Taha Toros Arşivi, Dosya No: 106-Midhat Paşa.





Not: Gazetenin "Yarım Asırda Neler Gördüm:Evvel Zaman İçinde" köşesinde yayımlanmıştır

S., Semih Mümtaz

Istanbul Sehir University Repository

Sayfa : İ 'T 'f -
=YARIW ASIRDA NELER  GÖRDÜM?'
EVVEL ZAMAN İÇİNDE
SEMİ H M Ü M T A Z  S.
HTefrika N os İS Nakil ve iktibas hakkı mahfuzdur
Merhum Mithat Paşa
Midhat Paşa (merhum) çok 
«evvad ve çok hararetli, vatan. 
'®erver, muktedir bir zat idi. 
Bunda şüphe yok. Bağdad ve 
Sima Valiliklerinde gösterdiği
eserler, memlekette ve kanunu. 
b u  Esası mesetelerind© gördü, 
ğü hizmetler bu şöhreti teyide 
kâfidir. Bu da muhakkak. Yal. 
c ız  merhum biraz patavatsız i. 
maş. Acele konuşur ve ekseriya 
karşısındakini tartmadan aklı­
na geleni söylem li ş. Babamın 
¡babası Mümtaz Efendi merhum 
İte ahbap., hayır., dost imişler. 
Sık sık ve sıkı sıkı görüşürler, 
naiş. O kadar ki Paşa taşrada 
iken istediği bütün işleri büyük 
babama takip ettirirm iş. Ve o 
zaman Dahiliye Nazın demek 
olan Sadaret Müsteşan Ebu Be. 
to r Mümtaz Efendiden bir hay. 
E kolaylık görmüş. Bina 
enaleyh çok samimî hattâ Iâü. 
bati imişler. Aralarındaki fark
şu imiş. Mümtaz Efendi —Ziya 
Paşanın A li Paşa için yazdığı za 
femamede dediği gibi—  İhtiyat 
fc yâni kurnaz; Midhat Paşa bi_ 
tâkis saf, yâni bön bir zat im iş!!
Adıi Paşa o devrin en nüfuzlu 
b ir Sadrazamı olduğu için ya. 
pıiacak şey evvelâ bu zatı hüs. 
nü idare olduğu holde — Mid - 
bat Paşa oralarda mı ya—  mut 
taşıl Sadrazamı faolü zem eder:
«Koca Reşid Paşaya karşı 
nankörlük etmiştir. Kendim be. 
¿en ir miizevvirin biridir. Kud . 
reti ve şöhreti ne kadar büyük 
olursa olsun kendisi boyu bosu 
kadar küçüktür» der dururmuş.
Büyük babamın ikazına ve 
arkadaşlık namına ricasına rağ 
men Midhat Paşayı susturarak 
mümkün olmazmış. Büyük ba 
bam ısrar edermiş. Dostluğun 
gartı bir defa söyledim dinle - 
«nedi sustum demek olmadığı 
için ısrarında da inat edermiş, 
ve:
*—  A  Midhat Paşa. Mutlaka 
sükût ve teenni ederek zamanı.
ru beklemelisin. NasK olsa bir 
gün gelecektir ÂK Paşa Şada 
retten gidecektir ve bu mevki 
«z in  için hazırdır. Pek de âlâ
olacaktır. Ancak şu adamın bir 
Çiftesine uğramamağa dikkat 
etmek lâzımdır" dedikçe Paşa 
yi Selemehüsselâm Hazretleri 
«o devrin tâbirine©» akhnş et . 
mezmiş.
Â li Paşa bir gün; günü ol - 
madiği halde Saraya gitmiş ve:
«—  Müstacel bir maruzatta
bulunacağım. Efendimiz beni 
kabul buyursunlar» demiş. Sul. 
tan Aziz telâş etmiş hemen Sad 
«zammı kabul etmiş. ÂK Paşa:
«—  Bağdadın hah vahamet 
kesbediyor. İran hudutlarında 
jnukateİeden korkulabilir. Ve 
böyle bir şey olursa Rusların 
müdahaleleri variddir. İngiltere 
sefareti dikkat etmemizi ima 
ediyor. Müsaade buyurursanız 
kulunuz oralara kadar gideyim 
de Efendimizi sıkacak bir vak'a 
fcâdis olmasın» marazımda bu. 
tunmuş. Padişah:
*—  O nasıl lâkırdı. Sizi oraya
niçin göndereyim. Merkezde bu 
kadar işter varken Sadrazam m 
Bağdada gitmesi ne mimaıe - 
bet... Olmaz.» dedikçe ÂM Paşa 
ısrar edermiş. Ve nihayet:
«—  Mademki kulunuza rtrii . 
saade buymuknuyor, bu işi hüs 
nü itmam ve idare edecek tek 
b ir zat vardır. Bari fençan bu. 
yurursanız oma gönderelim» de. 
nsiş. Hünkâr: «Bu adam kim - 
tür?» der demez de: «Şûrayi 
Devlet Reisi kulunuz» cevabını 
vermiş. Hünkâr: «İsterse pek
âlâ olur. Sorunuz sonra bana 
yazınız. İradeyi vereyim» de . 
inişse de Sadrazam acele Babı, 
âliye avdet etmiş. Derhal Di _ 
vam Hümayun odasından Vali­
lik fermanını iletm iş, Mikıte . 
şarkı irade çıkmaksızın bunun 
usulden olmadığım söylemesine 
ehemmiyet vermemiş. Fermanı 
almış. Arz tezkeresini Paşanın 
memuriyeti Bâ İradei Seniye 
icra olunmuştur gibi yazarak 
bir em rivezi yapmış. Midhat 
Paşaya da fermanım yolhyarak 
tebligatta bulunmuş!... Yânı 
mükemmel bir surette Paşayı 
aşmnıştır.
Bâbıâli ricalinden Beylikçd 
Nasır Bey merhum bazan ve 
nadiren coştuğu zamanlar:
«—  Eğer ÂK Paşadan sonra 
Midhat Paşa Sadrazam olsaydı 
Mahmud Nedim Paşa gelemez, 
di. Mahmud Nedim Paşa gel _ 
meşeydi Sultan Aziz işleri Bâ- 
bıâliye bırakan âdetinden vaz . 
geçmezdi. Vazgeçmeseydi, hal’, 
edilmezdi. Ha’edilmeseydi Sul. 
tan Murad korkudan çıldırmaz- 
cb. Bu da çıldırmasaydı Sultan 
Hamid Efendimiz saprtmazdı. 
Bu da böyle olmasaydı hepimiz 
bu belâlara saptanmazdık» di . 
yerek zamanın tazyikatından 
hakkile şikâyet eder dururdu.
Herkes bunu söylüyor; Eğer 
Midhat Paşa Â li Paşadan he _ 
men sonra Sadrazam olsaydı, 
veyahut Köprülüler gibi baba . 
andan sonra oğlu A li Fuad Bey 
Sadarete getirilseydi «bu zatın 
babası kadar muktedir olduğu 
muhakkaktır» Â li Paşanın Re­
şid Paşa gibi adam yetiştirme, 
mesi a f foluna bilirdi. Yâni gö 
rahneden geçilebilirdi. Halbuki 
merhum kendisine rakip olabi. 
lecekleri yalnız teb’idle değil 
imha edercesine hareket et - 
mişlerdendir.
Gerçi Midhat Paşa Bağdatfca 
dahi bir çok hizmet ifa  etmişse 
de Istan buldan uzaklaştırılma, 
sırdan dolayı hasıl olan zarar 
telâfi edilememiştir diyenler 
pek çoktur.
(D«vam ı v a rj
Slovakyadan çimento 
alınacak
Slovakyadan şehrimize bir ti­
caret grupu gelmiş ve alâkadar» 
laria ticari temaslara başlamış­
tır. Grup memleketimize ucuz 
fiyatla çimento satmak teklifin­
de bulunmaktadır.
Taha Toros Arşivi


Merhum Mithat Paşa

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository