Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Son Halife Abdülmecit Efendi. Not: Gazetenin "Tarih ve Hatıralar" köşesinde yayımlanmıştır

Şehsuvaroğlu, Haluk Yusuf

Istanbul Sehir University Repository

Son halife Abdülmecid’in korkak ve çekingen de olsa miVetin kurtuluş savaşını sempati ile takibet- 
ği bu odada tavanlara kadar çıkan kitapların çoğunu merakla okumuş olmasına rağmen hayatı ve 
hakikati kavramakta çok gecikmiş olduğunu bu yazı bize bir daha anlatmış olacaktır. 1
(B esim : Aziz Faikoğlu)
Veliaht Abdülmecit Efendinin Anadoluya Davet 
Edildiği ve Hilâfetin' Tebliğ [ olunduğu Oda...
Yazan : Halûk Y. ŞEHSÜVAKOĞLÜ
DOLMABAHÇE SARAYININ Veliaht dairesinin selâmlık kısmında üst katta deniz üs­
tünde baştan ikinci oda Abdülme- 
clt Efendinin kütüphanesiydi.
Tavanı tirşe renginde göbekli 
ve kenarlan gemi resimlerile süs­
lü salonun dört penceresi ve kar­
şındı iki kapısı vardır. Selâmlık 
sofasından kütüphaneye girilince 
karşı kapıya kadar olan kısım 
kitaplıklarla bölünmüş ve karşı 
kapı yanından pencerelere doğru 
duvar boynunu da yine kitaplık­
lar işgal etmişti.
Bir L harfi teşkil eden bu kü­
tüphanenin ortasında Veliahdin 
büyük, uzun yazı masası duruyor . 
ve bunun önünde oturul unca ar­
kası kapıya gelmek üzere bir ma­
roken yuvarlak iskemle yer al­
mış bulunuyordu. Yazı masasının 
iki yanında üzerleri Hereke ku­
maşı kaplı koltuklar, pencerelerin 
Önüne ayaldi büyük bir küre ve 
selâmlık kapısı tarafındaki duvar 
dibine de bir yazıhane konulmuş­
tu.
Kitap rafları kıymetli eserlerle 
doluydu. Üst kısımları meşhur 
hattatların yazılan süslüyordu. 
Abdülmecit Efendi bu odada o- 
kur, yazar, bazı akşamlar harem­
den kadınlan da gelerek burada 
kendisiyle görüşürlerdi.
Son Osmanh Veliahdı büyük 
harbin acıklı sonucunu, müta­
reke yıllanıun ıstıraplı günlerini 
burada yaşamıştı. Hemen her haf­
ta gazete başmakalelerinden, ba­
zı siyasî şahsiyetlerle yaptığı gö­
rüşmelerden mülhem olarak Pa­
dişaha uzun arizalarmı bu masa 
üstünde yazar ve onların netice­
lerini ümitle beklerdi.
Abdülmecit Efendi Anadolu 
mücadelesini bu odadan alâkayla 
takip ediyor, bu mücadele taraf­
tarlarının’ fikirlerini ekseriya bu­
rada dinliyordu.
1920 yılında Mustafa Kemal 
Paşanın îstanbula gizlice gelen 
mümessili Yümnü Bey (emekli 
general, Ulaştırma Bakam Yüm­
nü Üresin) bu odada Abdülmecit 
Efendiye, Anadoluya dâvet olun­
duğunu bildirmişti. Son Veliaht 
bu haberin bütün korkulu ihti­
mallerini, teı eddütlerini, heyecan­
larını bu odada duymuş ve yine 
aynı yerde, Mustafa Kemal Paşa­
nın mümessiline, dâveti kabul e- 
demiyeceğhıi bildirmişti.
Emekli General Yümnü Üresin 
bu tarihî mülâkatım şöyle nak­
letmektedir:
Mecit Efendi beni görünce telâş 
etti:
— Niçin kendini benim için teh­
likelere atıyorsun, dedi.
— Bizim mesleğimiz tehlikeler­
le doludur. Vatan için her hizmet 
tehlikeli de olsa şereflidir, ceva­
bım verdim.
Benim gelişimden memnun ol­
duğunu gizliyemiyordu. Mektup­
ları kendisine verdim. Şifahen de 
Mustafa Kemal Paşanın ve hükü­
metin kendisini beklediğini, daima 
fikren desteklediği Anadolu hare­
ketini bu dâvete icabetle kuvvet­
lendireceğini, bu suretle hanedanı­
na da müstesna bir hizmet ifası­
na imkân ve fırsat bulmuş olaca­
ğını, iki senedenberi kavradığım 
şahsiyetine, haleti ruhi y es '.ne ve 
hassasiyetine uygun bir ifade ile 
söyledim.
Böyle bir teklif karşısında kal­
maktan ve hele kendi sempatisi­
nin ve müsbet hareketinin Musta­
fa Kemal Paşa tarafı adan bilinip 
ifade ve takdir edilmesinden duy­
duğu memnuniyeti gizliyemıyor 
ve bu mevzu gözlerinin parlama­
sından belli oluyordu. Yanm saat 
kadar bu mevzu üzerinde görüş­
tük, Padişah ile Damat Fsriuin 
ve hükümetin yaptığı işler (izcim­
de konuştuktan sonra dedi k j:
— Bana birkaç gün müsaade 
edin, kendilerine güvendiğim ni­
sanlarla görüşeyim, onların da 
fikrini alayım, ondan sonra görü­
şelim...
Kimlerle görüşmek istediğini 
sordum.
— Eski Sadrâzam ve Harbiye 
Nâzın Ahmet izzet Paşa, enişte­
si ve eski Dahiliye Nazırlarından 
Mehmet Şerif ve diğer eniştesi 
Halit Paşa ile görüşeceğini söy­
ledi...
Yümnü Bey Veliahti iki gün 
sonra tekrar ziyaret ettiği vakit 
Abdülmecit Efendi tereddütler ve 
üzüntüler içindeydi. Mustafa Ke­
mal Paşanın dâvetine müsbet ce­
vap veremiyor ve mümessiline 
son olarak şunlan bildiriyordu: 
(Anadoluya geçmeyi ve bu müca­
deleye katılmayı çok isterdim, 
fakat bu karar ve hareketin ai­
levî vaziyetimizde yâni hanedanın 
vaziyetinde nasıl bir değişiklik 
göstereceğini, bunun millet ve
memlekete faydalı olup olmıyaca- 
ğını sarahatle anlayıncaya kadar 
intizarın müreccah olduğunu dü­
şünmekteyim..)
O günden sonra vak’alar sür­
atle inkişaf etmiş ve Anadoluda 
büyük zafer kazanılmıştı. 17 
Kasım 1922 Cuma günü 
VI. Mehmet Vahideddin’in îstan- 
bulu terkettiği haberini Veliaht 
yine bu odada öğrenmiş ve o gün 
kendisine Anadolunun yeni bir 
müracaat yapacağı düşüncesiyle 
burada heyecanlı saatler geçir­
mişti.
17 Kasım Cuma günü gecesi 
saat yanm sulannda Refet Paşa­
nın yaveri Binbaşı İzzet Bey (ha­
len Tokyo Büyükelçimiz Orgeneral 
İzzet Aksalur) Veliaht nöbetçi ya­
veri deniz yüzbaşısı Nizamettin 
Beye (emekli albay) telefon et­
miş ve (Refet Paşa hazretleri, 
Veliaht hazı etleriyle hemen gö­
rüşmek istiyorlar) demişti. Niza­
mettin Bey kütüphane odasında 
bulunan Veliahde, gelen haberi ar- 
zetmlş ve Mecit Efendi (Buyur­
sunlar efendim) cevabını vermişti.
Bu cevap üzerine gece saat bi­
re doğru Refet Paşa saraya gel­
mişti. Veliaht Abdülmecit Efendi 
kendisini kütüphane odasında ka­
bul etmiş ve miilâkatlan on beş, 
yirmi dakika kadar sürmüştü. 
Mülâkatm sonunda Refet Paşa 
elinde bir zarfla ve beşûş bir yüz­
le çıkmıştı. Caket ataylı bulunan 
Veliaht, Paşayı üst kat merdiven 
başına kadar teşyi etmişti.
Veliaht, Paşa gittikten sonra 
huzurunda bulunan yâverine ve 
kâtibine (Hakkısaltanattan fera­
gat ettim, makamı Hilâfete inti­
habımı kabul eyledim) demişti. 
Halinde bir fevkalâdelik yoktu, 
böyle bir vesikaya imza koymuş 
olmaktan müteessir görünmüyor­
du.
18 Kasım günü Büyük Millet 
Meclisi VI. Mehmet Vahideddin’in 
Halifelikten iskatma karar ver­
miş ve Abdülmecit Efendiyi Ha­
lifeliğe seçmişti. O akşam Refet 
Paşa tekrar gelip tebrikte bulun­
muş ve Mustafa Kemal Paşanın, 
yazılacak beyanname hakkındaki 
direktiflerini bildirmişti.
Beyannamede Büyük Millet 
Meclisine memnuniyetin belirtil­
mesi, VI. Mehmet Vahideddin’in 
hareketinin takbihi ve ünvanm 
sadece Halife-i Müslimîn olarak 
kullanılması gibi hususların yer 
alması isteniyordu.
Bu tekliflerden memnun görün- 
mlyen yeni Halife ertesi sabahtan 
itibaren hususî surette tebrik ve 
ziyaretleri kabul etmeye başla­
mıştı. Kendisini görmeye ve teb­
riklerini bildirmeye gelenler ara­
sında Namık Kemal Beyin oğlu 
Ali Ekrem I.ey de vardı.
Ali Ekrem Bey muhtıra defte­
rinin 20 Kasım tarihli sayfa­
sında bu ziyareti ve mülâkatı 
tafsilâtiyle anlatmaktadır: Defte­
rin ilk satırlarında aynen şunlar 
yazılıdır: (9,5 ta hareket, Dolma- 
bahçe sarayına, misafir odasında 
diğer birkaç kişi ile intizar, bir 
adam geldi, misafirleri çağırdı, 
bana, siz biraz bekliyeceksiniz de­
di, sureti hususiyede kabul olu­
nacaktım. On dakika intizardan 
sonra yukarıya yâverle beraber 
çıktım.
Abdülmecit Efendi beni kütüp­
hanesinin ön kapısında kabul e- 
derek içeriye götürdü. Ayağını 
öpmek istedim bırakmadı. Beni 
karşısına oturttu. Hemen söze 
(Devamı 32. sayfada)
Tarih va Hâtıralar
<B»çtarafı 16. sayfada)
bavlıyarak, siz bu hallere ne der­
siniz, dedi ..
Halife du mülâkatında sinirli 
görülüyor (â dıma Abdülmecit di­
yorlar, bari Abdülmecit Ağa de­
sinler) diye şekva ediyor, (Sonra 
ben bir Beyanname ntgıedea Va- 
hideddin’in hıyanetini âlemi îslâ- 
ma ilân edecekmişim, benim ne­
me lâzım, mademki o halolun- 
muştur. Fenalıklarını fetva söy­
ler, böyle şey yapamam dedim, 
reddettim) diyordu.
Ali Ekrem Bey Halifenin böyle 
sinirli bir hava içinde devam eden 
konuşmalarına karşı onun gönlü­
nü, gururunu okşıyan cümlelerle
cevap vermiş ve diğer ziyaretçile­
rin geldikleri bildirildiği vakit sa­
londan ayrılmıştı.
Tavam, duvarları tirşe boyalı, 
ceviz kapıları yaldızlı bu kütüp­
hane salonunda böylece bir tarih 
yaşanmış, son Veliaht Milli Mü­
cadeleye iştirâk dâvetini bu oda­
da reddetmiş, Halifelik haberini 
burada almış, saltanat feragatna- 
mesini, Hilâfet beyannamesini bu 
odada imzalamıştı.
Abdülmecit Efendi Veliaht da­
iresinden Dolmabahçe sarayına 
naklederken kütüphanesini sara­
yın Mabeyn kısmındaki Hünkâr 
odası sofasına aldırtmıştı.
Taha Toros Arşivi


Veliaht Abdülmecit Efendi'nin Anadolu'ya davet edildiği ve hilafetin tebliğ olunduğu oda...

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository