Taha Toros Arşivi, Dosya No: 65-Şair Nigar Hanım.

Not: Gazetenin "Tanımadığımız Meşhurlar" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Es, Hikmet Feridun

Istanbul Sehir University Repository

TANIMADIĞIMIZ MEŞHURLAR: -rr. £g!20u 
'V U ' ı  i
Bütün bir şebri heyecana 
düşüren kadın resmi
Nigâr Hanım, kendi ismini taşıyan «Şairnigâr»
sokağında hiç oturmamıştır
Gazetede çıkan fotoğraf —  Dünyanın her tarafından gelen gazeteciler 
—  Nigâr hanımın salt toplantıları —  En çok konuşulan insan —  Şair 
Nigâr sokağı —  70 numaralı ev  —  Osman paşanın saat koleksiyonu — ]  
iki salon —  Hususî edebiyat akademisi —  Nigâr hanımın uykusuzluğu.
Bir sabah, İstanbul halkını 
son derece heyecana düşüren 
bir hâdise oldu. Bu kadar alâka 
ve heyecan uyandıran şey bir ga­
zeteydi. Lâkin bu gazete yeni 
bir haıb haberi filân da vermi­
yordu. O sadece bir fotoğraf neş- 
retmişti. Yüzü açık bir kadın 
resmi!.. İşte bütün bir şehri, 
hattâ bir müddet sonra koca bir 
imparatorluğu heyecana düşü­
ren fotoğraf!. Zira o zamana ka­
dar gazetelerde yüzü açık bir 
Müslüman kadınının resmi gö­
rülmüş değildi. Hem de genç ve 
güzel bir kadın, böyle gazeteler­
de, herkese karşı!.. Aman, kıya­
met alâmeti!..
Nigâr hanımın edebiyat tari­
himizdeki şöhretlerinden biri de 
«gazete ve mecmualarda ilk defa 
açık yüzle fotoğrafı çıkan Müs­
lüman kadını» olmasıdır. Hattâ 
edebiyat tarihi kitapları bu fo­
toğrafın uyandırdığı büyük de­
dikodudan büe bahsederler. Hal­
buki daha bu hâdiseden çok ön­
ce Avrupa ve Amerika matbuatı 
mütemadiyen Nigâr hanımdan 
bahsediyorlar, onun bir çok re­
simlerini sahifeleı-ine geçiriyor­
lardı. Boston’daki bir gazeteden, 
Hindistandaki bir mecmuaya ve 
Kırımda çıkan Tercüman gazete­
sine kadar... ,
Şu esnada bu satırları yazar­
ken onlardan bir kısmı önümde 
i duruyor. İşte 1890 senesi 15 son- 
! teşrin tarihli Almanca meşhur 
İllustrirte Zeitung nüshasında 
Nigâr hanımın yine bir resmi ve 
kendisi’e yapılmış bir mülâkat 
var Türkçe gazetelerde de ilk 
defa basılarak heyecan uyandı­
ran resmin bu olduğu kuvvetle 
zannedilmektedir. Halbuki «dev­
re isyan» mahiyetinde addedilen 
bu resmin yüzünde, zarif bir 
yaşmağın hafif tülü de vardır.
Dünya matbuatında çıkan 
mülâkatlara gelince... Devrinde 
Avrupadan, Amerikadan İstan­
bul a bir gazeteci gelsin de Nigâr 
hanımla görüşmesin?.. Kabil de­
ğildi, Bir çoklan memleketlerin­
den 'aldıklan tavsiyelerle, mek­
tuplarla, selâmlarla gelirlerdi. 
Bazan Nigâr hanımın biri Ame­
rikadan, biri Avrupadan veya 
başka yerden gelmiş, bir kaç ga­
zeteci ile oturup her şeyden 
uzun uzun bahsettiği görülürdü.
Amerikalı gazetecilerden bazı- 
lan kendisinin Hisardaki yalısı­
nın resmine kadar hususî haya­
tına dair bir çok fotoğrafları 
mecmualarına basmıştı.
Nigâr hanımın salonu..
Denilebilir ki Nigâr hanım 
devrinde en fazla konuşulmuş 
insandır. Zamanında hiç kimse­
ye benzemiyen, gayet orijinal 
bir kadın olduğu için en kçük 
hareketi bile büyük alâka ile 
karşılanmıştır. Her şeyile daima 
dikkati üzerine çekmiştir. Yalnız 
fotoğrafının yüzü açık olarak 
gazetelerde çıkması değil, yazı- 
larile, harikûlâde zarif giyinişile 
bizde ilk «edebî salon» diye anı­
lan evile, Hisardaki yalıyle...
Nigâr hanımın meşhur salonu 
nasıldı?. Ve buralarda kimlere 
raslamak: mümkündü?.. Bugün 
bizde lihe talebesi Nigâr hanım 
hakkında sorulacak bir sualden 
imtihan verirken bu edebî top­
lantılardan da bahsetmeğe mec­
burdur, Halbuki maalesef bu sa­
lonu ve bu toplantıları şimdiye 
kadar anlatan pek çıkmamıştır.
Salı günleri..
Nigâr hanımın kabıü gibileri 
salı günleriydi. Toplantılara ev­
velâ babasının konağı ıda başla­
mış, Hisardaki yalıda, nihayet 
, Osmanbeydekl kendi evinde de­
hesini teşkil ederdi. Biri büyük 
öteki nispeten küçük salonlardı. 
Bazan kalabalığa karışmak iste- 
miyen, erkekten kaçan veya on­
lardan sıkılan olursa küçük sa­
lona alınırdı. Burası aynı zaman­
da şairlerin yazı odasıydı da... 
öteki salonda daha büyük bir 
kalabalık olurdu. Nigâr hanım 
her iki salonu da pek güzel ida­
re ederdi. Meselâ küçük salonda 
bir müddet oturduktan sonra 
itizar eder, öteki salona geçer, 
orada da bir müddet konuşur, 
tekrar gelirdi. Misafirlerle meş­
gul olacak başka bir yardımcısı 
bulunursa tabiî daha az yoru­
lurdu.
Misafirler birbirile hep birlik­
te oturacak kimseler ise mesele 
kalmazdı. Esasen daha ziyade 
işte bu gibi vakitlerde Nigâr ha­
nımın salonu «edebî salon», bir 
edebiyat mahfili halini alırdı. 
Dostlan, memleketin en meşhur 
kalem sahipleri ve nihayet ken­
disine takdim edilmesini istiye- 
rek arkadaşları tarafından geti- 
Şair Nigâr hanımın 1890 senesi rilmiş münevverler...
15 sonteşrin tarihli Almanca Burada edebiyat dünyamıza 
İllustrirte Zeitung gazetesinde mensup kimler bulunmazdı ki?..
çıkan resmi Meclisi o kadar harikûlâde bir
kadın, o kadar zarif ve dikkate 
alâkaya değer bir insandı ki in- 
^  zivayı en çok seven'er bile 
— meselâ üstat Recai zade Ek­
rem — gelirlerdi. Esasen Rscal 
zade ile aralarında birbirlerine 
Nigâr hanımın meşhur imlası karşı büyük saygıları vardı. Üs- 
Nigâr binti Osman tafc Ekrem, kendisine mahsus
vam edilmiştir. Asıl «Nigâr ha­
nımın salonu» denilen yer de iş­
te buradaydı.
Bugün Osmanbeyde bir «Şair 
Nigâr» sokağı vardır. Şunu he­
men ilâve edelim ki Nigâr hanı­
mın hâtırasına hürmeten Beledi­
ye tarafından bu isimle yadedi- 
len sokakta Nigâr hanım hiç 
oturmamıştır. Vakıa Belediyemiz 
bu hareke tile, büyük bir kadın 
şairine karşı güzel bir kadirşi­
naslık jesti göstermiştir. Ne ça­
re ki iş yanlıştır. Nigâr hanım 
bu sokakta değil, bunun önün­
deki Teşvikiyeye doğru giden 
caddede 70 numaralı evde otur­
muştu. Köşe başında bulunan 
bu yer, bir tarafı kuleli olmak 
üzere iki binadan ibarettir. Fa­
kat dışarıdan bakılınca yekpare 
büyük bir bina gibi görünür. 
Nigâr hanım bu iki binadan ku- 
lesiz olanında oturmuştur. Vakıa 
bu suretle, Nigâr hanımın haya­
tını anlatırken, zaman mefhumu 
itibarile on on beş sene ileriye 
gitmiş olacağız. Fakat onun sa­
lonunu anlatmak için sonra 
tekrar geriye dönmek şartile bu­
nu göze almağa mecburuz.
Nigâr hanım Osmanbeydekl 
üvey babasmdan kalan nefis ve 
pahalı bir saat koleksiyonunu 
elden çıkarmak ve bunun üzeri­
ne bir miktar para koymak su- 
retile satın almıştı. Osman pa­
şanın pipo koleksiyonundan baş­
ka, bir de böyle en eski saatler­
den mürekkep kıymetli bir ko­
leksiyonu daha vardı.
Nigâr hanım Osmanbeydeki 
eve taşındıktan sonra iki salo­
nunu misafrilerine ayırmıştı.
İşte salı toplantıları burada 
yapılırdı. En yakmlannadn sayın 
bir zat bu toplantıları bana şöy­
le anlattı:
«Bu iki salon evin bütün cep-
zerafetile, bu hakikaten ince ka­
dın şairimize pek büyük bir kıy­
met verirdi. Nigâr hanımın ya­
zılarının üstünde de ' Ekfgfn’iH 
tesirleri çok mühimdir. Osman 
paşa da Ekrem beyi pek takdir 
eder, pek ince bir insan olarak 
görürdü. Dostlukları eskidendi.
Bu salonlarda pek çok ecnebi 
münevverlere de rasgelmek 
mümkündü.
Bu salon faslını araya sıkıştır­
dıktan sonra tekrar Nigâr hanı­
nım hayatmı mümkün olduğu 
kadar tarih sırasına göre tetkik 
edelim...
Nigâr hanımın bütün eserle­
rinde tatmin edilmemiş derin 
duygulu, alabildiğine heyecanlı 
bir kadm ruhunun fntmalı se­
sini adam akıllı işitmek kabilidr.
Bu tatmin edilmemiş ruh, de­
rin saadet ihtiyacı sinirlerini çok 
bozmuştu. Ruh üzüntüsü, ona 
madde hâlinde hastalık getir­
mişti. Meselâ gece’erce uyuya- 
mıyordu. Uykusuzluktan en zi­
yade şikâyet eden insanlar ara­
sındaydı. Böyle uykusuz anla­
rında bazan gece yansından çok 
sonralara kadar yatağında kitap 
okurdu.
Sıhhatinden korktuğu için ga­
yet az yemek yerd.B Fakat güzel 
pişmiş yemeği ve nefis gıdayı 
arar ve pek hoşlanırdı.
Hayatta en büyük zevklerin­
den biri son derecede zevkli ve 
İyi giyinmekti ki bütün bir devir 
«Nigâr hanımın giyinişi», «Nigâr 
hanımın feracesi», «Nigâr hanı­
mın yaşmağı», «Nigâr hanımın 
hotozları» gayetle meşhurdu. 
Nigâr hanımın etrafı dantelli 
şemsiyeleri, zarif yelpazeleri ve 
bilhassa saplı tek gözlükleri pek 
şöhret salmıştı ki bunlardan son­
ra bahsedeceğiz..
Hikmet Feridun Es
II
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Bütün bir şehri heyecana düşüren kadın resmi:Nigar Hanım, kendi ismini taşıyan Şairnigar sokağında hiç oturmamıştır

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository