Taha Toros Arşivi, Dosya No: 55-Adalet Ağaoğl

Ağaoğlu, Adalet

Istanbul Sehir University Repository

SAYFA CUMHURIYET2
KULTUR
Adalet Ağaoğlu ’nun yeni kitabı ‘Romantik Bir Viyana Yazı’, ‘en kısa sürelerin' romanı
‘M utluluk benim çok uzağımda...’
ANIL AL
"Tarih sakalını kesmiş, saçını sıfır nu­
mara tıraş etmiş, sonra da kanlı hançerini 
Tuna'ya atıp eline bir elektrogitar alarak 
en işlek metro geçidinde Get Togetlıer 
şarkısını çalıp söylemeye durmuştur. 
Önünde Venüs gezegeninde işlenmiş uzay 
mavisi, ağırlıksız bir mendil serili. Gelip 
geçen bu mendile öpülüp koklanmış, sevi­
lip okşanmış, çok eski, çok değerli birer 
gözyaşı damlası bırakmalı, damlalar ne­
hir olup insanlığın öldürgen silahlarının 
ateşini söndürmeli. Yok eğer tarih bunları 
yapmayacak, hiç sesini çıkarmayacak, 
olan olmuş artık, geçen geçmiş diyecekse, 
Hayalci Hoca’nın bir defa daha sahneye 
çıkması kimseyi şaşırtmamalı. ”
Kimse şaşırmamalı Hayalci Hoca’nm 
bir defa daha sahneye çıkmasına... Aşın, 
farklı, çelişkili, görkemli, canlı, hareket­
li. Veba ve karnaval yan yana. Ölüm ve 
aşk. Belirsiz, düzensiz, ille de belirsiz, 
kaygan, kaypak. Sınırlann kalktığı, du- 
varlann yıkıldığı bir dönem. Dönem Ba­
rok dönemdir. Aşkın, tutkunun. Alma 
Mahler’lerin, Milena’lann, Yunus’lann, 
Clea’lann, Antonia’lann, çılgınlığın 
dönemi. Bir geçiş ve belirsizlik dönemi. 
Yer Viyana. Müzik ve kan, neşe ve 
ölüm, oburluk ve sanat kenti. Adalet 
Ağaoğlu’nun son romanı, “Romantik 
Bir Viyana Yazı”mn başkahramanı, 
Cumhuriyet’in tarih öğretmeni Kamil 
Kaya, Viyana’da tarihte ikinci defa ya­
şandığını sezdiği geç, hayli çarpık bir ba- 
roka ait ipuçları ararken ‘Romantik’e 
rastlar. Yani düzen, denge ve uyuma 
başkaldırı, ussallık ve maddeciliğe karşı 
duyguların, öznelliğin , düşlerin, hayal­
lerin, doğallığın, kendiliğindenliğin ege­
men olduğu bir dönem. Kısacası ‘roman- 
tik’in dönemi. Onun için de Hayalci Ho- 
ca’nm dönemi.
Hayalci Hoca’mn sahneye çıkışıyla 
Kamil Kaya’nın da o zamana dek son 
derece tekdüze, monoton olan yaşamı 
değişecek, tarih hocası bir anda okuru 
da sürükleyeceği, ucu olası bir cinayete 
dek giden entrikalar içinde bulacaktır 
kendini.
- Romantik Bir Viyana Yazı’mn yazılış 
serüveninden söz edebilir misiniz biraz?
1989’da kamıma düşmüş bir roman 
bu ve gerçekten de tam romanın başında 
olduğu gibi Londra’da kalabalık bir yer­
de çeşitli kültürlerin çarpıştığı bir köşede 
dünyanın, Avrupa'nın nereye gittiği so­
rusundan yola çıkıyor. Bu hem birbirine 
çok yakın hem de “öteki” olarak 
ayrılmış insanların büyük metropollerin 
o yiyecek içecek dükkanlarının önünde 
birbirlerine ne kadar karışsalar da bir­
birlerine o kadar yabancı oluşları ve ta­
rih içindeki bunun yeri... ilk sorgu- 
layışım burdan başladı. Sınırların orta­
dan kalktığı, çok kültürlülüğün ve Avru­
pa'nın birleşmesi gibi çok umut verici 
olayların ve beklentilerin olduğu bir dö­
nemdi. Her şey o kadar hızla değişiyor­
du ki bu ortaya çıkan belirsizliğin roma­
nının ne olabileceğini sorgulamaya baş­
ladım.
- Kitapta gerek Kamil Kaya’nm, gerek 
anlatıcının ağzından, sık sık tarih üzerine 
çeşitli önermeler, benzetmeler yapılıyor. 
Kamil Kaya dersinde öğrencilerine şöyle 
diyor: “Dediğim gibi tarihte insan hayatı 
birbirine benzer. Onun için ben insan ha­
yatını en iyi anlatan, açığa çıkaran edebi­
yatla toplumların hayatını aydınlatan ta­
rih arasında şıkı bir bağ olduğunu düşü­
nüyorum.” Örnekler çoğaltılabilir. Bu 
açıdan kitabın gerçek kahramanının, baş 
kişisinin tarih olduğu söylenebilir mi?
Tabii söylenebilir. Ama kökü çok es­
kilere, çok daha eskilere giden kişisel bir 
tarih bu. Osmanlı'ya kadar giden, 
Cumhuriyet dönemindeki Anadolu lise­
lerine uzanan, sonra cumhuriyet ideolo­
jisi içinde yer alan Batılılaşma eğilimi ve 
isteğini de içine alan bir tarih bu.
- Aydınlanma anının, en kısa sürenin 
romanını yazmak istiyorum diyorsunuz 
bir söyleşinizde. Bu son kitabınızda hangi 
anın romanını yazdınız?
Ben bu kitabımda en kısa sürelerin ro­
manını yazmak istedim. Çünkü hayatın 
biçimlendiği ve bizim şiddetle algıladığı­
mız, çok sarsıldığımız, ya da çok sevindi­
ğimiz şeyler sadece anların içinde gizli. 
Sonra her şey uçup gidiyor. Günlük 
hayatın karşışında eriyor, ufalanıyor. O 
duygunun, o düşüncenin, o olgunun, o 
olayın veya o bilincin -ben buna aydı­
nlanma anı diyorum hatta-, o bilinçlilik 
zamanının içinden çıkıyor benim yazı­
larım.
- Romanda tarih hocası Kamil Kaya’- 
mn hayatından endişelenen, anlatıcıdan 
hocasının izini bulmak için vardım isteyen 
sadık okur-ruh doktoru Asaf bey, bir ara 
yazardan kuşkulanmaya başlar ve belki 
de yalancı olduğunu düşünür. Yazarlar
kurgusal olanla hayat arasındaki sınırı 
iyice kaldırıp kurgusal olanı hayata ege­
men kılmak mı?
Sının kaldırmak, evet, ama egemen 
kılmak değil. Ben hep işte o Tanrı an­
latıcıyı da sorgulayarak başlamıştım işe. 
Romana çok erken başlamadım. Ro­
manımızı ve genelde romanı epey sorgu- 
lamıştım.. adım adım anlatıcıyı her şeyi 
bilen kişi olmaktan çıkarmanın yollannı 
araştırdım. Mesela “Bir Düğün Gecesi"- 
nde projektörü çok çeşitli kişilere çevire­
rek diğerlerine de söz hakkı tanımak, on- 
lann dünyasına girmek, sonra ordan vu­
ran ışıktan hareket ederek katlan çoğalt­
mak istedim. "Yazsonu'\ hiç yazmak is­
temediği bir romanı yazmak zorunda 
kalan bir yazann serüvenidir. O roman­
da sizin söylediğiniz gibi kurgu ile hayatı 
yan yana sorgulamıştım. Sadece okur 
dıştaydı. Bazen nehir romanlar olur. Bu 
kitap için kimi okur, ay keşke bu roman 
kendini yazdırmamakta iyice direnseydi 
ve yazar yazmasaydı diyebilir. Ama ben
müthiş bir eziklik, büyük bir gururla duy­
dum." Adalet Ağaoğİu ait olduğu yeri an­
latabilir mi biraz?
Dünyada sınırlar çok belirsizleşti. 
Kültürler birbirine girmeye başladı. Bili­
nen değerler de yok oluyor. Yeni değer­
lerin ne olduğunu da pek bilemiyoruz. 
Bir belirsizlik ortamı var. O zaman va­
rolduğumu bana hissettiren dilimle, 
yazıyla benim aramdaki ilişki de en sağ­
lam ilişki olarak görünüyor. Ancak şunu 
da söyleyeyim ki son yıllarda böyle bir 
yurdun kalacağından bile kuşku duyma­
ya başladım. Çünkü biliyorsunuz diller 
başka dillerin saldırısı altına girebiliyor- 
lar-. Yalnız bizim dilimize bir saldın de­
ğil. Bütün diller az çok Amerikanlaştı...
- Bazı çevreler romanın öldüğünü ilan 
ederken romanın şimdi yaşadıklarımızı 
anlatabilecek tek anlatı türü olduğunu sa­
vunuyor ve bu anlamda eğer hayatı ve 
kendimizi anlamlandırmak bütün olarak 
algılayabilmek istiyorsak romana bak­
malıyız diyorsunuz?
yalancı mıdır? Söyledikleri yalanlar ne 
kadar gerçektir?
İroni benim en belirgin yanlarımdan 
biridir. Ama,“ Romantik Bir Viyana 
Yazf’nda ironinin yazara yönelik payı 
çok daha fazla ve acımasız. Romanın bir 
yere ulaşması gerekiyorsa bir şey daha 
uydurmak gerekiyordu. Okur kalmadı, 
kitaplar okunmuyor deniyor. O zaman 
yaraücının kendisine vefalı bir okur ya­
ratması gerekiyordu, ben bunu buldu­
ğum zaman çok keyiflendim. Traji­
komik bir durum. Yazarlar genelde is­
tenmediklerini biliyorlar. Bu durumda 
yazmaya devam etmek acıklı ama aynı 
zamanda zorunlu bir şey. Aynı zamanda 
komik ve aynı zamanda da büyük bir 
tutkunun işareti. Bu terbiyeli ve vefalı 
okur hep var ama. Sanat baştan sona 
uydurmadır zaten. Hayaller, rüyalar, 
düşler. Ama ancak bu uydurmalardan 
gerçeğe yaklaşabiliyor ve görünmeyen 
şeye yol alabiliyoruz.
-Kitapta yazar, okur ve kahramanı ro­
manın içine yerleştirerek değişik bir biçim 
deniyorsunuz. Bu kurguyla amaçlanan.
de roman kadar inatçıydım.
- Kitabınızda kendisi de bir yazar olan 
anlatıcının ağzından şöyle deniliyor: Bir 
yazarın neden yazdığının nedenini tam bu­
lamaması gibi. Sizin yazmanızın bir nede­
ni var mı?
Hiç kesin bir yanıtı yok. Çeşit çeşit 
yanıtlar buluyorum. Ancak çok severek 
yaptığım bir şey. Bununla mutlu oluyo­
rum nerdeyse. Mutluluk benim çok uza­
ğımda.. Çok oyucu ve sorgulayıcı oldu­
ğum için. Ben zaten kolay mutluluktan 
ve umuttan yana da değilim. Bu nedenle 
belki de yazarak anlamlandıramadığım 
hayatı daha iyi anlamlandırabiliyorum. 
Bizler, yazarlar sanıyorum çok içlerimi­
ze kapalı kişileriz aslında.. Kendi başına 
yapılabilecek tek iş bu ve eğer çok uyum­
lu değilseniz her şeyle belki bir çeşit sak­
lanma ve orda, yazında yaşayabilme. 
Sonuç olarak yazmayı seviyorum. Ka­
ğıtlarla, harflerle, dille oynamayı, kurgu­
lamayı.
-' ‘İşte o zaman kendimden başka hiçbir 
yere ait olmadığım bir anayurdum varsa 
onun da sadece yazdığım dil olduğunu
Bir ülkenin insanını en iyi tanımanın 
yolunun romandan geçtiğine inanıyo­
rum. Tarihleri ve toplundan anlayabil­
mek için romana bakmak iyi bir yol. 
Çünkü ne olsa birtakım siyasal güdüm- 
lemelerle yazılmamış oluyor. Bilimsel in­
celemeler var tabii, ama onlar da insan­
dan uzak. Onun için toplumbilimle, ta­
rihsel bilgilerle yan yana mutlak bakı­
lması gereken bir şey. Yalnız romana da 
değil şiire, öyküye bakılmalı.
Bilimsel bilgi çok yüceltilir, edebiyat 
çok küçük görülür. ‘Hayal’ denir. Oysa 
o hayali dediğimiz çalışmalardan, ya­
ratılardan kopuk bir algılayış, dediğim 
gibi hiçbir toplumu ve o toplumun in­
sanını doğru tanımamıza yetmez. Ancak 
toplumlar, hayatlar değişirken roman 
da kendini sorgulamalı, edebiyat da hey­
kel de resim de ki kendilerini sorguluyor­
lar. Çağlar değiştikçe yaratıyı anlatma 
biçimleri, formları değişiyor. Bu duyarlı­
kla atbaşı gitmezsek demin anlattığımız 
anlamda ne romanın, ne heykelin ne res­
min hayata ışık tutması ya da o toplum­
lan. insanlan doğru anlamamız diye bir
şey olamaz.
- Yaşadığımız belirsizlik ve kargaşa 
çağında romanın bu belirsizliği, sınırların 
kay boluşunu anlatabilmek için geçirdiği 
değişimler, aşamalar nedir? Siz bu ro­
manınızda ne tür anlatı biçimleri, araçları 
arayışına girdiniz?
Her seferinde bu arayışa giriyorum. 
Bir kere tematik olarak bu böyle oluyor. 
Ama çağdaş roman yazınının önünde 
ikinci bir sorun daha var. Yalnız temaya 
uygun biçimi, içeriğin istediği formu de­
ğil. çok hızlı değişen hayat karşısında o 
hayatın istediği, o hayatın özünü verecek 
formları da bulma gerekiyor. Roman, 
önünde sonunda ayağını basacağı bir ta­
rih, bir coğrafya, bir olgu ister. Nerdeyse 
coğrafyasız orbidin dışında, uzayda boş­
lukta yüzen değerler ve bunların ya­
rattığı katastrofık bir çağda yaşıyoruz. 
İşte o zaman romanın bu durum içersin­
de ayağını nereye basacağı, hangi belke­
miğini edineceği sorusu çıkıyor karşı­
mıza. Ama hayat bitmedikçe, anlatı da 
bitmiyor ve kendini var edecek formları 
buluyor. Romantik Bir Viyana Yazı’- 
nda ben de bu belirsiz zamanın bu orbi­
din, dışını çıkılmış zamanın formunu 
bulmaya çalıştım. Ne kadar başardım 
bilmiyorum. Hiçbir romanımda bu ka­
dar çok temayı iç içe, bu kadar çok tarih 
bilimini iç içe işlemedim. Bu kaygan ze­
mini bu nerdeyse katastrofık zamanı, bu 
kaosu anlamlandırabilmek, bunu dili­
mize dökebilmek benim için bir tutkuy­
du. Sonra dünyada bir takım değişmeler 
hızla oluyor. Tarih birdenbire çevriliyor. 
O evrilme anlannda kültürler sancı çeki­
yor, insanlar sancı çekiyor. Anlatı türü 
sancı çekiyor. Fakat tam o sınırda bu ev­
rilme anındaki arayışın sonucunda orta­
ya yüzyıllar boyu dayanabilecek yapıtlar 
çıkabiliyor. Ben de 20. yüzyılın tamam­
lanmakta olduğu, her şeyin teknolojinin 
de egemenliği altında çok hızlı değiştiği 
zamanımızı bir evrilme zamanı olarak 
görüyorum ve çok önemsiyorum yaratı 
açısından. Burada bütün duyarga­
larımızı dört açmalıyız. Bu sınırdaki ha­
lin, bir dalganın tam patlayıp da bir yer­
den öbür tarafa ağma anının katipliğini 
yapmamız gerekiyor.
- "Bazı yolculuklar böyledir, bizi büyü­
ler ve sınırın öte yanına, orbidin dışına ka­
dar sürer gider. Ondan sonra da artık hep 
sürer. Tıpkı derin deniz diplerinin dalgıcı 
büyülemesi benzeri dönüş noktası artık 
aşılmıştır. Artık ayın karanlık tarafında 
bulunulmaktadır. Yeniden aydınlığa 
çıkmak, yeryüzünde görünür olmak ve 
yeryüzünü GÖRMEK için yeniden yüzyı­
llar, yüzyıllar geçmesi gerek. ” Sizin kapi­
tal harflerle yazdığınız görmek, insanların 
görmesinin belki de yüzyıllar alacağı şey 
nedir?
.Çok önemli bir soru bu gerçekten. Bu­
radaki büyülenme ve orbidin dışına 
çıkma yalnız yaşadığımız tarih parçasıy­
la ilgili değil. Yazıyla olan serüvenimle 
de ilgili bir şey. Yazıyı da hayat kadar 
sorguluyorsunuz ve yazıyı sorguladıkça 
bir çeşit tutkuya yakalanıyorusunuz. 
Yaratıdan alıp insan hayatına getirdiği­
miz zaman biraz delirme, biraz değil- be­
nim burada gönderme yaptığım biraz da 
çıldırma oluyor. Ama o tehlikeyi göze 
almış insanoğlu yıllar boyu ve öyle bilin­
meyeni bilmiş. Biz hep gerçeğin peşin­
deyiz. Nedir bu ölümle olan aramızdaki, 
alışveriş midir? Doğumumuzdan sorum­
lu olmadığımız halde yaşamımızdan so­
rumlu olma çabası mıdır? Bunlar yüzyı­
llar boyu hep sorgulanmış, ama bugün 
yazının karşısında teknoloji var ve o ka­
dar hızlı bir şekilde değişiyor ki insanları 
da ordan oraya sürüklüyor, sersemleti­
yor. Bu nedenle sanata dünden çok daha 
ihtiyaç var bugün. Artık ancak orada el­
den geldiği kadar bütünlenmiş bir hayat 
bulabiliyoruz.
Taha Toros Arşivi
* 0 0  1 5  1 3 8 6 6 0 0 6


Adalet Ağaoğlu'nun yeni kitabı 'romantik bir Viyana yazı', 'en kısa sürelerin' romanı:Mutluluk benim çok uzağımda

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository