Taha Toros Arşivi, Dosya No: 106-Midhat Paşa.

Not: Gazetenin "Tanımadığımız Meşhurlar" köşesinde yayımlanmıştır

Es, Hikmet Feridun

Istanbul Sehir University Repository

7 ANIMADIĞ1MIZ MEŞHURLAR:
Haremde Ingiliz sefirinin 
karısına verilen ziyafet..
Vali dikkat etti. Evli memurlar sabahları 
daireye son derece geç kalıyorlardı!..
mUSagümm 1Lady Layhard —  Naime hanımın nutku —  Mithat paşa zevcesinin sÖyliye ceği nutku yazıyor  —  Evli esnaf dükkânını geç açıyor —  Ttkır tıkır eşekle 
daireye gelenler —  Bağdadda Emniyet Sandığı —  Raysız tren Şam tiyat
Kıraliçe Viktoryamn hediye ettiği altın kılıçrosu
Kıraliçe Viktorya’nm Mithat paşaya hediye ettiği altın kılıç
Suriye vilâyet konağının ha­
rem tarafında çıt işitilmiyordu. 
«Suriye valisi Mithat paşa» bir 
kâğıdın üstüne eğilmiş dikkatle 
birşeyler yazmakta idi. Bu bir 
nutuktu. Lâkin bu nutku,Mithat 
paşa kendi söyliyeeek değildi. 
Zevcesi Naime hanımın harem 
kısmında o gece İngiliz sefiresi 
Lady Layhard şerefine ve yalnız 
kadınlar arasında verilecek bir 
ziyafeti vardı. Naime hanım ziya­
fet sofrasının başında Lady Lay- 
hard’a, hararetli bir nutuk söyli- 
yecekti. İşte Mithat paşa büyük 
zevcesinin İngiliz sefiresine söyle­
yeceği bu nutku kaleme almakta 
idi.
Naime hanım, son derecede 
Eeici bir kadın olmakla beraber, 
tahsili yoktu. Fakat bunu hiç 
belli etmezdi. Hattâ işte İngiliz 
sefiresine verdiği muazzam ziya­
fette — velev ki kocası tarafın­
dan yazılmış olsam — kalkıp nu­
tuk söyledi. O devirde mühim 
birşey
O gece biri selâmlıkta, öteki 
haremde tamamile kadınlar ara­
sında olmak üzere iki ziyafet ve­
rildi. Ve haremdeki ziyafette Na­
ime hanım, arkasından Lady 
Layhard nutuklar söylediler.
Vakıa çok parlak bir gece geçti, 
Naime hanımın nutku çok hoşa 
gitti. Selâmlıkta, sefir hazretleri 
de pek ağırlandı’ar. Lâkin Abül- 
hamit büsbütün Mithat paşayı 
çekemez oldu. Zira bir sefir kal­
kıp, hattâ şahsî dostu dahi olsa, 
Suriyede Mithat paşayı ziyaret 
ediyor, evüıde misafir kalıyordu!.
Bu hâdise dolayısile biraz da 
Mithat paşanın valilik hayatın­
dan bahsedilim: Bir çoklan onun 
valiliğini, hattâ sadrâzamlığmdan 
dahi iyi bulurlar. Hakikatte Mit­
hat paşanın sadrâzamlığı valili­
ğinden, valiliği sadrâzamhğından 
mükemmeldi. Paşa, «bulunmaz 
bir vali» olmuştu. Bu itibarla ha­
yatının bu faslına temas etme­
den geçemiyeceğiz.
geç açanlar da yine evli esnaf, 
evli tüccardı. Garip şey!..
Mithat paşa bir işin membaını, 
ilk çıkış noktasını araştırmağı 
son derece severdi. Bunu da in­
celedi. Ve hemen öğrendi. Me­
murlardan, çarşıdaki tüccar ve 
esnaftan evli olanlar civardaki, 
bir buçuk saatlik bir mesafedeki 
sayfiyede Kâzımiyede oturuyor­
lardı. Bekârlar şehirde, Bağdad­
da kalıyorlardı. Kâzımiye ile 
j Bağdat arasında tek nakil vasıa- 
|tası: Eşekti!.. Sabahın geç bir
¡ saatinde evli memurlar, tüccar­
la r  ve esnaf tıkır tıkır eşeklerle 
Bağdada geliyorlardı.
Bunun üzerine Mithat paşa 
modern kafasile o gün Kâzımiye 
ile Bağdat arasında eşekle gidip 
gelenleri saydı ve şaşırdı. Büyük 
i bir yekûn!.. Mühim bir kalaba- 
jlık!.. Hesap etti. Bu kalabalığa 
zihninde bilet kesti. Ve oradan 
'alınacak para ile mükemmel bir 
I tramvay şebekesi kurulacağını 
'anladı. Derhal Ingiltereye raylar 
ve vagonlar ısmarlandı. Atlar sa­
tın alındı, istasyonlar yapıldı. Bir 
müddet sonra Bağdat - Kâzımiye 
tramvayı işliyordu
Evli memurlar neden
geç kalıyorlar?..
Bağdadda vali bulunduğu sııa- 
Ja birşey pek dikkatine çarpmış­
tı. Memurlar, bilhassa evli me­
murlar sabahlan daireye geç ka­
tıyorlar Hattâ bazan kendisi 
Herkesten önce makamında bu­
lunuyordu. Birşey daha vardı. 
Sabahleyin çarşı da pek geç açı­
lıyordu. İşin tuhafı dükkânını
Artık evli memurlar, evli es­
naf sabahlan katiyen geç kalmı­
yorlardı. Bundan yalnız nalbant­
lar pek memnun kalmadı. Eşek 
fiatleri de düştü!..
Bağdat - Kâzımiye tramvayı 
18,000 liraya malolmuştu.
Raysız tren!..
Daha buna gelinceye kadar 
Bağdadda Emniyet Sandığı kur­
mak, büyük Dicle köprüsünü 
yaptırmak, köyleri gazla aydın­
latmak gibi bir vali için unutul­
maz hizmetleri vardır.
İran şahının Türkiyeye ziya­
reti de bu esnadadır. Mithat paşa 
Şahın refakatinde Kerbelâya git­
miş, Kerbelâ - Bağdat şimendifer 
hattını yaptırmağa karar ver­
mişti.
Fakat kendisini çekemiyenler 
fırsat bırakmadılar. O ne kadar 
canla başla çalışıyorsa emeğini 
yoketmek için düşmanları da öy­
lece gayret serfediyorlardı. Mit­
hat paşanm yerine gönderilen 
zat onun Kerbelâ - Bağdat şi­
mendifer hattı düşüncesini ço­
cukça birşey gibi göstermek için 
akla gelmedik bir iş yaptı. Mithat 
paşanın getirttiği malzemeden
çabucak ve gelişi güzel kimselere j 
vagonlar yaptırdı Bağdat - Ker­
belâ yolunun toprak düzeltilme­
sini, ray döşenmesini bekleme­
den bu treni işletmeğe karar ver­
di. Hattâ yolcu aldı. Bilet kesti. 
Rayları iyice döşenmemiş tren 
hareket eder etmez toprağa sap­
landı. Ve bir çok yolcu yaralandı. 
İstanbula yazılan raporda bütün 
kabahatler Mithat paşaya ve 
onun ıslahat fikirlerine bulunu­
yordu. «Raysız tren» nin hiç bir 
kabahati yoktu!..
Şam tiyatrosu
Mithat paşa her halde son de­
recede talihsiz bir insandı. Şamda 
güzel hir tiyatro yaptırmıştı _ 
Temsilden sonra halk «Yaşasın 
Mithat paşa» diye bağırınca bu 
söz İstanbula, saraya kadar uzan- 
dı. Hâdiseler çıktı Zira yaşasın 
kelimesi o zaman yalnız Padişah 
için kullanılırdı. Mithat paşa ıs­
lahhane yaptırdı. Bu sefer kapı­
sındaki tarihe Hidiv kelimesi ka­
rıştı. Sultanın büsbütün uyku­
ları kaçtı. İngiliz sefirinin misa­
firliğinden sonra Abdülhamidin 
şüpheleri adamakıllı kabardı: 
Acaba Mithat paşa Suriyede 
kendisine bir Hidivlik mi hazır­
lıyor?.. İşte bu Kızıl Sultanı deli 
ediyordu!.. Bilhassa Naime hanı­
mın ziyafet sofrasında nutuk 
söylediği o parlak gecenin tafsi­
lâtı kulağına kadar gelmişti. 
Halbuki Mithat paşa Beyrutta 
caddeler açıyor, memleketin âde­
ta umumî hapishanesi olan ve 
«giren çıkmaz» diye anılan kor­
kunç Akkâ hapishanesini, Bastili 
yıkan bir inkılâpçı ruhile kaldı­
rıyor, çalışıyordu.
Ecnebilerin gözünde nüfuzu da 
pek fazla idi Kıraliçe Viktorya 
ona murassa bir altın kılıç hediye 
etmişti. Bu kılıcın sapı fi’dişi ve 
kınının üstü altındır. Gerek kı­
lıcın içinde ve kemer tokasında 
taç ve Kıraliçe Viktoryamn «V. 
R» alâmetleri vardır. (1)
Mithat paşanm garp dünyasın­
daki bu sepmatisi Abdülhamidin 
vehimlerini kamçılıyordu. Suriye 
Hidivliğl sözleri de çıkınca ken­
disini hususî vapurla gönderdiği 
bu yerden İzmire aşırdı.
Hikmet Feridun Es
(1) Bu kıymetli kılıç Paşanın oğlu 
tarafından muhafaza edilmektedir.
Mithat paşanın valilik ettiği Bağdat şehri


Haremde İngiliz sefirinin karısına verilen ziyafet...

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/148451/3/001513938006.pdf

Haremde İngiliz sefirinin karısına verilen ziyafet...

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository