Taha Toros Arşivi, Dosya No: 41-Halide Edip-A. Adnan Adıvar.



Not: Gazetenin "Dünya Değişirken" köşesinde yayımlanmıştır

Zülfü Livaneli

Istanbul Sehir University Repository

Türk ırkından, Müslüman 
dininden ve Batı 
uygarlığından bir harika kadın
B ugün size bir kitaptan söz etmek istiyorum: İzmir'i gözyaşına boğan sel felaketi gibi ni­ce fırtınalar atlatmış ve sel baskınlarına uğ­
ramış kimlik tarihimizi aydınlatmaya çalışan bir 
kitap bu._
Asya -İslam - Bizans - Balkan - Avrupa kültürleri 
arasında sıkışıp kalmış ruhumuzu anlamayı ve an­
latmayı deneyen bir belge.
Kitap; "Halide Edip ve Amerika" adını taşıyor. 
Yazarı Frances Kazan.
Hem de dumanı üstünde bir kitap bu. Bağlam 
Yayınlarından çıkalı iki gün oldu.
★★★
Yakın tarihimizin tartışmalı ve parlak ismi Hali­
de Edip'in Amerika Birleşik Devletleriyle ilişkileri 
ve 1928 yılında VVilliamstovvn Siyaset Enstitü­
sünde "Yeni Türkiye" üzerine yaptığı konuşma, 
kitabın konusunu oluşturmuş.
"Bir Osmanlı ailesinin kızı olarak dünyaya gelen 
Edip, çocukluk dönemini, İmparatorluğun yönetici 
sınıfına üye insanların oluşturduğu seçkin bir çev­
rede geçirdi. Eşine ender rastlanır zekası ve liberal 
bir düşünce tarzına sahip olan babasının bilgeliği, 
ona, o günlerde İstanbul'da kızlar için mümkün o- 
lan en iyi eğitim kurumlarına girme fırsatı verdi. İs­
tanbul'daki Amerikan Kız Koleji'nden mezun olan 
ilk Türk öğrenci Edip oldu... Ulusal mücadele yıl­
larında Bağımsızlık Savaşı'na aktif olarak katıldı. 
Siyasal faaliyetleri yüzünden Padişah hükümeti ta­
rafından gıyabında ölüm cezasına çarptırıldı. Ata­
türk'ün liderlik yöntemlerine karşı çıkması onu ve 
ikinci eşi Dr. Adnan Adıvar'ı ülkeden ayrılıp sür­
günde yaşamaya zorladı."
★★★
Bu ilginç kişiliğin Williamstown Siyaset Enstitü­
sünde yaptığı konuşma ilk kez yayınlanıyor.
Bu konuşmada "milliyetçilik"le ilgili bölümler 
çok ilgimi çekti.
Sanıyorum Halide Edip, günümüzün birçok ay­
dın ve politikacısına 1928 yılından ders vermeyi 
sürdürüyor.
"Bir birey ya da ulus, kendi kardeşi olan insan­
ları ya da ulusları anlayabilmek, güzellikler yarata­
bilmek ve kendi kişiliğini ifade edebilmek için 
kendi benliğinin kökenini derinliğine ve samimi o- 
larak araştırmak zorundadır. Milliyetçilik, bu ken­
dine karşı görev sürecinin kendisi ve sonuçlarıdır." 
Böyle bir milliyetçilik anlayışına kim katılmaz? 
Kitaptan öğrendiğimize göre Ziya Gökalp'in 
"Türk ırkından, Müslüman dininden ve Batı uy­
garlığından gelme" tezini benimseyen Halide E- 
dip, "siyasi bir ülkü olarak milliyetçilik kavramı­
nın kendisini rahatsız ettiğini" belirtiyor.
"Edip'e göre milliyetçiliğin 'olumsuz ve dar' 
yanları şovenizmi yaratmış ve sonuçta baskıya ve 
kitlesel kıyıma yol açan yanlış bir gururun doğma­
sına neden olmuştu."
★★★
Kitabın yazarı Frances Kazan bir İngiliz - Ameri­
kalı.
Elia Kazan'la evli ve New York'ta oturuyor.
Bir haftadır konuğumuz olan sevgili Frances'i 
bugün uğurlarken, annemin arkadaşlığı sayesinde 
çocuk yaşlarımda tanıma mutluluğuna erdiğim 
Halide Edip'e böylesine sahip çıktığı ve bize bil­
mediğimiz düşüncelerini anlattığı için teşekkür e- 
diyorum.
t
Taha Toros Arşivi


Türk ırkından, müslüman dininden ve Batı uygarlığından bir harika kadın

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository