaşı, Trablusgarp Savaşı 
i ve Birinci Dünya Savaşının 
| acıları,yoksunlukları,halkm 
| yaşamının geniş izleri, im­
paratorluğun yıkılış gü­
rültüleri arasında yeni bir 
| bilinçlenme zorunluluğu gi­
bi etkilerle kurulmuştur. Bu 
öykülerde sanatçının kendi 
yaşamından, gözlemlerin­
den güçlü çizgiler yer al­
maktadır.
YASAMI
Ömer Seyfettin’in öykü­
lerini büyük ölçüde besle­
yen yaşamı bir redif subayı 
olan babasının atandığı 
Balıkesir’in Gönen ilçesinde 
başladı (11 Mart 1884). Ye­
di yaşma kadar yaşadığı bu 
kasabadan öykülerine türlü 
izler yansımıştır. “ And” , 
“ Kaşağı” gibi öykülerinde 
bu izleri görürüz. Babasının 
atanması dolayısıyla gittik­
leri Ayancık tan da “ Fala­
ka” öyküsünü besleyen anı­
lar yansımıştır sanatına. 
Ömer Seyfettin’in ya- 
şamöyküsünü çok ayrıntılı 
bir yapıt olarak vermiş olan 
Tahir Alangu (Ömer 
Seyfeddin, Ülkücü bir 
yazarın romanı, May 
Yayınları, 1968,592 s.), öğ­
reniminin İstanbul’da, 
Aksaray'daki Mekteb-i 
Osmani’de sürdüğünü ve bu 
okulla ilgili anılarının 
“ Açıkhava Mektebi” öykü­
sünü oluşturduğunu, bu
j sıralarda annesiyle birlikte 
yaşadıkları dedesinin Koca- 
j mustafapaşa’daki konağına 
| ilişkin anıların da sonradan 
‘ Bekârlık Sultanlıktır” öy­
küsünde yer aldığını an­
latır. Y aramazlık denecek 
ölçüde hareketli çocukluk 
dönemi askeri eğitimle dü­
zene kavuşturulmak isten­
miş ve Evüpsultan Askeri 
j Ortaokuluna verilmiş, Edir- 
I ne Askeri Lisesini İs tanbulda 
j Harbiye’yi bitirerek 1903' te 
piyade teğmeni olmuştur. 
1908’e kadar İzmir ve Kuş- 
| adası redif taburunda görev 
yapmış, bu şuada edebi- 
; yatla yakından ilgilenip 
Fransızcadan çeviriler yap- 
■ mış, şiir ve makaleler kale­
me almıştu. Bu yıllarda Se- 
1 lanik’te çıkan “ Bahçe” ve 
i “ Kadın”  dergilerine şiirleri­
ni göndermiştir. Başlangıç- 
j ta Edebiyatıcedide okulu- 
I nun etkisinde süslü anlatı- 
! ma düşkün olduğu halde 
zamanla sadeliğe, yalınlığa 
j yönelmiştir.
Kuşadası’ ndavken yayınla­
nan şiirleri dolayısıyla ken- 
| dişine mektup yazan ve bir 
süre karşılıklı yazıştıkları 
Hakkı Tarık Us’a Fransız 
öykücüsü Guy de Maupas­
sant’ ı okumasını öğütleme­
si, kendi sanatının önemli 
kaynaklarından birini 
tanıtmış olmaktadn. Ömer 
Seyfettin Fransız öykücü­
sünün “ gerçekçi edebiyat 
yapıtları içinde en basit ve 
şeffafı” m verdiğini belirtir, 
"insana gerçeği öğretir. 
İnsanı, gerçeği görmeğe ve 
düşündürmeğe alıştırır”  di­
ye över. İzmir ve yöresin­
deki yaşamı ona ilerde 
“ Yalnız Efe’ ’ , Yüzakı” , 
“ Nasıl Kurtarmış” , “ Rüş­
ve t” , “ Binecek Şey” , 
“ Beynamaz” gibi öyküleri­
nin gereçlerini verecektir.
1908 - 1910 yıllarında 
Pirlepe, Manastır, Köprülü, 
Yakorit’te görevini sürdür­
dü. Bağımsızlık savaşı ve-
rirken kendilerini zulüm, 
şiddet ve korunç kıyanlara 
kaptıran Bulgar komitacı­
larının karşısında yer aldı. 
Bu dönemin gözlemleri ona 
“ Bomba” , “ Nakarat” gibi 
öykülerinin gereçlerini ver­
mişti. Bu tür öyküleri ateş 
ve kanla kaynaşan bir çev­
reyi canlandırırken, yıkılan 
bir devletin insanlarında 
yeni bir bilinç, bir kurtuluş 
ülküsü o lu ştu rm aya  
çalışıyordu.
“ YENİ LİSAN”
II. Meşrutiyetin koşulları 
içinde etkin ve ileri ülkü, 
Ziya Gökalp’in temsilcisi 
olduğu ı Türkçülük akı­
mıydı. Ömer Seyfettin Ma­
kedonya’da Yakorit kö­
yünde sınır bölüğü komu­
tam olarak bulunduğu ve 
İstanbul'da çıkan “ Piyano” 
dergisinde “ Beşeriyet ve 
Köpek’ ”, “ Kumrular” , 
“ Apandisit” , “ Tavuklar” , 
“ Tuğra”  gibi öykülerini ya­
yınladığı sırada Ziya Gö- 
kalp Selanik’te, artık impa­
ratorluğun yazgısında etkin 
durumdaki ittihat ve Te­
rakkimin öğretisini oluş­
turma görevindeydi. ittihat 
ve Terakki’nin de mali des­
teğiyle Ali Canip Yöntem’in 
Selanik’te çıkarmaya başla­
dığı “ Genç Kalemler”  
dergisinin ilk sayısında 
Ömer Seyfettin’in “ Yeni Li­
san” adlı imzasız bir başya­
zısı vardı.Bu yazı vedergide 
Ziya Gökalp başta gelmek 
üzere Türkçülük akımını 
benimsemiş yazarlarm ya­
zıları ile Ömer Seyfettin’in 
“ Bahar ve Kelebekleri'den 
başlayarak “ Pamuk ip ­
liği” , “ irtica Haberi” , 
“ Bomba” , “ Primo-Türk 
Çocuğu” , “ A nd” , “ Aşk 
Dalgası” öyküleri Milli Ede­
biyat harekelinin temel taş­
ları olmuşlardır.
Milli Edebiyat akımının 
dil anlayışını belirleyen ve 
dil devriminin günümüze
dek sürmüş gelişmelerine 
yön veren “ Yeni Lisan” 
makalesi, “ eski lisan’ ’ ı 
“  asla konuşulmayan, yalnız 
kendisiyle konuşanların 
zevkine, anlayışına bağlı 
olan bir şey” diye tanımlar. 
Dinin ve edebiyatın, geçmiş­
teki beğenimizin etkisiyle 
dilimize Arapça, Farsça 
sözlerin, bu dillerin kuralla­
rının girmiş olmasından ya­
kınır. Böylece oluşmuş eski 
dilin “ son derece yapay bir 
durum kazanmış olduğunu” 
belirtir ve “ Türkçeyi yeni­
den eski arılığına, doğal­
lığına” döndürmenin yolla­
rını araştırır. Yeni dilin il­
keleri yabancı kuralların 
atılması, Arapça-Farsça 
edatların, tamlamaların 
kullanılmaması diye özetle­
nebilir. Dilde yalnız 
Türkçenin kurallarına bağlı 
kalınması gerektiğini savu­
nur
“MİLLİ EDEBİYAT”
“ Yeni Lisan” m ilkeleri, 
yeni bir edebiyat anlayışını, 
“ Milli Edebiyat” görüşünü 
hazırlama amacındadır. 
“ Genç Kalemler” deki baş­
yazıda eski edebiyat, 
“ gerçekte bir övünme kay­
nağı değil bir utanç kay­
nağıdır” diye kıyasıya yeri­
lir. Eski şiirimizde 
“  — gerçeğin o basit sade­
liğine karşılık— hayalin 
tantanalı, alacalı, boş ya­
paylığının ortaya çıktığı 
ileri sürülür. Geçmişte do­
ğuyu örnek tutanlar gibi 
sonraları batıya öykünenler 
de yerilir “ Fikret’le Cenap 
gerçekten güzel, fakat son 
derece milliyetimize, zevki­
mize aykırı Fransızca şiirler 
meydana getirmişler... Ha- 
lit Ziya Fıransız romanları­
nı okuyarak sayfa sayfa ak­
tarmaya başlamış, sonuçta 
hiçbiri temelli ve önemli bir 
yenilik gösterememişler, 
yalmz çalmışlar, çalmışlar, 
çalmışlar...”
Servetifünuncuların ko­
nuşma diliyle yazı dilini 
“ kilometrelerle” birbirinden 
ayırdığına değinilip, “ Eski 
dilin fenalıklarından hiçbi­
rini değiştirmemişler, yal­
nız nâtları, kasideleri, ter­
kip ve terciibentleri, mu­
hammesleri, murabbaları, 
gazelleri, kıtaları bırakıp
Ömer Seyfettin (solda) ve 1918'de esi Calibe Hanım, kızı Güner’le
yerine yapay sonelerden 
oluşan tatsız Ve eskilerden 
daha anlamsız, çalıntı bir 
“ salon edebiyatı” meydana 
getirm işlerdir.”  Bu sert 
eleştirilerden Fecriati ya­
zarları da kurtulamaz.
“YOK EDÎLMEK 
ÎSTENEN MİLLET”
“ Yeni Lisan”  yazısının 
dikkat çeken bir yönü de 
okurlarını ‘ ‘ genç öğrenciler’ ’ 
olarak belirleyip onlara 
“ Siz, bütün dünyaca siya­
sal ve toplumsal varlığı si­
linmek istenen bir milleti 
kurtaracaksınız” diye ses­
lenmesidir. “ Yirminci yüz­
yıldaki geniş ve korkunç 
‘ haçlı örgütü' silahsız ve 
uygarca saldırılarını zavallı 
yetim ‘ hilâl’e, bizim üzeri­
mize, Osmanlı Türklüğüne 
yöneltiyor. 500 , 600 yıl ön­
ceki yenilgilerin heyecanları 
bugün kabarıyor ve siz ey 
gençler hâlâ uyuyor musu­
nuz?”
Genç Kalemler yazarı 
ordudan ayrılıp bütünüyle 
yazı dünyasına girer. Sa­
vunduğu ilkeler için kale­
miyle savaşım verecektir. 
Balkanlarda tanık olduğu 
kanlı olayları sergilemekte,
devletin yıkılışına milliyet­
çilik bilinci içinde önlemler 
aramaya çalışmaktadır. 
İtalyanların Trablusgarp 
saldırısına karşı kaleme al­
dığı “ Primo-Türk Çocuğu” , 
batı öykünmeciliğine karşı 
direnişi savunur.
Balkan Savaşı’nda Ömer 
Seyfettin yeniden silah al­
tına alınmış, ateş altında ve 
çok güç koşullar içindeki 
cephe eylemini Yunanlılarm 
elinde bir yıla yakın süren 
tutsaklık izlemiştir. Yayın­
lanan “ Balkan Savaşı Gün­
lüğü” yaşamının bu döne­
minde tanık olduğu olayları 
yansıtırken sonradan öykü­
lerine konu edineceği olay­
ları ve siyasal görüşleri de 
vermiş olur. Günlükte “ su­
baylar candan ve gönülden 
çalışmıyorlar” , “ askerlerin 
hepsi acemi” , “ hareketimiz 
hissiz ve maneviyatsız” yo­
lundaki eleştiriler bozgu­
nun, yenilginin gelişmeleri­
ni açıklamaktadır.
1913 yılı Aralık ayında 
esirlikten İstanbul’a dönü­
şünden sonra kesin olarak 
sivil yaşama geçmiş, Kaba­
taş Lisesinde ölümüne dek 
süren öğretmenlik görevi 
(1914-1920) yanı sıra öykü­
cü kişiliğini kuran ve geliş­
tiren ürünlerini vermiştir. 
Bu dönem Birinci Dünya 
Savaşının ve Mütarekenin 
karışık günlerini, acılarım 
kapsar. Ömer Seyfettin 
özellikle dönemin sonuna 
doğru öykü çalışmalarım 
yoğunlaştırmış, 1917’den 
ölümüne kadar geçen sü­
rede toplu yapıtlarının en 
büyük bölümünü vermiştir. 
6 Mart 1920 tarihinde 36 ya­
şındayken çalışmalarının 
yoğun ve umut verici bir 
döneminde ölmüştür. 
KAHRAMANLAR DÎZÎSÎ 
Ömer Seyfettin kolay ya­
zan, tanık olduğu olay­
lardan, çevresindeki ya ­
şamdan kolayca öykü ko­
nuları çıkarabilen bir 
sanatçıdır. Bu konuda “ Ben 
her şeyden, en önemsiz bir 
fıkradan, bir cümleden bir 
hikâye, koskoca bir roman 
çıkarabilirim. Sanat, o hi­
kâyeyi, o romanı çıkardığım 
önemsiz şey değil, benim o 
şey çevresinde canlandırdı­
ğım hayattır”  der. Gözlem­
lerinden, okuduklarından 
dinlediklerinden öyküler 
oluştururken bunların har-
(Devamı31. Sayfada)
©
Taha Toros Arşivi


Doğumunun 95. yıldönümünde:Ömer Seyfettin, çağının gerçeklerini halkımıza ve öz kaynaklarımıza dayanan anlatımla verdi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository