Taha Toros Arşivi, Dosya No: 178-Abidin DinoBeş parasız gösterişli yaşamSimenon'a Türk usulü senary

Dino, Abidin

Istanbul Sehir University Repository

6 dizi 17 NİSAN 1995 PAZARTESİ
Beş parasız 
gösterişli yaşam
iinı bu anılar altı yaş
öncesine ait öyle mi?
“Evet, evet. Ama 
bu arada size ağabey- 
terimden söz etmeli­
yim. Üçü de olağa- 
nüstü insanlardı. Üçü 
■  de çok yakışıklıydı. 
En büyükleri, çok 
uzun boylu, iri yarı, 
yemeğe çok düşkün 
olan Arif ağabeyini­
z i  di. Yemeğe diişkün- 
lüğü evde ya da dışa- 
rıda lezzetli yemekle 
sınırlı kalmıyordu. 
Örneğin, Alexandre Dumas Pe- 
re’in o ünlü yemek kitabının bir 
yerinde geçen ‘Alcantara usulü 
keklik’ adlı yemeğine kancayı 
takmıştı. Alcantara kekliğiyle ya­
pılan bir yemekti bu.
Günler boyunca sıradan değil, 
yıllanmış şarapta binbir baharat 
ve ot karışımıyla dinlenecek, da­
ha ateşe konulmadan özel bir tat 
kazanacaktı. Büyük ağabeyim 
Arif, bu Alcantara kekliğini yap­
mayı aklına koymuştu. Kekliği 
bulmak pek zor değildi. Ama 
Alexandre Dumas Pere’in tarif- 
namesinde yer alan şarapları sa­
vaş yıllarında İsviçre’de nasıl bu­
lacaktı? Doğrusu, babam da bo­
ğazına düşkün biriydi. Dolayısıyla 
kesenin ağzını biraz açabilirdi. 
Açtı da. Ancak öylesi şaraplar ve 
malzeme gerekiyordu ki, baba­
mın bu işe yaptığı ‘yatırım’ yetme­
di. O sıralarda Cenevre’de bazı 
Osmanlı paşaları ve bir-iki Rus 
prensi vardı. Konu onlara da 
açıldı. Onlar da Alcantara kekli­
ğinin finansmanına katkıda 
İundular: Tüm bu toplanan par™ 
larla Fransa'dan baharatlar bu­
lundu, keklikler geldi, gerekli 
tüm hazırlıklar ağabeyim tarafın­
dan bizzat yerine getirildi.
-Ne zaman ayrıldınız Cenev­
re'den?
“Öyle sanıyorum ki barışın he­
men ardından. 1920 dolaylarında. 
Tabii tüm aile Paris’e gelmek isti­
yordu. Sonunda gelindi de. Artık 
benim okula gitme çağım gelmiş­
ti. Jean Baptiste Say lisesine ver­
diler beni. Burada bir resim ho­
cam vardı. Bana çok yakın bir ilgi 
gösterdi. Büyük bir yeteneğim ol­
duğuna inanıyordu. Okuldaki ho­
cam, doğrusu adını unuttum ama, 
bütün sözcüklerde. Petit Larous- 
se’larda, onun bir resmi yer alırdı. 
Rechaufeu zırhlısıydı bu, çok ha­
reketli bir resimdi. Öyle sanıyo­
rum ki, benim çizdiklerimi de ha­
reketli oldukları için seviyordu. ”
-Sonra Fransız okullarında mı 
öğreniminizi tamamladınız?
“Elayır. Çünkü çok geçmeden 
Türkiye’ye dönmeye karar veril­
di. Ama ilkin Korfu Adası’na uğ­
ranacaktı. Korfu’daki ‘mola’ da 
bir gariptir. Zira o dönemde İtal­
yan orduları bir süre Korfu’yu iş­
gal etmişti. Ve bu, biz Korfu'day- 
ken oldu. Ağabeylerim bana mut­
laka çarpışmaları göstermek isti­
yorlardı. Doğrusu çarpışma da 
pek öyle çarpışma filan değildi. 
Ama Korfu, öylesine bir adadır ki 
mandalina ve portakal bahçeleri­
nin kokularıyla bende iz bırak­
mıştır. Türkiye’ye böylece Korfu 
üzerinden döndük. Burada her­
kesin başında fes vardı. Kadınla­
rın büyük bir çoğunluğu çarşaf­
lıydı. Tüm kozmopolitliğine kar­
şın İstanbul daha çok bir şark 
kentiydi.”
Mutluluğun
resmi
Abidin 
Dino
hayatını W- 
anlatıyor 
(2)
Andre Velter ( FranceCulture Radyosu/ 
Paris 1991) konuştu, Ferit Edgü yazdı, 
Güzin Dino özel fotoğraf arşivini açtı
■ İstanbul’a
dönen____
a i le d e ^ __
m a d d i __
sıkıntılar
banlıyor___
Zengin 
çocuğu iken 
birdenbire
parasız
çocuk
durumuna 
geçiş Abidin 
Dino için 
başlı başına 
bir
değişiklik
oluyor
Güzin ve Abidin Dino Galata Köprüsü üzerindeler. O yıllar İstanbul, tüm 
kozmopolitliğine karşın daha çok bir Şark kenti.
-O sıralar İstanbul’un nere­
sinde oturuyordunuz?
“İlkin Boğaziçi’nde oturduk. 
Boğaziçi’nin o büyük yalıların­
dan birinde. Cenevre ve Paris’ten 
sonra böyle deniz kenarında, 
penceresinden denize atlayabile­
ceğim bir evde oturmak, bir ço­
cuk için tahmin edebilirsiniz ola­
ğanüstü bir güzellikteydi. O gün 
bugün yüzerim. Nerede denizi 
görsem hemen soyunur, atlarım."
-Yalı Boğazın Rumeli vakasın- 
daydı öyle mi?
“Evet. Boğaz’ın ortalarında bir 
yerde, Yeniköy’deydiyalı. O sıra­
lar ailenin para sıkıntısı başla­
mıştı. Ama bu henüz belli olmu­
yordu.”
-Gösterişli bir yaşam rtıı söz 
konusuydu?
“Evet, beş parasız gösterişli bir 
yaşam. Bu benim için çok güzel­
di. Çünkü bir zengin çocuğu ol­
ma duygusundan birden bire 
yoksul demeyeyim ama, parasız 
bir çocuk durumuna geçmiştim. 
Bu da başlı başına bir değişiklik­
ti. Zaten çok geçmeden babamı, 
onun hemen ardından da annemi 
yitirdik. Ama kendimi hiç boş­
lukta duymadım. Çünkü benden 
yaşça büyük ablam ve ağabeyle­
rim vardı. Ama yine de çok erken 
yaşlarda bir şeyler yapmaya baş­
ladım. İki yıl Robert College’e 
gittim. Bu da bildiğim dillere İn­
gilizce katmamı sağladı. Ama asıl 
daha o yaşlarda duyduğum bir il-
imenoria Türk usulü senaryo
Gazetecilik yapmaya başlamıştınız, 
hayatınızı böyle kazanıyordunuz, öyle 
mi?
“Evet. Hayatımı bir yandan karikatür, 
bir yandan röportajlar yaparak 
kazanmaya başlamıştım.”
-O sıralarda herhangi bir harekete ilgi 
duymaya başlamış mıydınız? Toplumsal 
olaylarla ilgili gelişmiş herhangi bir 
görüşünüz?
“Hayır, hayır, hiçbiri. O sıralar yalnızca 
yüzüyordum. Yüzerek Boğaz'ı 
Avrupa’dan Asya’ya geçiyordum. Sonra 
da Asya’dan Avrupa’ya. Toplumun 
içinde de öyle. Orada da yüzüyordum. 
Sonsuz bir merakla. Diyeceğim o ki, 
lıerşey, herşey ilgimi çekiyordu.
İstanbul kentinin sokağıyla, halkının, 
balıkçısıyla, esnafıyla ve herşeyiyle 
Doğulu ve tümüyle ve hiçbir şeyiyle 
Doğulu olmayan insanlarıyla fantastik 
bir görünümü vardı. Sonra adım biraz 
duyulmaya başladığında daha değişik 
çevrelere girmeye başladım. Orada da 
ilgi çekici insanlar tanıdım. Bu arada 
tabii gazeteci dostlarım vardı. Onlar 
beni türlü kişilerle tanıştırıyorlardı.
Örneğin, Marinetti. Ünlü İtalyan 
fütüristi, İstanbul’a geliyor bir 
konferans vermek için. Daha o sıralar 
az buçuk faşist. Sonra bir başkası. 
Örneğin Leon Perquin. O sıralarda 
Proust üzerine olağanüstü güzellikte 
bir kitap yayınlamış. Sonra daha ünlü 
biri: Georges Simenon.
Simenon’la başımızdan garip bir 
serüven geçiyor. Yanılmıyorsam o 
sıralarda yeni bir evlilik yapmıştı. Ve 
Boğaz’ın Anadolu yakasında, 
Kandilli’de Ostrorog ailesinin büyük 
bir yalısı vardı, hala da var ya... 
Ostrorog, PolonyalI bir kont, ama 
Fransız vatandaşı.
Yalnız vatandaşı değil, herşeyiyle 
Fransızdı. Hatta diyebilirim ki, 
görünüşüyle bile Proust’un 
romanlarından çıkmış biri Jean 
Ostrorog. Kardeşi ya da yeğeni 
diplomattı. O, yalıda pek az görünürdü. 
Yalı gerçekten Boğaz’ın ayakta kalmış 
ender, güzel yalılarından biridir. Ahşap, 
aşı boyalı, lebiderya bir yalı. Yalının içi 
has Osmanlı eşyalarla donatılmıştı. 
Ama aynı zamanda Çin porselenleriyle
de. Niçin anlatıyorum bunları, Çünkü 
İstanbul’a gelen hiçbir ünlü Fransız bu 
eve davet edilmekten kendini 
kurtaramazdı. Dolayısıyla bu evde her 
zaman ünlü, şaşırtıcı, garip insanlarla 
karşılaşılırdı.
Simenon da bu yalıda ağırlanmıştı. Ve 
kendisinin, İstanbul’da geçen polisiye 
bir roman yazmak isteyebileceği 
düşünülerek, böylesi bir romana uygun 
durumlar yaratılmıştı.
Uyduruk bir esrar tekkesine 
götürülmüş (gerçeğine değil, çünkü 
turistlere bu tekkelerde pek iyi 
davranılmazdı) burada, Simenon için 
özel olarak bir esrar partisi (tabii o da 
uyduruk), daha sonra da bir polis 
baskını düzenlenmişti.
Tabii Simenon bunları yutacak biri 
değil. Belki yutmuş göründü ama 
eğlendiği kesin.
Bence başarılı romanlarından biri 
olmayan ‘Evenos'un Müşterilerinden 
Biri’ adlı bir roman yazarak öcünü aldı 
bizlerden. Bu romanı okuduğumda, 
sayfaları arasında tanıdık birçok kişiyle 
karşılaştım.”
4 -
gi var ki hayatım boyunca sanı­
rım yolumu çizen o oldu. Bu 
Türk minyatürlerine ve hat sana­
tına duyduğum ilgiydi. K oncu­
larımızdan biri büyük bir hat us­
tasıydı. Büyük ağabeyim Arif, 
çoğu zaman kitaplıklara beni de 
yanında götürürdü. İstanbul’da­
ki tüm kitaplıkların müdürlerini 
tanırdı. Herkese gösterilmeyen 
el yazmaları her zaman bizlerin 
emrindeydi....
Profesör Thomas Withemore, 
o sıralarda ilk kez bir yandan 
Ayasofya’nın, öte yandan Kari- 
ye’nin mozayiklerini ortaya çı­
karmaya çalışıyordu. Bizlerin 
resme olan ilgisini, durmadan 
bir şeyler çiziktirdiğimizi görü­
yordu. Ayasotya’nın bir köşesin­
de küçük bir kahve vardı. Bir 
grup arkadaş, çoğunluğu ressam, 
ya da yazar, orada buluşuyorduk. 
Profesör Withemore, 1453'ten 
beri ilk kez bir figürü gün ışığına 
çıkardığında deliye dönüyor ve 
bu göz şölenini paylaşmamız için 
kahveye gelip bizleri çağırıyor­
du. Bazı günler Ayasofya’nın içi­
ne kurulmuş iskelelere tırmanı­
yorduk olağanüstü bir Bizans yü­
zü görebilmek için. Böylece, Bi­
zans sanatını da eğer deyim ye­
rindeyse -burun buruna- tanı­
dım. Ama tüm bunların arasında 
sanırım beni kendine en fazla çe­
ken hat sanatıydı. ”
D grubu
-Peki, bu arada günlük hayatı­
nız nasıl?
“Bir yandan Bizans sanatı, 
Türk minyatürleri ve hattı der­
ken, öte yandan o günlerde hala 
açık olan esrar tekkeleri. Bunla­
ra gerçekten tekke denirdi, din­
sel hiçbir yanları olmadığı hal­
de. Belki yalnızca bir rituel’leri 
olduğu için. O tekkelere gidiyo­
rum ya, esrar çekmekten çok o 
dünyayı tanımak, o insanları 
çizmek için. O sıralar, yüzlerce 
desen çizdim. Öte yandan örne­
ğin, Fransız Büyükelçi Comte 
de Chambrue’niin eşi Prenses 
Murat ile tanışmıştım. Kendisi 
de bir ressam olan Lady 
Clarck’la birlikte oluyorum. 
Sonra daha ciddi işler. Birkaç 
arkadaş bir araya gelip Türk re­
sim tarihine D Grubu diye geçe­
cek bir grup oluşturuyoruz. Tür­
kiye’deki ilk avant-garde resim 
grubu bu.
-Bu hangi yıllara rastlıyor?
“Eeee, artık 1930’ları bulduk 
ve geçtik. 1933’ler filan olmalı.”
-O sıralar siz 20 yaşındasmız.
“Evet, çok daha önceleri de 
birtakım garip şeyler çizmeye 
başlamıştım. Ama ilk kez D Gru­
bu ile halkın ve sanat çevresinin 
önüne çıktık.”
-Nasıl karşılandı bu?
“Bir hayli patırtı gürültü ko­
pardı. Gruptaki arkadaşlardan 
bazıları Paris’ten dönmüşlerdi. 
Ya Andre Lhote’un ya Fernand 
Leger’nin öğrencileriydi. Bir tek 
ben vardım dışardan olan. Çün­
kü akademik bir eğitimden geç­
memiştim. O ressamların atölye­
lerine uğramamıştım. Doğrusu, 
o kübizm ve kübizm sonrası 
akımlara da pek fazla eğilimim 
yoktu. Bir yandan Türk minya­
türleri, öte yandan Bizans sanatı, 
bu arada halkın hayal sahnesinin 
bir uzantısı olan esrar tekkele­
rinden geliyordum ben.”
Yarın: Sovyetler de 
sinema günlen
a  miar defterinden
kopuk sayfalar /  2
Y A Z A N  A B İ D İ N
Evin
içi
paşa
ile
dolu
Cenevre’deki evde 
misafir eksik olmuyor. 
Gelenlerin çoğu 
sürgünde yaşayan 
paşalar.
eki bu yaşantı, bu Mai- 
son Royale, bu bolluk? 
O yaşta kavrayamadı­
ğım bir şey ama, daha 
sonraları anlayacaktım 
ki, Rumeli ve Anado­
lu’da, ailenin nerdeyse 
birer memleket büyük­
lüğünde “otlakiyeleri” 
var şurda burda...
Preveze’den bu 
memleket büyüklüğün­
deki “otlakiyelerden” 
birtakım paralar geli­
yordu. Babamın orada­
ki adamı, Ahmet Di- 
no’nun sultandan satın aldığı, Tepedelen- 
li Ali Paşa’dan kalma çiftliklerin başında, 
mevsimi gelince binlerce koyun sahibi ce­
leplerden “otlakiye” paralarını topluyor 
her yıl gönderiyordu. Savaş ilerledikçe, 
imparatorluk eridikçe Yunanlıların bu 
işe el komamaları olanaksızdı elbet.
(...) Evde hep misafir var dedim. Kim­
ler mi? Kimler yok ki...
Anımsayabildiğim, örneğin “Reşit bey­
ler”... Eski nazırlardan Reşit Bey, düşün­
celi, ciddi bir adam. Kendi hep evde otu­
rur, çalışır, bize seyrek gelir. Öna karşılık 
tombul ve güleç bir hanımefendi olan eşi 
ve çocukları hep bizdedir. “Reşit Bey’in- 
kiler” altı kişi yanılmıyorsam. Anne, ba­
ba, arkasından Ekrem Reşit, mavi gözlü 
sarı saçlı afacan bir çocuk; küçük kardeşi 
Cemal Reşit kısa pantalonlu; çıldırasıya 
müzik meraklısı tombul bir oğlan. Piyano 
çalarken mutlaka biraz dilini çıkarır, al­
nını kırıştırıp notalara basar cesaretle. İki 
kız kardeşleri vardır, isimleri kafiyeli: Sa- 
mime ile Samise. Samise benim kadar çu- 
kulatalı pasta meraklısı.
Osmanlı kalabalığı
Başka? Reşit paşalar. Onlarla da içtiği­
miz su ayrı gitmez. Reşit paşaların oğlu 
Salih, alaycı ve çillidir, gözleri hep baygın, 
sesi hırıltılı ve kalın.
Operet uzmanı.
Kız kardeşi Ulviye, daha sonra, Mısırlı 
bir prensle evlenip “Prenses Ulviye” ola­
caktır İstanbul’da.
Adını unuttuğum başka paşalar vardır 
Cenevre’de, bir de arkadaşım “Serasker”.
Bu Osmanlı kalabalığı içinde, kollarını 
kavuşturup “lezginka” oynayacakmış gibi 
belleri incecik, gövde ve başları dimdik 
kızlı erkekli “Şamiller”.
Kafkas ayaklanmasının kahramanı 
Şeyh Şamil’in ailesi gururlu, aşırı terbiye­
lidir. Sabırsız. Bir görünürler, bir yok 
olurlar. Evet, sabırsız, sanırsın ki, aşağıda 
seyislerin beklediği saf kan Arap atları 
eğerlenmiş, kişneyip bekliyor, saati gelin­
ce atlarına sıçrayıp Çar ordularına yalın 
kılıç saldıracaklar...
Ne var ki “Canlı Sular Rıhtımında”, 
Cenevre’de karlar üstünde kovalanmaya 
değer kimsecikler yok, dağlar da o dağlar 
değil hani... Kardeşlerimin bir arkadaş­
ları daha var ki, unutmuyorum. Zayıf, dar 
omuzlu, sıkma burun gözlüklü, perçemli 
bu üniversiteli, hep kıkır kıkır güler, kek- 
kek kekeleyerek bir şeyler anlatır. Gözü­
nüz ısırıyor, değil mı? Elbette Nurullah 
Ataç. Kardeşlerimin bir bambaşka cins­
ten arkadaşları “Çat-efeııdi” ya da “Çat- 
Salih”, ya da “Vasi”dir. İngiliz terzilerin­
den giyinen bir tazı sanırsın, uzun adımlar 
atarak Cenevre sokaklarında genç, ihti­
yar, çirkin, güzel kadın, kime rastlarsa bü­
tün gün nefes aldırmaz, kovalar onları. 
Takma adı o yüzden: “İllet".
Maison Royale’den hiç eksik olmayan­
lar arasında aktör İ. Galip geliyor gözü­
mün önüne. Tıknazca, kendini hep sah­
nede sanıp, yüksek sesle ağzına gereken 
biçimi vererek teker teker yavan sözcük­
ler sıralar boyuna, ama “iyi çocuk” varsa­
yımı ile katlanılır.
Yarın: Abidin Paşa 'nın 
demirbaş köleleri
Abidin Dino yirmi yaşlarında. Dino, O sıralar Türk minyatürüne ve hat 
sanatına ilgi duymaya başlıyor.
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 8 4  1 2 2 0 1 0 *


Mutluluğun resmi:Abidin Dino hayatını anlatıyor:2

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository