Taha Toros Arşivi, Dosya No: 142-Zekeriya-Yıldız-Sabiha Sertel. Not: Gazetenin "Eleştiri Günlüğü" köşesinde yayımlanmıştır

Fethi Naci

Istanbul Sehir University Repository

77- 5
Yıldız Sertel'in Anıları: 
Ardımdaki Yıllar
Yıldız Sertel, Ardımdaki Yıllar
(İletişim Yayınları, 2001) adlı anı­
lar kitabına talihsiz bir girişle baş­
lıyor: “Neler yapmadık bu vatan 
için! Kimimiz öldük, kimimiz nu­
tuk çektik.” Oysa Orhan Veli nin 
o kısa ve unutulmaz “Vatan İçin 
adlı şiiri şöyledir: “Neler yapma­
dık şu vatan için!/ Kimimiz_öl­
dük;/ Kimimiz nutuk söyledik.”
Üç kısa dizede üç yanlış! Doğru­
su, kolay kolay kmlabilecek bir re­
kor değil!
Kitap 350 sayfa. Bazı alıntılarla yetinece­
ğim. Özellikle “Nâzım ne düşünüyordu?” 
başlıklı bölüm üzerinde duracağım.
Yıldız Sertel, 1943 yılında, orta ve lise öğ­
renimini bitiriyor. Yu, 1943. Sıra üniversi­
tede. Yıldız Sertel, “sosyoloji okumak” isti­
yormuş: “İstanbul’da iki olanak vardı: Ede­
biyat Fakültesinde Hilmi Ziyanın sosyolo­
ji kürsüsü, iktisat Fakültesi’nde iktisatla be­
raber sosyoloji okumak.”
“ İktisat Fakültesi (ise), güçlü bir fakültey­
di. Burada, Hider’in zulmündan kaçmış, Al­
man Yahudisi profesörler vardı. Sosyolojiyi 
Kess’ler (Niçin Kessler değil!) okutuyordu, 
papazdır ama, iyidir divorlardı. İktisat Fa- 
kültesi’nde de Neumark, ün salmış bir pro­
fesördü. iktisat Fakültesi’ni seçtim.” (s. 63)
Yıldız Sertel, Kessler’i beğeniyor: “Bir mü­
tercimin yardımıyla verdiği derslerden an­
lam çıkarmak zordu.” (Ben, 1945 yılında gir­
dim iktisat fakültesine. O mütercimi hatırlı­
yorum. Gerçekten, o mütercimin çevirile­
rinden bir şey anlamak hemen hemen ola­
naksızdı.) Yıldız Sertel, Neumark için, “Mü­
tercim yoluyla verdiği dersleri pek anlamı­
yordum.” diyor; Neumark’ın bize maliye 
okuttuğu 1947-1948 yıllarında Neumark 
“mütercim” sorununu çözmüştü: Dersleri 
Türkçe veriyordu. Hâlâ unutamadığun bir
VR-O KSO sm
sözü vardır: “Türkiye’de iki defa Türkçe öğ­
rendim. ilk öğrendiğim Türkçe “eski dil”li 
Türkçe idi, ama bir süre sonra “yeni dil”li 
Türkçe’yi de öğrendim. Yani burada Türk­
çe’yi ud defa öğrendim.” (Yıldız Sertel, öğe- 
nimini sürdürmek için “1943 yılının mart 
ayında bir küçük uçakla Lübnan üzerinden 
Kahire’ye” uçtuğu için bilmez bunları).
Yıldız Sertel bana iktisat fakültesi yılları­
nı hatırlattı.
Nâzım ne düşünüyordu?
1955 Ekim’i.
Yıldız Sertel, biraz zorluk çekerek de ol­
sa Nâzım’la buluşuyor: “...Moskova soğuk­
tu. Nâzım beni salonda değil de, daha ivi ısı­
nan çalışma odasında karşıladı. O sırada, ne 
Viyana’da ne Moskova’da, ne de benim te­
masta bulunduğum herhangi bir çevre, hiç 
kimse 20. Kongre ve ondan sonra gelişen 
olaylardan başka bir şey konuşamıyordu. 
Tabii biz de başka bir şey konuşacak değil­
dik.”
“Nâzım’ı çok sarsılmış buldum. Sibir- 
va’daki kamplardan tanıdığı bir yığın Türk 
komünisti geri gelmişti. Bu namuslu insan­
ların gördüğü zulüm, kudurtuyordu şairi. 
Daha benim sorgu sual etmeme vakit bırak­
madan, “Bunlar faşizme gitmişler,” dedi.
“Hayretle, yüzüne baktım. Bu çok önem­
li bir laftı. Nâzım’ın uluorta söyleyeceği bir
lâf da değildi. Bana içini açıyordu. 
Ben de sosyalist dünyada pek çok 
kimse gibi sarsmalar geçirmektey­
dim. Sovyeder’de kurulan rejimin, 
düşündüğümüz gibi insancıl bir 
sosyalizm olmadığı ortaya çıkmış­
tı. Zalim bir şahıs diktatörlüğü ku- 
Ardımdak, Yi»« rulmuştu. Ama gene de buna fa­
şizm demek doğru muydu? Bana 
söz bırakmadan, Nâzım ekledi: 
“Lenin’e göre, işçi sınıfının hâki­
miyeti, Yüksek Sovyet ve sendika­
lar yoluyla kurulacaktı, ama pratikte bu böy­
le olmadı. Parlamento yerine geçecek olan 
Yüksek Sovyet’e, yalnız partinin gösterdiği 
adaylar seçildi. Parti de tek aday gösterdi. 
Böylece Yüksek Sovyet, halkın ve işçinin 
kontrolünde bir organ olmaktan çıktı. Par­
tinin diktatörlüğü kuruldu. Sendikalar ise, 
turizm büroları haline getirildi. Burada sen­
dikalar işçileri tatil yerlerine göndermek gi­
bi birtakım teferruat işlerle uğraşmışlardı. 
Siyasi rolleri yoktu. Aksine sendika başkanı 
olabilmek için, partiye sadık olmak gerekir­
di. Yani, Lenin’in düşündüğü gibi, sendika­
lar, işçi sınıfı iktidarının kontrol organı ola­
madılar. Bürokratik bir parti diktatörlüğü 
kuruldu ve bu diktatörlük faşist metodlar 
kullandı.”
“Nâzım, bu sözleri çok acı acı söylüyor, 
kahroluyordu.” (s. 185)
Yıldız Sertel, “Birtakım hataların yanında 
başarılar da var, ağırsanayi kuruldu. Sovyet-
tım-ler Birliği, dünya çapında büyük ve bağ: 
sız bir devlet. Yapılan korkunç hatalar kabul 
edildiğine göre bunların düzelmesine imkân 
olmayacak mı? Şimdi, dünya sosyalizmi ye­
ni ve olumlu bir aşamaya girmeyecek, güler 
yüzlü bir sosyalizm kurulamayacak mı? ” 
“Nâzım, ağlamaklı oluyordu: - Evet, dedi.
Bazı başarılar var, ama bunlar çok pahalıya 
mal oldu. Yüz bin lerce insanın kanına giril­
di. (İtalikler benim. - F.N.) Devrim rayından 
çıktı.”
Yıldız Sertel anlatıyor: “Ancak, Sovyetler 
Birliği’ne yerleştikten sonra, Nâzım’ı daha 
iyi anlayabilecektim. Her ne kadar, Sovyet­
ler’de kurulan rejim faşizm değildiyse de 
benzer tarafları çoktu: Tapılan tek şef, bay­
raklar, fanfarlar, Gestapo-KGB, Konsomol- 
Mussolini-Hitler gençliği benzerlikleri. 
Mantaüte: “Komünist olmayan düşmandır.” 
Zulüm işkence ve toplama kampları. Geri­
ye ne kaldı? Sosyal düzen: Ne faşizme ne de 
sosyalizme benzeyen bu düzeni iyice ince­
lemek gerekiyordu. / Nâzım dan üzüntülü 
ve sarsılmış ayrıldım...” (s. 185)
“...Nâzım Viyana’ya her gelişinde, Sov­
yetler’deki yanlış uygulamalardan, bürok­
rasiden, yolsuzluklardan, hürriyetsizlikten 
vs. yanmış yıkılmış ve bizler, annem, babam 
ve ben, bunların bir kısmının mübalağa ol­
duğunu düşünmüştük. Viyana’dan, Sovyet­
ler Birliği dünya barışının savunucusu gibi 
görünmüştü. 20. Kongre’den sonra, Nâ- 
zım’a hak vermekten başka çaremiz kalma­
mıştı. Bundan sonraki gelişlerinde, Nâzım, 
özellikle anneme hitap ederek: - Hanıme- 
fendiciğim, biz sekterîik etmişiz, gibi lâflar 
ediyor, annem de buna katılıyordu.
“...Sovyetler Birliğinde ve sosyalist dün­
yada Kruşçev dönemi, sekterliğe, bağnazlı­
ğa karşı savaş dönemiydi. Bu dönemdeki
E ek çok sosyalist yazar kaleme sarılmış, Sta­rı dönemindeki hataları, cinayetleri ele al­
mıştı. Nâzım da bunların dışında kalmamış­
tı. Bence, bu yönde iki yapıtı vardı Nâzım’ın. 
Bunlardan bir tanesi Tvan îvanoviç’ adlı pi­
yesiydi. Bu piyes, bir ara Sovyetler’de ya­
saklanmış, sonra tekrar oynanmıştı. îvan 
Îvanoviç, Sovyetler’de imtiyazh tabakanın 
tipik bir bürokratıydı. Piyes, parti imtiyaz- 
lıiarının, halktan uzak, müreffeh hayatmı
Y ı l d ı z  S e r t e l
yansıtır. / İkinci yapıtı ise, Türkiye’de Yaşa­
mak Güzel Şey Be Kardeşim adı altında ba­
sılan kitapur...”
“Nâzım, bu yapıtını bizim yanımızda yaz­
dı. Gündüzleri yazar, geceleri gelir bize 
okurdu. Hatta, annemle benim bazı eleşti­
rilerimizi kaleme alarak, bazı değişiklikler 
de yapmıştı. Bu yapıtın temel hedefi dava­
ya romantikçe bağlanıp, lüzumsuz fedakâr­
lıklar yapmanın, kurbanlar vermenin gü­
lünçlüğünü ortaya koymaku. 100 kişinin 
okuyacağı bir beyannameyi dağıtmak için, 
komünistler hapse düşecek, işkence göre­
cek, birbirlerini ele vereceklerdi. Aslında, 
ortada fol da, yumurta da yoktu. Romantik 
komünizm dönemi artık çoktan geçmişti 
Nâzım için. Son yıllar­
da, belirli bir olgunlu­
ğa kavuşmuştu. Kendi­
sinin de, Sovyetler’in 
de, TKP’nin de eleşti­
risini yapabiliyordu. 
O, Türkiye’deki, kabı­
na sığmaz, ateşli Nâ­
zım değildi artık. Bu da 
doğaldı. Nâzım’ın, Ni­
şantaşı’ndaki apartma­
nımızda ilk şiirlerini 
okuduğu günlerden 
bugüne çok sular ak­
mış, çok yıllar geçmiş­
ti. Değişen koşullar-
talardan, ihanet eden 
dostlardan dersler al­
mak; geçmişin bilanço­
sunu çizmek, otokritik 
vapmak, zaten o günün 
havası içinde, yapılma­
sı gereken şeylerdi. 
Nâzım’ın şiirleri de 
bundan böyle, o ateşli, 
o romantik devrimci 
şürler olmaktan çıkıp, 
daha lirik bir hal ala­
caktı. Barış şiirleri, sıla 
jürleri, aşk şürleri böy- 
leydi...” ■


Yıldız Sertel'in anıları:Ardımdaki yıllar

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository