Taha Toros Arşivi, Dosya No: 154-İsmail Habib Sevük. Not: Gazetenin "Edebiyat Sohbeti" köşesinde yayımlanmıştır

Sevük, İsmail Habib

Istanbul Sehir University Repository

2 é
J(Edebiyat Sohbeti,)
T e z h i b t i
mecmua
Yazan: İsmail Habib Sevük
Allah razı olsun sahaflardaki Ra- 
if Yelkenci dostumuz bir gün raf­
tan aldığı meşin kablı yazma bir 
kitabı uzatarak: «Bir sefine ele
geçti, işinize yarar sanırım» dedi. 
Halk şairlerinden toplanma şiir 
mecmualarına «cönk», divan şairle­
rinden toplananlara da «Sefine-tüş- 
şuara», veya kısaca «sefine» de­
nir. Halk dilinde cönk kelimesi 
neşe ve neşeli manasına geldiği 
için gönüllere ferahlık veren mec­
mualara o isim verildiği gibi divan 
şairlerinden toplanma şiirler mec­
muasına da «sefine» denmesi bun­
ların çeşid çeşid yolcuları bir ara­
ya toplayan bir gemiye benzetil­
mesinden ileri geliyor. «Cönkler» 
de, «sefineler» de hep yazma ve 
hep meşin cildlidir. Yalnız cönkler 
uzunlamasına açıldığı halde sefi­
neler bildiğimiz kitablara benzer.
Eaik Yelkenciden aldığım kitab 
birinci sınıftan tezhibli bir mec­
mua. İki buçuk asırlık, yani Lâle 
devri zamanına aid olduğu halde 
gerek meşin kabları, gerek içinin 
kâğıdlan sapsağlamdır. Meşinle­
rin cilâlı parıltısı bile uçma­
mış. Her iki kabın ortasında al­
tın yaldızlı birer göbek oyması var. 
İlk sahifenin başında da çini Usulü 
nakışlar yapılmış. Sahifelerin kenar 
lan yaldız pervazlı. Kâğıddan zi­
yade inceleşmiş bir deriyi andıran 
sahife yapraklan uzunlamasına 
çizgilerle bölünerek her sahife dört 
sütuna ayrılmıştır. Yetmiş iki va­
raklı, yani 144 sahifeli mecmua, 
aldığı yazı miktan bakımından, bu 
sütunlar sayesinde dört misli daha 
kabarmış oluyor. On sekiz santim 
eninde ve yirmi beş santim boyun­
da olan mecmua baştan sona ka­
dar işlek bir ta’likle yazılmıştır. 
Yalnız okunmak için değil aynı za­
manda seyredilmek için yapılmış, 
bir sanat eseri.
Mecmua, kâğıdı, kabı ve tezhibi 
cihetile olduğu kadar içine toplan­
mış şiirler bakımından da zengin. 
İki buçuk asır önce yazılan bu mec 
mua kendinden önceki iki buçuk 
asım şairlerini toplamış. Yani mec­
mua beş asır önceden ses veriyor. 
İlk sahifelerde Çevri Çelebiden a- 
lmma iki gazel var. 1654 te ölen bu 
şair aynı zamanda hattatlığile meş­
hurdu. Şeyh Galib divanında (Bu­
lak tab’ı, S: 18) Üçüncü Selimin 
şaire «Çevri hattile bir Mesnevii 
şerif teberrük buyurması» üzerine 
Şeyh Galib yazdığı Şükraniyye ka- 
sindesinde en umulmadık bir hâ­
zineye nail olmuş gibi sevincini 
anlatır:
N İce cyyâm id i haslettin ol gencin-.
gaybe
Keremler kıldı clhak hem kera- 
met.en nişan verdi 
Aceb bir Mesnevi-i pür behâ kim 
Çevri hattiyle
Çevri Çelebinin aym zamanda 
Mevlevi olması Şeyh Galib nazarın­
da bu hediyenin kıymetini büsbü­
tün arttırıyordu. Çok müeddeb ve 
gayet mahcub tabiatli olduğunu 
şuara tezkerelerinden bildiğimiz 
Çevri Efendi meğer ehl-i dil kadri­
ni bilmezse devlete bile meydan o- 
kuyacak kadar merdane şiirler de 
yazıyormuş:
İltifat eylemezin devlete de zerre
kadar
Ziimre-i chl-i dile şive eden devlet
ise
Diğer bir gazelindeki şu be.5 
yit de Çelebinin hakikaten deryadil 
bir derviş olduğunu anlatmaktadır: 
Azâ'deyiz endişe-i esbâb-ı hevesden 
Derviş-i mücerred gibi sultanlığı­
mız var
Sadri Efendi isminde kim olduğu 
nu bilemediğimiz bir şairin şu bey­
ti en sade bir ifade ile en samimî 
bir hissi ne iyi anlatıyor:
Seni bir görmeye baha candır, 
iki kez görmeye baha mı olur?
Yalnız kuvvetli bir şair değil 
aynı zamanda hicivci ve atak olan 
Mantıkî mecmuaya alınmış renda- 
ne bir gazelinde:
Biz ki ceyb-i hırkaya çektik seri 
şimden geru 
Başına çalsun felek zıll-ı hiimâ-yi 
devletin
Gibi yüksek perdeli sesler verir­
ken en sondaki makta beytinde 
«dünyada artık doğruluk kalmadı­
ğına göre vücudümüzdeki insanlık 
hassalarını almışlar» manasına: 
Mantıkî âlemde yok bûy-i hakikat.
ten eser
Benzer eczâ-yi vücudun aldılar 
hâsiyyetin
Derken ne bilsin ki 1634 te büyük 
rakibi Nefinin başına gelenden ib­
ret almıyarak hicivcilikte devam 
ettiği için Nefiden bir yıl sonra, 
kendi vücudiinün de yalnız eczası­
nı değil, bir cellâd satırile topunu 
kaldıracaklarmış. Evet Nef’inın 
İlyas Paşa kasidesinde Mantıkiye 
hücum ederken:
O gûhr, kâfirin katli niçiin muh- 
tâc-ı fetvadır
Dediği bu yaman rakibi hakikat 
fetvaya bile lüzum görülmeden 
Dördüncü Muradın silâhtarı tara­
fından verilen bir emirle 1635 te 
öldürülüverdi. Yahya Kemalin ga­
zelleri içinde liriklik bakımından 
en çok beğendiğim beyitlerinden 
biri «Ey vefasız dilber, Kemale 
senden vefa kokusu olarak kalan 
şey bazı mısraiarına sinmiş olan 
kâkülünün kokusudur» manasına 
gelen şu beyittir:
Ey bî-vefâ Kemâl’e şenıim-i vefâ
yeter
Bir hayli mısraında kalan bûy-ü 
kâkülün
Meğer heybetli şairimizden üç
buçuk asır önce Mantıkî de aynı 
vezin ve aynı kafiyeli bir gazelinde 
sevgilinin topuklarına değen saç­
larındaki kâküller gibi kendini yâ­
rin ayağına atmak istiyerek şöyle 
demiş:
Bir boynu bağİu bende geçer Man­
tıkî sanâ
Düşse aceb mi payına mânend-i , 
kâkülün -
Mecmuada «Kabul! merhum» ) 
diye bahsedilen şairin İsmine ilk t 
defa rastlıyorum. «Osmanlı Müel­
lifleri» nin «Meşayih» kısmında : 
Rufai şeyhlerinden olup müretteb 1 
divanı olduğu bildirilen ve 1024 te ; 
öldüğü yazılan herhalde bu zat ola- : 
cak. Ölümü 1712 ye, yani mecmua­
nın tertib edildiği zamana rastlama 1 
sı ve kendisinden «merhum» diye 1 
bahsedilmesi henüz yeni ölmüş ol- , 
duğuna delâlet eder. Bu Rufai şey- ; 
lıi terkibsiz lûgatsiz, halis türkçe 
ile, hem de şakrak edalı terennüm­
ler yapmayı ne iyi biliyor:
Zevk odur yârin seninle geh küse .
geh bânşa ı
Naz edip ol gelmeye sen varasın 
yalvarasın
Ya ibni Kemale ne dersiniz? Ta­
rihimizin bu en ön saftaki büyük ; 
din âlimi. Peygamberimize yalnız 
insanlara değil cinlere de hükmü 
geçtiği için «Resul-üs-sekaleyn» 
denir. İslâm âlerpi İbni Kemale de 
«Müfti-yüs-sekaleyn» unvanını 
verdi. Yavuza yazdığı meşhur mer- 
siyesile şairliğini de bildiğimiz bu 
ulu- zat meğer hem revan bir â- 
henk, hem şuh bir eda, hem nükte­
li bir mana- ile ses vermeyi de 
pekâlâ biliyormuş: Goncalarla gül­
ler sevgiliye karşı öyle şaşakalmış­
lar ki goncaların hayretten ağızları 
kapandığı gibi güllerin de gene 
hayretten ağızları açık kalmış: 
Gönceler dembeste mi âyâ niçün 
açmaz dehan 
Gül neden yummaz dehânın rûyu- 
nâ hayran mıdır
Mevlevi şairleri içinde Neşatî, 
Çevri, ve Fasih Dededen sonra bi­
rinci sınıf kıymetlerden sayılan 
Mezakî Dede (ölümü 1675) bilhassa 
şu beytile meşhurdur:
Sunar bir câm-ı memlû bin tehi 
peymâneden sonra 
Döner vefk-ı murad üzre felek 
amma neden sonra
Fakat mecmuada bulunan bir 
gazelindeki diğer bir beyit içlilik 
itibarile daha dokunaklı olsa ge­
rek: Yâr gelmedi, bari onu rüyada 
olsun görebilse. Hayır, buna da 
imkân yok. Neden? Yarın hicranile 
gözlerine uyku girmiyor ki. ^
Şt-t’ -i hicranda meğer pây-i bn.
yâl-i yârı
Nice ünımid idelim dıdede hâb 
olmıyacak
Üçüncü Muradın şehzadelerine 
hocalık edip muasırlarınca Bâki 
ayarında tutulan Nev’i ki Bakiden 
iki yıl önce 1598 de ölmüştür, 
«Gönüldendir şikâyet ^  kimseden 
feryadımız yoktur», «Âdet budur 
âhirde gelür bezme ekâbir» gibi 
darbımesel kuvvetinde sesler bıra­
kan bu şairin mecmuadaki güzel 
bir gazelinden şu beyit ölümü ne 
kadar yumuşak bir şekilde davet 
ediyor. Cam almak için gelen ölüm 
o kadar sessiz gelecek ki can bile 
duymıyacak. Bu, ölmek değil uy­
kudayken uyuyakalmak gibi bir 
şey:
Ben böyle hayatı iddeyim fahat-ı 
can yok
Ey hâb-ı ecel gel elemim câne 
duyurma
Dördüncü Muradın tütüne karşı 
amansız bir harb açıp baca damla­
rını koklatacak kadar şiddet gös­
tererek seller gibi kan akıttığı bir 
devirde, Şeyhülislâm Yahya Efendi­
nin bu harekete karşı kuvvetli bir 
tariz ifade eden şöyle bir beyit 
söylemiş olmasına şaşmamak ve o 
zarif şairi bir kat daha sevmemek 
mümkün değil:
Zararsız bir duhan hakkında neyler 
bunca dikkatler 
Dühân-ı âh-ı mazlûmânı defeyle 
hüner oldur
Onaltmcı asrın birinci yarısında 
yaşayıp Bağdadda Fuzuli ile tanı­
şan ve şi’rimize «O mâhiler k İ 
derya içreair deryayı bilmezler» 
gibi darbımeseller bırakan Hayalı 
ki «ka’l ehli» değil «hal ehli» ol­
duğu için Kanunî Sultan Süley- 
mandan gördüğü o kadar itibara 
rağmen dervişane bir mahviyetle 
yaşardı, meğer bu halinin mazhari- 
yetile olacak, tasavvufî mefhumla­
rın en derin ifadesini de şu beytile 
o verdi: kal ehli olanlar ki haki­
kati buldukları hakkında söylenir 
dururlar, halbuki onlar ırmaklar­
dan ibret alsınlar, onlar da nakika- 
te ermeden önce başlarını taştan 
taşa çalıp söylendiler amma niha­
yet hakikatin büyük ummanma 
varınca sustular. Hakikate eriş işte 
o susuştadır. Beyit sahiden derin: 
Hakkı biz bildük deyu söylemesün 
her chl-i Ua’l 
Cûylar çiin erdiler deryayc lıâmûş
oldular
Tezhibli mecmuada daha İkinci 
Selimin bilmediğimiz bir gazelde 
Bakinin ona yaptığı üstadane tah­
misi, Baltacı Mehmed Paşanın Prut 
zaferi hakkındaki manzumeler, 
hele bir serdengeçti şairimizin de­
nizcilik kasidesi gibi öyle mühim 
şiirler var ki.
«Parasız sünnet»
İstanbul Sirkeci Demirkapıda bulu­
nan Sağlık Memurları Okulunu!» para­
sız olarak sünnet anıeliyesi yapıl­
maktadır. Sünnet yaptırmak lstlyenle- 
rln okul İdaresine müracaat etmeleri 
bildirilmektedir.
B í  R
T A H S İ L Â T
B A N K A
ve S E N E  D A T
Seıvisleri için memur arıyor.
Tafsilât, mektublar P.K. 163
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 6 4 0 1 4 8 0 1 0 *


Tezhibli mecmua

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository