Taha Toros Arşivi, Dosya No: 95-Reşat Nuri Günteki

Şanda, Hüseyin Avni

Istanbul Sehir University Repository

£ ARALIK 1956
Büyük Romancının Ölümü Münasebetiyle:
Reşad Nuri ile Fevzi Lûtfi'nin 
34 yıl önce yaptığı mülakat
"Dergâh" m 1922 yılındaki nüshasından iktibas ettiğimiz 
aşağıdaki yazı Reşad Nuri Güntekin’in o zamanki edebî 
hüviyetini belirtmek bakımından şayanı dikkat görülmelidir
R eşad N u ri B eye dedim  kİ : 
•“A rtık  suallerim ize, cevaplarım ı­
za  b aşlıy a lin ı” , güldü. “F a k a t iş­
te  şim di su sarım ” dedi. K üçük­
ken  y a ram azlık  y ap tığ ı zam an 
hocası sua l so rarm ış. A ncak o 
zam an susarm ış... G ülüştük. Ağ­
zından hiç çekm ediği sigarasın ın  
dum anlarından  gözlerim  k ırp a  
k irp a  güldü ve başladı.
"E sk i edebiyatım ızı seviyorum . 
F a k a t  it ira f  e tm eliy im  ki, o k a ­
d a r  anlam ıyorum . N ef’î, N edim , 
F uzuli, G alip Dede çok b ü y ü k tü r­
ler. F a k a t m ütem adiyen  bun ları 
oku! derseniz taham m ül edemem. 
B un ları seviyorum . B ir am atö r, 
b ir  m ozayikı nasıl /severse, öyle... 
H a ttâ  zannederim  herkes seviyor 
d iye ben de seviyorum . B ildiğim­
den değil...”
D edim  k i s “A sıl sevgi, bilm e­
den sevm ek değil m id ir? ” “Tabii, 
tabii... O halde...”  dedi ve güldü. 
E ğ e r  bu esk ileri b iraz  an lam ağa  
çalışırsa , u k a lâ lığ a  başlarm ış.
H a ttâ  b ir zam an lar, F uzu li’nin 
D ivanı kaç  m addeye ve f ik re  ir ­
ca“ edilebilir d iye b ir  m e rak a  da  
düşm üş...
D iyor k ir "L âk in  ta lebeye ders 
verirken , c id iyetlm l ta k ın a ra k  an­
larm ış gibi, çok severm iş gibi 
bahsederim ...”  L âkin , ir fan  ve 
h a rs  için eskiden bilm enin lâzım  
o lduğuna kaani...
R eşad N uri Bey, T anz im at Dev­
rine  a i t  edeb iya ttan  da  esk ile r g i­
bi balvıdiyor. O nları d a  öyle an ­
larm ış. Z ateen benim  için yaln ız 
esk i ve yen i v ard ır, m u tav ass ıt 
yo k tu r, diyor. M eselâ. H âm id 
şeklen  b ir dereceye k a d a r  onlara 
benzer, ruhan  yenidir..." diyor. Bu 
• ıra d a  bahsim iz, M illi E deb iyat 
bahsine g e ç ti  Belli ki, “H an çer” 
m üellifinin buna  d a ir  haz ırlan ­
m ış b ir f ik ri yo k tu r. V allah, dedi. 
"M illi ed eb iy a ttan  m ak sa t, çok 
İnsana  h itap  eden b ir edeb iya t m ı­
d ır ?  E ğ e r  öyle ise bu h a y a tta  da 
b ir is tiha le  var. Dün, H a lit Z iya 
d ah a  az  in sana  h itap  ediyordu. 
B ugün b ir ekseriyete... A rtık  he­
pim iz A hm et Cemil ve N ihal gibi 
oluyoruz— o halde diin o derece 
m illi olınıyan H a lit Ziya, b ir Ah­
m e t Cemil o ldukça m illileşiyor...”  
"M illî edeb iya f’a  biz do m üm kün 
olduğu k a d a r  kafa larım ızdan , 
T ü rk  çocukların ın  kalb lerinden 
çıkan  eserle r m i d iyeceğiz? E ğ er 
böyle ise, y ine b ir m illî edebiya­
tım ız vard ır. Ve oluyor.” B ir­
de v a r  ki, m ahalli renk lerden , 
kendi m evzularım ızdaıı. kendi h a ­
ya tım ızdan  bahsederiz.”
Sordum . O halde B aykuş, m il­
li de E şber değil m i?  dedim.
Bilm em  bu cevap sualim e ce­
vap  m ıd ır?  F a k a t şöyle söyledi: 
"H alid  F a h r i’nin ha tâs ı, eserlerine 
m ahalli renk  verm ek  sevdasıd ır. 
E ğ e r  B aykuş’ta k i adam , meçhul 
b ir  adam  olsaydı, bizi d ah a  faz la  
m eşgul ederdi." Bu s ırad a  yeni 
ç ıkan  "T an in” bozuntusu “Re­
nin” geldi. R eşad  N uri Bey ha- 
h işle  a tıld ı: "A sıl iş, şimdi buna 
b ir  is tikbal keşfe tm ek tir.” dedi. 
“A caba esk i m evkiini tu tab ilir  
m i?-.” Ve so n ra  onu v a r  zan n e t­
m ediğini ilâve e tti. Dedi k i " ‘B il­
h a ssa  A kşam  gazetesi oldukça 
nafiledir. Efendim ... E fendim , 
A kşam  gazetesi çok h assas bir 
gazeted ir. Ben, biçok m eseleler 
hakm dalU  m erak ım ı, endişem i bu 
g aze te  Üe halle ttim , diyor...
T ek ra r bahsim ize geçtik .“Dnut- 
m ayalım  ki, b ir de lisan  m eselesi 
va rd ır.”  dedi. M uhatabım , lisan 
m eselesinin halledildiğine, a r t ık  
herkesin  düzgün yazd ığ ına  kaani- 
dir. D iyor k i: "B ugün iyi yaz­
m ak  b ir m eziyet bile değildir..", 
"iş, h issetm ek, bilm ek, tahayyü l 
edebilm ektir.” B u ray a  k ad a r söy­
lediği sözler nesre  ve rom ana  ait-
Birkaç Söz...
Hüseyin Avnî ŞANDA
Reşad. Nuri Güntekin, mütareke senelerinde, bundan 
tam 3b sene önce, edebi görüşlerini “Dergâh’’ ismindeki bir 
dergiye anlatmıştı. O zaman “Çalı Kuşu’ ’ romanı üe şöhret. 
alan genç romancı, Vefa Lisesinde edebiyat öğretmeni idi, 
Mülâkat ise, derginin muharrirlerinden olan şimdiki Hürri­
yet Partisinin kurucularından Fevzi Lütfi Karaosmanoğlu ta­
rafından yapılmıştı.
"Dergâh" dergisinin mahiyetini bilmeyenler, bel ki de 
bu dergiyi, muayyen bir tarikatın mevzularından bahseden 
mtsitik bir dergi zannederler. Halbuki muhtevası hiç de böy­
le değildi. Dergi, 1921 ve 1922 senelerinde Edebiyat Fakülte­
si gençleri tarafından yayınlanıyordu. Derginin, sanat ve fi­
kir tarafını, o zaman fakültenin batı edebiyatı tarihi profe­
sörü Yahya Kemal idare ediyordu. Büyük şairin, dershanesi 
Batı edebiyatı tarihinden başka, Türk tarihi ve sanatı, hat­
ta, Anadolu’da başlayan Milli Mücadele mevzularını dinlemek 
için dolan dinleyici talebe ile dolu idi. Dergâh dergisi, bu 
heyecanlı bahisler arasında doğmuştur.
Fevzi Lütfü mülâkattna, " İstanbul’un kalabalık bir cad- 
deslndeyiz.. Bir gazino köşesinde bir arkadaş grupu toplan- 
dik" diye başlar. Arkadaş grupu dediği üç kişiden ibaretti. 
Pek iyi hatırladığıma göre, Fevzi Lütfü ile beraber, Reşad 
Euri’ye Beyazıt’da bir tenha gazino köşesinde söz vermiştik. 
(Bu gazino, şimdi bir banka şubesidir.) Yolda giderken, o 
zaman Fakültenin felsefe şubesinde talebe olan Haşan Âli 
Yücel bizi görmüş, nereye gittiğimizi öğrendiği zaman, Ça­
lı Kuşu muharriri ile tanışmak arzusunda olduğunu söylemiş, 
ve bize katılmıştı. Bu ilk tanışmadan sonra, her ikisi, uzun 
müddet maarif müfettişliği yapmak suretiyle daha yakın 
arkadaş olmuşlardır.
İşte bir arkadaş grupu tarafından Reşad Nuri ile yapı­
lan, Fevzi Lütfü tarafından kaleme alman bu mülâkatı, 
Dergâh Dergisinin 20 Ekim 1922 tarih ve 3 üncü sayısından 
iktibas ederek aşağıya yazıyoruz:
ti. B ir de şiirdek i m illilik  te lâ k ­
kisini sordum . “H iç düşünm edi­
ğim  b ir  şeydi; fa k a t “M illî” me­
selesi, m illî zihniyet te ra k k i ve 
tahavvül halindedir. O halde ş i­
ir de te rak k i edecek ve A yrupalı- 
laşacak tır, dedi.
Servet-i F ü n u n ’un T anz im at E- 
deblyatından  o k ad a r fark lı olm a­
d ığ ına  kaaii, d iyor kİ : "K em al 
Bey rom an tik ti. H ugo’nun a rk a ­
sından yürüdü. H alid  Ziya Bey 
de rea lis ttir . M eselâ, Kongorla- 
rın  peşinde g itti...” Ve İlâve e t ­
t i  : Servet-i Fünun  G arpiidlr. On­
lar, hüve hüvesine yeni b ir 
âlem e gird ik lerin i bildiler ve öyle 
ça lış tıla r. E fendim , onlar çok 
okur, çok yazarla rd ı.”  Sizin te r ­
cih e ttik le rin iz  k im lerd ir ? de­
dim. "H erkes gibi ben de H alid 
Z iya ve  T evfik  F ik re t’i te rc ih  
ederim ” dedi. B ununla beraber 
Cenap Bey de çok zekidir. O ynak­
t ı r ” d iyor ve devam  e tt i  : "O nun 
bir şiir k itab ı, b ir rom anı, b ir şeyi 
yoksa  da  bilm em  ki, iş te  o b ir 
zeki ed iptir...”  ve ilâve e tti. “F a  
ka t, m eselâ talebem  onun gibi 
yaz.m, n u m ara  verm em .” Sonra 
uzun uzun H alid  Ziya Beyden 
bahsetti. “K üçükken en çok sev­
diğim  m u h arrird ir” diyor. Ve onu 
yazı yazm ağa, bu m uharririn  k i­
tap la rı şevketm iş. R au f Beyden 
bahsederken hazin  b ir  çehre t a ­
kındı. H em en hem en Cenab-ı H ak  
hiçb ir m u h arrire  böyle âk ıhe t ver­
m esin, diyen b ir  ta v r ı vardı.
Şimdi R eşad N uri Beyin m u a­
sırla rından  ve o y a ş ta  o lanlardan 
bahsediyoruz. Söze şöyle b aşla ­
dı : “Efendim , b ir ucum uz ro- 
m antizim de, b ir ucum uz en yeni 
şeylerde... B ir b aş tan  hâlâ  H ugo 
ile m eşgul, b ir yandan  da 913 tek i 
piyesleri adap te  ediyoruz....” B u­
günkü nesil İçinde nesre hâkim  o- 
lan la r k im lerd ir?  dedim. "Y akup, 
Refik, Falih , H alide H anım  de­
ğil m i?  dedi. "E vvelâ  bunların  
lisan la rı çok yeni ve çok defa  da  
çok güzeldir” d iyor ve İlâve e tt i :
“H epsi de yazd ık ların ı biliyorlar- 
B ir A vrupalı gibi idarelid irler. 
İy i düşünüyorlar. İy i biliyorlar.”
F'alih R ıfkı Beyden şöyle b ah ­
se tti : “Ben, o çocuğun çok şey­
lerine hayran ım . Ben, onu “Medi­
ne M ek tup lar” ından tanıdım . F a ­
k a t m uayyen b ir ta rz ı henüz yok. 
Bilm em  k i ne  olacak, belki h ik a ­
yeci, belki b ir  büyük gazeteci... 
F a k a t, çok genç, çok kuvvetli, Şi­
irli ve ra t ıp  b ir m uharrir...”  M em­
leke t hikâyelerin i çok seviyor. 
“O nda İnsan her şeye a lâk a d a r 
oluyor. Y aşıyor, duyuyor efendim ” 
diyor. Y akup K adri Beyin "N ur 
B abası” n a  hayran . ‘‘L âk in  g a ­
zetecilik  onu yabis b ir hale soku­
yor” diyor. R uşen E ş re f i  çok ze­
ki buluyor. “Çok da  m ütevazln- 
d ir ve o, b ir ressam dır. L âkin , gö­
zü hem en her şeyi bir görm ese... 
B iraz görse de daha  m übalâğalı, 
d aha  kuvvetli görse..." diyor.
Şiirdeki fik rin i sordum  “Bu 
fik rim  d ah a  m akbul o lur” diyor. 
Z ira  bu  iş te  zevkiyle yürüdüğüne 
kaan id ir. “M eselâ, A hm et Ha- 
şim... N e şa ird ir. K em al, ne şa ­
ir... N e büyük  h is tlr” diyor. Ah­
m et H aşlra ’in resm ine hayran... 
D iyor k i : “Ben, o m anzum elerde 
ruhum dan  b ir resim  gördüm . Bu 
resim ler gözle görünen şeyler de­
ğild ir” diyor.
R eşad N uri Bey, bü tün  bu bü­
yük, ko rkuyum  ve a te ş li isim­
lerin  yanında, Seyfi, Y usuf Ziya, 
H alid  F a h ri gibi /silik ve sudan 
şeyleri de saym ak  sihirbazlığını 
gösterdi. D iyor ki : “B unlar da 
iyi kalem  o yna tır.” B ununla be­
raber, Celâl S ah ir Beyden bahse t­
m em ek cesaretin i de gösterdi. 
B aşk a la rın a  a it, a rk ad aşla rın a  
a l t  fik irlerin i söyledikten sonra, 
R eşat N uri Beyden kendisini sor­
dum. O, b e r  şeyden evevl tiy a t­
roya  hazırlanm ış. E vvelâ, yalnız 
rom an yazm<Jt isterm iş. Lâkin 
so n ra  tiy a tro y a  dönm üş. Ve bugün 
rom anı, tiy a tro d an  daha  kuvvetli 
olsun diye yazıyorm uş. Düşün­
düm, dem ek ki, îs tan b u ld a  b ir 
v a lfa , b ir ta r ih  o lan “Ç alı K uşu" 
günleri. “H ançer” in, “E sk i Rü­
y a” m n b irer dc/îteğiııden b aşk a  
b ir şey değilmiş.-. K endisi de öy­
le söylüyor, d iyor k i : "R om an 
yazm am , tiy a tro y a  destek  olsun 
diyedir." Z ira, rom andan  tiy a tro ­
ya  dönm enin d ah a  iyi o lduğuna 
kaaııid ir.‘‘Ben, kendi zevkim  iç‘n 
yazdım  ve öyle y a z a c a ğ ım ”  d iy o r . 
H ak ik a tten  ziyade hayali sever­
miş. D iyor k i : “Ben, gördüğü­
m ü yazm adım , m ünzeviyim . D ü­
şündüğüm ü yazarım .” Bu s ıra d a  
rom an ların ı b itirip  de mİ gazete­
y e  verdin*., dedik... A radım . Sor­
dum , hiç böyle yap an  yokm uş” 
dedi. Sonra  d a  tiy a tro n u n  zorlu ­
ğundan, tem aşag erle rin  adem-I 
tecanüsünden, b ir eserin  ilk  oy­
nandığı zam an sey ircilerdek i çeh­
renin  derin  m ânasından , işm izaz- 
la rın  acılığ ından  b ah se tti; “E fen ­
dim, hem  çok acı...H em  de çok 
ta tlıd ır...” diyor.
A rtık  ak şam  olm uştu . O lduğu­
m uz yer, onun ve bizim  evlerim i­
ze... çok uzak tı. K alk tık  ve be­
raberce  ç ık tık , ö te d e n  beriden 
b iraz  daha  konuştuk . Çok esk i 
dostlarm ışız  gibi ayrıld ık , fa k a t 
bugün sorarsanız, hak ik a ten  çok 
e/ıki dostlarız  ve bugün R eşad 
N uri Beyi ruhum da te s ir  b ırak an  
b ir m uharrirden , b ir rom ancıdan  
ziyade sevdiğim  b ir dost gibi h a ­
tırlıyorum .
Taha Toros Arşivi


Büyük romancının ölümü münasebetiyle:Reşad Nuri ile Fevzi Lütfi'nin 34 yıl önce yaptığı mülakat

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository