Taha Toros Arşivi, Dosya No: 70-Halit Fahri Ozansoy. Not: Gazetenin "Edebiyat Notları" köşesinde yayımlanmıştır

Ozansoy, Halit Fahri

Istanbul Sehir University Repository

1 Nisan
Edebiyat Notları:
Trajedide sezilen 
ululuk sembolü
Daima değişebilen bu mefhum, Oidipus’ ta mukadderat, 
Hamlette vazife, Polyeucte’ te Tanrı kılığına girmiştir
Yazan : Halit Fahri Ozansoy
Bundan evvelki yazımızın so | tık ki, Madam Butterfley, ilk 
nunda trajedilerdeki ulviyet perdenin finali dışında hiç bir 
müdahalesinin yalnız dinî se trajik hüviyet taşımıyordu. Bu 
beblerle vukua gelmiyeceğini, na mukabil, meselâ Racine’in 
başka başka görünmez kudret Berenice’i tam mânasile trajedi
lerin de ayni trajik hareketi ya 
ratabileceklerini söylemiştik.
Yani ululuk sembolü daima 
değişebilmektedir. Meselâ bu, 
Oidipus’ta mukadderat, Ham- 
let’te vazife, Polyeucte’te Tanrı 
dır.
Bütün trajedilerde vakaya 
bu dünyadan olmıyan bir ak­
tör ilâve edilmiştir. EchylosTm 
İranlılar traj edesinde, muzaf­
fer Yunan görünmez bir realite 
dir.
Delilik de, pek tabii olarak,
dir, trajedi unsuru ile örülmüş 
tür.
Bérénice trajedisinde kan ve 
ölüm bulunmasına lüzum yok­
tur;. Sadece vakanın ulu, aktör 
lerin kahraman, ihtirasların 
heyecan halinde bulunması k â 1 
fidir ve eserde başından sonu­
na kadar trajedi hazzmı vücu 
da getiren haşmetli bir keder 
hâkimdir.
Racine’in önsözünde zikredl - 
len «kahraman aktörler», «taş­
kın ihtirasları» ve «kederler»
bir nevi trajiktir. Çünkü, bir j kayıtları, bir trajedi kadar bir 
İnsanın esrarengiz bir kudret j drama da uygun düşebilir; fa 
tarafından zaptedildiğini haber j  kat «action» un «büyüklüğü» ve 
verir. Ayni suretle cinnet hali j kederin «haşmeti» bilhassa tra
ne varan, aşklar, ihtiraslar da 
öyledirler. Meselâ; Phedre.
Bu sınıftan trajik temalar i- 
çine peygamberlik ve evliyalık 
mucizelerini de sokabiliriz.
Jearnıe d’Arc birçok nasranî
da, diyelim ki tahtını bıraktı, 
ı Sonra? Sonrası, yalnız anası 
lokaste intihar edecekti, o ka­
dar. peki amma, bunun arka­
sından ayni Oidipus, efsanede 
ve Sophoklesin eserinde olduğu 
1 gibi, gözlerini kör ederek sah. 
, nede görünmese idi, trajedi vü- 
! cüda gelmiş olur mu idi? De - 
j tnek ki bu ululuğun insanları 
kahramanlığa sevkeden bir vio 
dan uyanıklığı yaratması da lâ 
zım geliyordu. Oidipus, ancak, 
Îokaste’nin elbisesinden agrafı 
nı çekip alarak dehşetli bir ha. 
reketle kendi gözlerini bununla 
| oyup kör ettikten sonradır ki 
| bir kahraman olmuştur. Halbu 
. ki daha evvel, sadece felâket 
karşısında bir sorumlu idi, baş 
ka birşey değil.
Ululuk, hattâ bir kader de o) 
sa, trajedi şahsı o kaderi kendi 
j sine çekmesini bilmelidir, an. 
cak o suretle kahraman merte
jediyi tavsif etmektedir.
Roma bu Bérénice trajedisinde 
Athalie’nin Tanrısı gibi, hiç gö- ! besine yükselebilir, 
rünmiyen fakat daima hazır bu 
lunan bir varlıktır, piyesin bü­
yük aktörüdür. Bu, imparatora
trajedilere konu olmuştur. Ay- bir doğu kraliçesi ile evlenmeyi 
ni şekilde bir İslâm «veliye» s i ! meneden imparatorluktur. [*]
hi de Abdülhak Hâmid yarat­
mıştır: Zeyneb!
Gaipten sesler duyan ve me­
leklere arkadaşlık ederek sev­
diği dervişi ariyan Zeyneb, İlâhi 
leşmiş bir kızdır. Ona hâkim 
bütün o mânevi hava, o efsane
Titus imparatorluk için yaşıya 
çaktır. Betenice Titus’u, kalbini 
parçalayan bir fedakârhkla, im 
paratorluğa iade etmektedir.. 
«Allaha ısmarladık, haşmetlim 
hüküm sürünüz» der. Çünkü Fi 
iistin kraliçesi, «Romalıların bü
1er dekoru ve actionu içindeki yüklüğü, Sezarm haşmeti» ne
ışıklı varlık, o ruhanî bir il - 
ham uçuşu ile zamanın üstün­
de yaşıyarak mesafeler aşan 
kudret, bütün o metafizik ne - 
dir? Bir kelimede: Ululuk.
Trajedilerde ölenler çoktur; 
fakat trajedi oluşları bundan 
ileri gelmez.
Ölüm bir zarurettir, her şe­
kilde; hastaların ıztırablı ölü-
demek olduğunu bilir, işte bu- 
rada Roma’nın ulu iradesi, «tra 
jik» i yaratmaktadır. Bereni - 
ce’in gidişi ve yaşamağı vâ- 
dedişi Romanın zaferidir. Pi­
yesin sonunda ölümü kaldır­
makla, Racine, trajik değeri a. 
zaltmamıştır. Eğer ölüm unsu­
ru dramın mutlak şartı olarak 
kabul edilirse, burada, yani tra
Ulu olanı, duyu hassalanmız- 
la idrâk edemeyiz. Gözlerimiz 
be Oidipus’un talihini, ne At. 
halie’niıı Tanrısını, ne Bereni, 
ce’in Roma’sını görür. Hisleri- 
mizle kavrayacağımız şey «ulu» 
yu anlatabilir, Amma bu anla­
tış daima bir işaretin ötesinde 
gizlidir. Hiç şüphesiz sahne o . 
yunları ile, bilhassa ışık ve göl 
ge akislerile, «ululuk» maddileş 
tirilebilir; fakat gerçekten «u. 
lu» ve bunun neticesinde mev - 
suk surette trajik olan fikir, o 
fikri tasvir eden şekilden daha 
ileriye gider. Hamlet Trajedisin 
■de geceleri Elseneur sarayı tara 
çasmda dolaşan hayalet, öldü- 
r-ülmüş ihtiyar bir kralın gölge 
si olmaktan daha fazla bir mâ 
na taşımaktadır. Bu hayalet - 
(Devamı Sayfa 6, Sü. 6 da)
mü, işkenceye uğrayanların deh tekide, sadece «action» la dra 
şetli ölümü, cehennemliklerin 01111 bu kanlı havası dışına çı- 
bile masumlarınki gibi daima 
acıklı Ölümü, şöylesi, böylesi
ölümdür. Herkes, ken-
kılmaktadır 
Yunan trajedisinde «mukad­
derat d hâkimdir. Fakat bir kehepsi
dişine göre pek korkunç ol- i re bir şeyin kaçınılmaz olduğu 
ması muhtemel bir ölümle i idrâk edilince, arkasından bir 
ölmeğe mahkûmdur. İşte her uevi sükûn da gelir. Meselâ fatz
halde, dramın prensibi bu- edelim ki, Kral Oidipus trajedi
dur. Trajediye gelince iş deği- sinde, Oidipus, Thebai halkına 
şir. Çünkü, ululuk düşüncesine Şöyle diyor: «Ben babamı öldür 
yükselmedikçe trajedi belire - j düm, anamla evlendimse, kaba 
mez. Çünkü bir eserin trajik k e ! hat kimin? Vaka can sıkacak 
safeti, ne cesedlerinin sayısı, I bir şey amma, benim hiç gü- 
ne de bunların mahiyetleri, şah nahım yok. Çünkü bu suçlan
siyetleri ile ölçülür. Bunun i -  
çin Hernanl, Ruy Blas trajedi 
değillerdir. Nesle Kulesi de öy­
le.
Ölüm, hayattan, değişik yüz 
perdelik bir dram vücuda geti­
rebilir. Halbuki trajik aydınlık 
büsbütün başka membalardan 
fışkırır.
bilmiyerek işledim.»
Bu sözleri söyledikten sonra
[*] Abdülhak Hâmid’in Tezeı- 
faciasını hatırlayın. Orada da 
halk, memleket, Tezerin ölümü 
nü istiyor. Abdürrahmaıı III, 
milletin arzusunu yerine getir­
mek içm, sevgilisi masum Teze 
Geçen yazımızda açıklamış- i ri kendi eli ile hançerliyor.
Hava kuvvetlerinin deniz kt 
muvaffakiyetle sona ermiştir, 
katılmıştır. Resimde Cleopatrc
yı göstermektedir.


Trajedide sezilen ululuk sembolü

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/132404/3/001640088010.pdf

Trajedide sezilen ululuk sembolü

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository