Taha Toros Arşivi, Dosya No: 106-Midhat Paşa.



Not: Gazetenin "Tanımadığımız Meşhurlar" köşesinde yayımlanmıştır

Es, Hikmet Feridun

Istanbul Sehir University Repository

__  __________  r d - e  w \ v. $ f  *■* t—* l
TANIMADIĞIMIZ MEŞHURLAR:
Tavşantaşındaki konakta 
meşhur edebiyat adamları
Avrupadan gelen gizli ve tehlikeli mektuplar 
daima Naime hanım vasıtasil gönderilirdi..
Nanuk Kemal —  Ziya paşa —  Ahmet Mithat —  Ebüzziya Tevfik  —  Re- 
caizade Ekrem  —  Abdiilhak Hâmit —  23 yatında şûrayi devlet muavi­
ni —  «Gelin.. Namık Kemalin nastl çalıştığını nüsün!.» —  Sadrâr.am hîi-
Bayezitteki 48 odalı Mithat pa­
şa konağının harem ile selâmlık 
dr iresi arasındaki meşhur Zül- 
v» - heyn isimli bölüğünde o günü 
büyük bir faaliyet göze çarpr'or- 
Jd|a. Camlar siliniyor, taht,-'ar 
'oğuiuyordu Mithat paşa Abdülâ- 
şz ’i tahttan indirip de konağa 
geldiği zaman ilk verdiği emir:
; — Zülveçheyn bölüğü hazır­
dansın !.#
Sözü olmuştu. Zira Namık Ke­
mal, sürgünden dönecekti. Ve 
konağın o dairesi tamamiyle şaire 
aitti. Ara sıra aynı daireye şair 
Ziya oaşa da misafir olurdu,
I Zü’veçheyn dairesinin sağ ta­
nı .  : (i.ıkj 24 rd ılı bina, konağın 
haremi, sol tarafındaki 24 odalı 
öteki bina ise selâmlıktı. Zaten 
iki kısmın arasında bulunduğu 
ve iki tarafa yüzü o’duğu için bi­
na bu ismi almıştı. Mithat paşa 
burayı yazı masaları, nadide ki­
taplarla âdeta bir fikir dairesi 
haline koymuş, Namık Kemal’e 
tahsis etmişti. Lâkin hemen söy- 
llyelim ki Zülveçheyn bölüğü öy­
le bir iki odalı ve eski konak bah­
çelerinde sık sık raslanan köşk­
lerden deği di. Burası da kos ko­
caman, bir daire idi. Bu suretle 
Mithat paşa konağının üç bina­
dan ibaret olduğu anlaşılıyor.
I ıha soma binadaki mavi salo- 
n karşısındaki konak da 
i satın ; r. rak binalar bu suretle 
jdöıde çıkarılmıştı. Bunun da me­
raklı hikâyesini sonra anlataca-
Namık Kemal sürgünden dö- 
ı ar buraya, Zülveçheyn 
,une yerleşti. Mithat paşa 
onu . >n derecede severdi. Hattâ 
yakınları bizzat bana şunu an­
lattılar:
— Mithat paşa bazen geceleri 
Namık Kemal Zülveçheyn bölü­
ğüne çekildikten sonra:
— Çocuklar gelin ve büyük bir 
■ şairin, Namık Kemalin nasıl yazı
yazdığını görün,,.
Diyerek onlarla beraber harem­
den Zülveçheyn bölüğüne gider­
lerdi, Oradan küçük ve peııcerem- 
pi bir aralıktan Mithat paşa, Nai- 
(me hanım, Şehriban hanım Na- 
ımık Kemal’in odanın içinde bir 
aşağı bir yukarı dolaşarak, bazen 
ayakta notlar alarak, bazen du­
rup düşünerek, saçlarını eliyle 
arkaya iterek, dalgın çalışması­
nı, yazı yazmasını seyrederlerdi. 
Sonra ayaklarının uçlarına basa­
rak, en küçük bir gürültü bile 
yapmadan, mevcudiyetlerini belli 
etmeden tekrar çekilirler, hareme 
girerlerdi.
Mithat paşa konakta Namık 
Kemal’e bir daire tahsis etmekle 
kendisini saraya karşı hakikaten 
tehlikeli bir duruma bile koy­
muştu Ancak Namık Kemal de 
Mithat paşaya hakikaten mef­
tundu, Hattâ Ziya paşa ile birlik­
te Avrupaya kaçacakları zaman 
Mithat paşadan izin bile istemiş­
lerdi.
Namık Kemal, bilhassa paşa­
nın büyük zevcesi Naime hanımı 
bir anne gibi bilir, ziyadesile hür­
met ederdi.
Naime hanımın — hiç tahsili 
olmadığı halde — o zamanın fi­
kir âlemi üzerinde uyandırdığı 
saygı ve alâkaya bir misal göste­
relim.
Namık Kemalle Ziya paşa Av­
rupaya kaçacakları zaman Mit­
hat paşanın konağında. Paristen 
Tavşan taşma şöyle mektup gön­
dermeği kararlaştırdılar.
Ziya paşa ve Namık Kemal’in 
mektupları Paristen îstanbulda- 
ki Fransız konsoloshanesi vasıta- 
sile gelecekti. Ebüzziya Tevfik 
bunları oradan alıp kimse şüphe­
lenmesin diye Naime hanımın 
adresine postaya atacaktı. O da 
mektupları Mithat Pftsava vere­
cekti.
Namık Kemal ve Ziya paşa
Naime hanımın meşrutiyet ta ­
rihimize ismi karıştığını bu vaka 
pek güzel gösterir.
Edebiyat adamları ve
Mithat paşa...
Esasen Mithat paşanın büyük 
istikbal vadeden istidatları derhal 
keşfetmekte sonsuz ve mükemmel 
bir sezişi vardı. Genç fikir ve ede­
biyat adamlarını etrafına topla­
maktan pek ziyade hoşlanırdı. 
Bunlan daima himaye ederdi.
Namık Kemal, Ziya paşa, Ebüz­
ziya Tevfik, Ahmet Mithatla ga­
yet yakından alâkadar olmuştu. 
Bilhassa Ahmet Mithat’in üstün­
deki emeğini inkâr edemeyiz. 
Bundan evvel meselâ Mahmut 
Şevket paşayı hemen hemen zor­
la Alyans İzraelit mektebine sok­
tuğunu da görmüştük.
Lâkin bilhassa yukarıdaki isim­
lerden de anlaşıldığı gibi edebi­
yat adamlarile teması çok sever­
di. Ve onlara, son derecede genç 
olsalar bile büyük bir hürmet 
gösterirdi. Meselâ Recai zade Ek­
rem’in büyük kıymetini ilk sezen­
lerden biri de Mithat paşadır. 
Mithat paşa Şûrayidevlet reisi 
iken henüz 23 yaşındaki Recai 
zade Ekremi Şûrayidevlet mua­
vinliğine tâyin etmişti. Büyük 
his şairi o yaşta 30 altın lira ma­
aş alıyordu. Fakat mesele 30 al­
tın. lira aylıkta değildi. Zira o za­
mana kadar bu kadar genç Şûra­
yidevlet muavini pek görülmüş 
şey değildi. Recai zade Ekrem te­
şekkür için Bayezitteki konağa 
gitti. Mithat paşa onu Zülveçheyn 
bölüğünün önünde karşıladı.
Recai zade paşaya lûtüflerin- 
den dolayı teşekkür ettiği zaman 
şu güzel cevabı aldı:
-— Siz bize değil, biz size teşek­
küre borçluyuz. Aramıza girerek 
Şûrayidevlete ehliyet ve fazileti­
nizi getiriyorsunuz..
Bu sözler bir taraftan Recai 
zadenin kıymetini, bir taraftan 
da Mithat, paşa gibi imparatorla­
rı sindiren kuvvetli bir insanın 
sanat ve fikri âli karşısındaki de­
rin tevazuunu gösteriyor.
Yalnız Namık Kemal, Ziya pa­
şa, Ebüzziya Tevfik, Ahıîıet Mit­
hat, Recai zade Ekrem ile değil, 
Mithat paşanın Abdiilhak Hâmit- 
le de tanışıklığı ve hattâ dostlu­
ğu vardır. Mithat paşa Avrupaya 
gittiği zaman, genç sefaret me­
muru Abdülhak Hâmitle gezer­
lerdi. Mithat paşa oldukça iyi 
kürek çekerdi. Bazen gölde Ab­
dülhak Hâmitle sandalla dolaşır­
larmış... Mithat paşa bu sırada:
— Uzun etmeyiniz, bir Şadrâ-
bahsettiğimiz zamanlarda
zam size kürek çekiyor diye de 
şakalaşırmış.
Daha bunlardan başka Mithat 
paşanın zamanının en ileri gelen 
edebiyat adamları ile do-tüğu  
vardı.
Mithat paşanın, etrafındaki bu 
münevver zümresinden Abdülâ- 
ziz’in vaktiyle hoşlandığı kimse­
lere de raslamak mümkündü. 
Meselâ Ziya paşa, henüz Ziya 
efendi ve Abdülâziz’in kâtibi ken 
padişahın üzerinde epey nüfuzu 
vardı. Hattâ bir gün Abdlilaziz, 
Ayasağa köşkünde, küçük çeşme­
nin arkasına doldurulmak üzere 
gönderilen Beykoz testilerini gör­
müş Bunlardan birini Nisanta- 
şının üzerine koydurmuş. Nisan 
almış. 3 el tabanca atmış. Vura­
mayınca köpürmüş. Ziya paşa 
vurulmayan testi hakkında meş­
hur:
«Belki kurşun işlemez bir nüsha 
takmış boynuna»
Mısraını işte orada söyliverek 
Abdülâzizi teskin etmiştir. Padi­
şah keyiflenmiş ve Ziya paşaya 
300 altın ihsan etnvstir. Lâkin 
sonra şairle aralan bozulmuştu.
Bu sefer Abdülâziz tahttan in- 
dirilince Namık Kemai’m getiril­
mesi ve konaktaki Zülveçheyn 
bö'üğünıin temizlenmesi bir ol­
du.
Bilhassa yeni padişah, sultan 
Murat veliahtlik zamanından 
can ciğer olduğu, çocuklarının 
eski hocası ve Avrunada kendisi­
ne maddî yardım ettiği Kemal'e 
kendisine çok yakın bir vazife 
vermek istiyordu.
Ne çare ki sultan Murad’m ar­
tan deliliği buna mâni oldu.
Hikmet Feridun ^s
Taha Toros Arşivi


Tavşantaşındaki konakta meşhur edebiyat adamları

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository