Taha Toros Arşivi, Dosya No: 169-169/A-Bedrettin Simavi.



Not: Gazetenin "Tarih Sahifeleri" köşesinde yayımlanmıştır

[İrtem], Süleyman Kani

Istanbul Sehir University Repository

Sahife îü Akşam
Tarih sahifeleri
Şeyh Bedreddini Simavî vakası
Şeyhin müridi Böriiklüce Mustafanm 
propagandası, şiddetli muharebeler
Ekseriyeti itibarile zulüm ve 
tagallüp altında ezilmiş bir cemi­
yette bu gibi telkinlerin sahirane 
bir tesir yapacağı şüphesizdi.
Müslüman unsuru içinde müsa­
vat yoktu. En büyük devlet mun- 
saplan bazı aileler efradına, 
derebeylere, yahut kapı halkına 
münhasır bulunuyordu. Devşirme 
ve dönmelerden beylerbeydik ve 
vüzarat mevkilerine yükselenler 
daha görülmüyordu. Ancak çoğal­
mış olan mütediler islâmiyetin 
esaslı hükümlerine istinaden hu­
kukça müsavat iddiasında kendi­
lerini haklı buluyorlardı.
Molla Fenari ile Bedreddini 
Simavînin tedrisat ve neşriyatı 
bunların davalarını tervice hizmet 
ediyordu.
Melârni ve hurufi tarikatlarıda 
bu yoldaki arzu ve iddiaları bes­
leyip doruyordu.
Müslüman olmıyanlardan devlet 
işlerinde kullanılanlar pek nadirdi. 
Vakıa bu hal taassuptan ziyade 
emniyetsizliğe ve gayri müslim- 
lerin idari, askerî hizmetlerden 
ziyade kendi işlerde uğraşmağı 
tercih eylemelerine atfolunsa bile 
devletçe gayri müslimlerin resmî 
vazifelerde istihtam edilmesi bir 
kaide olarak kabul edilmiş değildi. 
Bütün bu sebepler yeni neşredilen 
akidelere, fikirlere kalpleri meyal 
bulundurıyordu.
Binaenaleyh müslüm, gayrı müs- 
lüm halktan büyük bir kütle, 
tereddütsüz, bu yeni mezhebe 
sarıldı. Bu mezhep bilhassa  Aydın, 
Konya, Bursa taraflarına yayıldı. 
Gönderilen mürşitlerin propa- 
gandasile Sakıza, Giride, Cineviz- 
ler idaresindeki adalara kadar 
suretle sirayet etti.
Hıristiyanlarla müslümanların mü­
savatını göstermek için Bedretti- 
nin halifeleri Hıristiyanların Allaha 
ibadet ettiklerini inkâr edenlerin 
küfretmiş olacaklarını açık olarak 
ilân ettiler.
Şeyh Bedreddine yol açacak 
olan Büreklice Mustafa bir mezhep 
vaizliğini lâyıkile ifa için elzem 
olan taassuba ve teheyüç istida­
dına malik bir Türk idi.
icazet almış bir şeyh sıfatile 
Karaburun taraflarına gidip işe 
başlayınca kendisini yeni mez­
hepte büyük bir ruhani makam 
sahibi gösterdi.
Islâmdan başka dinler erbabını 
müritliğe kabul etti.
Eski vakanüvisler buna “cahil 
ve sade dillerden nice kimseleri 
rey ve tezvir lozağile yakaladı!,, 
diyorlaç.
Böreklice ne yaptisa yaptı, bü­
tün Aydın elini kendisine bağladı; 
keramet sahibi evliyadan oldu; 
dede sultan diye yadedildi.
Sakız adasında hükümet adam­
ları ve ruhanî reislerle münase­
bete girdi.
Sakızdaki Turlotas keşişine 
saçları kesilmiş, başı açık, ayak­
ları çıplak, yekpare bir libase 
borünmüş bir dervişini gönderdi 
ve kendisinin de riyazet ve itikâf 
hayatı yaşadığını, keşişin taabbüt 
ettiği aynullaha ibadet ettiğini 
bildirdi. Bu derviş keramet kuv- 
vetile güya deniz üstünden yürü­
yerek adaya gelmişti!
Keşiş dede sultanın keramet 
ve velayetine inandı. Bu itikadını
başkalarına açmaktan çekinmedi.
Dede sultan bu yolda teşebbüs­
lerle hristiyanlarla münasebetlerini 
kuvvetlendirdi. Kendisi ve fikir 
arkadaşları onlara dostane mua­
melelerde bulundular. Müritlerine 
halvet mahallerinde ve gizli yer­
lerde İslâm şeriatine muhalif 
14 menhiyat ve muharremat irtikâ­
bına „ ruhsat verdi; Büyük muta- 
savvufların itiyat eyledikleri 
" arifane mesahileleri maruf had- 
din haricine „ çıkardı.
Muhtelif dinlere salik olanları 
bir noktada toplayabilmek için 
bittabi bunlara kendi peygamber­
lerini feda ettirmek lâzım idi.
Bunun için dede sultana bağla­
nan Bedreddin sofuları ( Lâilâhe- 
illallah) derler, fakat (Muhammet 
resulullah) itirafında bulunmazlardı. 
Dede Sultan Böreklice Mustafa 
kendisini müritlerine (nebi) tanıttı.
Yeni dinde resalet mertebesi 
bittabi şeyh Bedreddinin idi.
Böreklicenin tahrikatı bu dere­
celere varınca Bedreddin artık 
Iznikte kendisini emniyette göre­
memeğe başladı.
Mürit ve daisî olan Mustafanm 
“üstü örtülü ebahat ve ilhadından 
dolayı nihayet kendisine taarruz,, 
olunacağını düşündü.
iki oğlunu Iznikde bırakarak 
Osmanlı düşmanı olan Isfendiyar 
diyarına, Sinoba kaçtı. (819) bu­
rada hayli ikram ve yardım gör­
dü. Sonra gemi ile kefeye, kefe­
den de Eflâk cihhetine geçti.
Bedreddinin fikirlerinin neşrine 
yabudi dönmesi torlak Kemal de 
çok hidmet ediyordu. Torlak Ke­
mal yanında Bedreddin dervişlerde 
Anadoluyu dolaşıyor, tahrikâtta 
bulunuyordu,
Mutlak surette tagallüp ve ta­
hakküm aleyhine yapılan bu tah­
rikat tevsii halinde Osmanlı 
devletini pek fena sarsacak bir 
şekil alabilirdi.
Buna meydan verilmemek için 
böreklicenin teklifine Saruhan 
valisi Alesandr Şişman bey (4) 
gönderildi. Şişman bey Karabu- 
runun dar geçitlerinden ileri ge­
çemedi; inkiiâpçılara mağlûp ve 
maktul oldu.
Bu galibiyet inkilâpçılarırı çür- 
etini iki mezhep müntesiplerinin 
miktarını artırdı. Müsavat fikir­
lerinin naşirleri bazı İslam âdet­
lerini mene, hiristiyanlarla daha 
sıkı surette rabıtaları teyide ko­
yuldular. Evvelce yeni tarikat; 
kabul etmişler bu galibiyet üze­
rine o tarafa meylettiler.
Hareket ve kıyam artık doğru­
dan doğruya Osmanlı hükümet 
ve saltanatı aleyhine döndü. Yek­
pare kumaştan elbise giyen baş­
larında (zer külâh) bulunmıyarak 
baş açık gezen inkılâpçılar onbin 
kişilik bir ordu teşkil eylediler.
Şişman beyden sonra Saruhan 
ve Aydın valiliğine tayin olunan 
Ali beyde ihtilâlciler üzerine yü­
rüdü; dağ mathallerini zabtetti. 
Fakat dalıa ileride boğazlara 
doğru yürüyünce ihtilâlciler tara­
fından ordusu öyle bir surette 
perişan edildi ki Ali bey ancak 
pek az maiyetile Manisaya kaça 
bildi; canını kurtardı. Çelebi Sul­
tan Mehmet kati ve daha büyük
[4] Bulgar kralı Sisnıanın oğlu. Kral 
ado de denilirdi.
tetbirlere tevessül eylemek lüzumunu 
hissetti. Çünkü gaile gittikçe 
ehemmiyet kesbeylemekte idi; 
inkisammdan sonra vahtetini temin 
eylemeğe o kadar uğraşmakta 
olduğu osmanlı devleti için bu hal 
bir musibet rengini almakta idi.
inkılâpçılar her tarafa propa­
gandacılar göndererek muzafferi- 
yetlerini ilândc kucu. etmediler.
Bedreddin halifeleri Aydın 
ellerinde hükümetin ellerine geç­
tiğini, her kim osmanlı hanedanı­
nın askerlik hizmetine girerse 
amansız katlolunacağım ihtilâl 
dairesi içinde her tarafa tebliğ 
eylediler.
Manisa valisi şehzade Murat 
sofuların tedibine memur oldu. 
Fakat şehzade o zaman ancak 
on iki yaşlarında bulunduğu için 
ordunun ve askerî hareketlerin 
idaresine bakmak üzere Rumeli 
beylerbeyisı vezir Yahşî beyzade 
Beyazıt paşa da maiyetine verildi: 
Beyazıt paşa Rumeli ve Anadolu- 
dan kuvvet topladı.
Börüklüce üzerine büyük bir 
ordu yürümekte olduğunu anla­
dığı halde yeni bir mezhebin ilk 
havarisi gibi iman kuvvetile aldır­
madı. Sahibi huruçluk ve halki 
hidayete isal iddialarından vaz 
geçerdi.
Şehzade Murat ile Beyazıt paşa 
sarp derbentleri geçerek Karabıı- 
runda [hayli çenkler ettiler, iki ^  
taraftan da birçok adam kırıldı. \ 
Beyazıt paşa ihtiyara, gence, 
erkeğe, kadına bakmıyor, kime 
tesadüf ediyorsa hepsini katledi­
yordu. Nihayet maiyetinde hıris- 
tiyanlardan da askerler bulunan 
Börklüce Mustafa - pek şiddetli 
ve kanlı bir mücadeleden sonra - 
esir edildi. Dervişlerle birlikte 
Ayasuluğa getirildi. Börklüceye 
mezhebinden rücû etmesi için 
yapılan işkenceler müessir olmadı. 
O havarilik vazifesini sonuna 
kadar yaptı. Nefsini imanına feda 
etti. Ayasulukta kollan bir tahta 
üzerine çivilenerek çarmıha ge­
rildi; bir deve üzerinde kasabada ■ - •
gezdirildi.
Tilmizlerinden' itikatlarını terk 
etmiyenler gözlerinin önünde öl­
dürüldü.
Büreklicede hiç zaaf esri gös­
termeden öldü.
imanları uğruna ölümü ihtiyar 
eden taraftarları Böreklicenin öl­
düğüne inanmıyrak - dede sultan, 
ir iş !
Diye bağırarak kılıçlar üzerine 
atılıyorlardı!
Galip ordu Aydın taraflarında 
halka iman yenilemeği teklif etti. 
Küçük köylere kadar her yer 
teftiş olundu.
Buralarda da yeni akideye 
kuvvetle kalp bağlayanlar ölümü 
tercih ederek tarikatlerinden vaz 
geçmiyorlardı. Bu gibiler kadın, 
erkek ayrılmadan hep kılıçtan 
geçirildi.
içlerinde yalnız kalbinden olsun, 
olmasın ağızlarile:
—  Muhammet Resulallah!
Deyenler sağ bırakıldı.
Bu kıyam Aydın elinde dört 
bin cana mal oldu.
Böreklicenin idamı ihtilâlci 
fırkanın kuvvetini kırmış olmakla 
beraber hayatta kalanlar arasında
yona ve İstanbul c.mnıyet muaunugune müracaat cu cu ım ı«.
ıııııııııiiiıııııııııııııııııııııııınıııııııııııııııııııııtıııiKiıııııııııııiiiifiııııııııııtıııııııııııııııııııııIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIlSIHIIIIIIIIIIIIIllllIIIIIIIlIIItlIlIl
Dedesultanın vefatına inanılmamış 
birgün, ortaya çıkacağı itikadı 
epiy zaman beslenmişti; hattâ 
Giritli keşiş bile bu itikatta idi; 
Böreklicenin Sisam adasına çeki­
lerek münzeviyane hayatına devam 
eylediğini söylerdi.
Yeni mezhep saliklerinin pek 
çoğu bu suretle yokedildikten 
yahut cebir ve kuvvet karşısında 
imanlarını ketm ve tebdil mecbu­
riyeti altında bırakıldıktan sonra 
bu a ıvali padişah kullarına tüccar 
olarak tevzi edildi.
Torlak Hot Kemal üç bin ka­
dar sofusile Manisa taraflarında 
bulunuyordu. Torlak tarikat esha-
bı arasında meri kardeşliği ve 
teavünü açıkça ve biteklif halde 
ortaklık derecesine çıkarmıştı.
Cenk ve ceğane ile diller dola­
şıyordu.
Beyazıt paşa Aydın elinde 
yaptığı kanlı icraattan sonra Tor­
lak Kemalin üstüne yürüdü. Bu 
sofuları da mağlûp ederek dağıttı; 
Torlak Kemali yakaladı; birkaç 
müridile birlikte astı.
Birçok danişmentlerin, hiristiyan 
ve yahudilerin dahil olduğu, hattâ 
uğrunda kanlarını akıttıkları bu 
mezhep mensuplarının Anadoluda 
Çıkardıkları isyan bununla söndü.
(Alt tarafı yarın) 
SUleym an Kânl
Taha Toros Arşivi


Şeyh Bedreddini Simavi vakası:Şeyhin müridi Börüklüce Mustafa'nın propagandası, şiddetli muharebeler

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository