Taha Toros Arşivi, Dosya No: 26-Yaşar Nabi Nayı

[Nayır], Yaşar Nabi

Istanbul Sehir University Repository

D A R Ü L B E D A Y Í 9
M ü e l l i f  H a y s i y e t i
YAŞAR NABİ
o
Son günlerde Ankaraya gelen bir temsil gru- 
punun dağıttığı elilânlarından birini gördüm. 
«Bir kavuk devrildi»yi oynuyorlardı. Şu, Musa- 
hipzadenin Darülbedayi’de temsil edilen o meş 
hur «Bir kavuk devrildi»sini. Eseri meth için lâ- 
zımgelen her şey yapılmıştı, hattâ rollere çıka­
cak, mümessil B. ve Hanımların ilk defa olarak 
işittiğim isimleri de büyük harflerle yazılmıştı. 
Yalnız bir şeycik unutulmuştu, gayet ehemmi­
yetsiz ve tâli bir şey: Müellifin ismi. O müellif 
ki bu piyesi yoktan var etmek için tam bir sene­
sini vermiş, tam bir sene vesika arayarak, ve alın 
teri dökerek çalışmıştır.
Piyesi temsil edilen müelliften evvelâ mü­
saade almak bir kanunî mecburiyettir ve en ip­
tidaî bir nezaket işidir. Bundan vaz geçtik.
Piyesi temsil edilen müellife hasılattan his­
se ayırmak gene kanunî bir mecburiyettir. Bu 
da bertaraf.
Fakat bu sanatkâr geçinen insanların, oy­
nadıkları eserin ilânına müellifin ismini koyma­
yacak kadar sanata ve sanatkâra karşı nankör­
lük etmelerine isyan etmemek kabil değil.
Müellif hakkı, müellif haysiyeti, herne- 
dense hâlâ mevcudiyetini ve lüzumunu havsala­
mızın almadığı şeylerdir.
Gazeteler, ve mecmualar, istedikleri ya­
zıyı, sahibine sormadan, istedikleri yerini çıka­
rarak ve hattâ bazan ilâveler yaparak, bu çıkar­
ma ve eklemeleri zikre bile lüzum görmeden al­
mak hakkını kendilerinde görebiliyorlar.
*
Tiyatrocularımız, insanı sanattan iğrendire­
cek bir lâubalilikle, hürmetimize hak kazanmış 
piyesleri, ötesini berisini kırparak, bir veya iki 
perdesini tamamile çıkararak, velhasıl .adam a- 
kıllı maskara ederek oynamakta bir beis gör­
müyorlar.
Halkevlerinin temsillerini haber veren ga­
zete muhabirlerinin yazılarına dikkat ediniz, en 
küçük role çıkan amatörün, bu işte en küçük hiz­
meti görülen adamın ismini zikrederler, fakat bu 
piyes muharririnin ismini bir defa olsun, yanıla­
rak anmazlar.
Halk türkülerinin bestekârları bizce meç - 
huldür. Halk şiirleri ve manileri, sahibinin ismi 
zikredilmeden, ağızdan ağıza dolaşarak bize ka­
dar gelmiştir. Bunların arasında Köroğlu gibi, 
Kerem ile Aslı gibi meşhur destanları da saya­
biliriz.
Eseri, cemiyetin müşterek malı telâkki e- 
derek, müellifile alâkadar olmamak zihniyeti a- 
caba bizde eski devirlerden kalma bir itiyat ha­
linde mi devam ediyor? Eğer öyleyse bu kötü iti­
yatla mücadele etmek ve halkta, sanatkâra kar­
şı hürmet ve sevgi hislerini uyandırmak için çok 
çalışmalıyız.
Sanatkârın en fazla ehemmiyet verdiği şey 
şöhreti, en fazla endişe duyduğu şey de unutul­
maktır. Onun bu en tabiî haklarile istihza eder 
gibi görünen bu lâubaliliklerimizin önüne geç­
mek için ne yapmak lâzımdır? Kanunî müeyyi­
deler mi noksandır?
Hayır, bence noksan olan en mühim şey bir 
müellifler birliğidir. Her eser sahibi, tek başına 
kaldıkça, en meşru haklarım bile müdafaadan 
âciz bir vaziyettedir. Bu haklar kollektif bir alâ­
ka ile takip edilirse ancak o zaman müellif hay­
siyetini sanat bazirgânlarma kabul ettirmek im­
kânı hâsıl olur.
Yazdığı şiir aynen bir gramoofn plâkmın ü- 
zerine geçirilen ve kendisine kârdan hiç bir his­
se ayrılmadığı gibi, koskoca şiiri plâkm üzerine 
yazıldığı halde ismi konulmaya lüzum görülme­
yen bir şairimiz, belki başına bir dert açmamak 
için, mahkeme kapılarında sürünmemek için bu 
haddini bilmiyen şirketi dava etmeyebilir. Fakat 
müellifin kollektif haklarım takip edecek bir te­
şekkül bir değil, beş değil, yüzlercesi bir araya 
gelecek olan bu müellif hakkına tecavüz dava­
larını bir elden ve tek bir avukat vasıtasile pek­
âlâ takip ve intaç ettirebilir.
Müellif haysiyetini zihinlerde yerleştirmek, 
ve artık bu alenî sanat yağmasına meydan ver­
memek için polis vazifesini görecek bir Müellif­
ler Birliği’ne şiddetle ihtiyaç vardır.
(Milliyet)
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 1  '* 9 9 4 0


Müellif haysiyeti

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository