Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Son Halife Abdülmecit Efend

Ay, Behzat

Istanbul Sehir University Repository

ARADA B İ R _______
BF.HZAT AY______________________
İlk Devrimimiz: Saltanatın 
Kaldırılması
Ulusal ordularımızın utkularından hemen sonra, yani Kur­
tuluş Savaşımızın bitimini izleyen günlerde Ulusal Hükümetin 
(TBMMH) yaptığı ilk devrim kuşkusuz ki 1 Kasım 1922’de sal­
tanatı kaldırmak olmuştur.
Ulusal ordularımızın utkularından söz ederken Mustafa Ke­
mal, “Her evresi ile düşünülmüş, hazırlanmış, yönetilmiş ve ut­
kuyla sonuçlandırılmış olan bu savaşlar...”  der. Sıra, artık aynı 
sözcüklerle başlayıp sonuçlandırılacak devrimlere gelmiştir. Du­
racak zaman yoktur... Çünkü ‘itila f devletleri Lozan’da yapıla­
cak barış konferansına ulusal hükümetten delege istediği gi­
bi, İstanbul’da da bir hükümet tanıdığından oradan da delege 
çağırır. İşte bu tutum saltanatın kaldırılması devriminin hemen 
hazırlanıp sonuçlandırılmasını sağlamıştır. Hemen diyorum, 
çünkü 28 Ekim 1922'de çağrı yapılır, dört gün sonra da salta­
nat kaldırılır. Kısa sürede yapılan bu devrimin de, savaş utku­
ları gibi evreleri olmuştur. Şöyle olmuştur. Savaş bitimine doğ­
ru ve bitiminde Meclisteki karşıcılar, belki de durumu sezdik­
lerinden dedikoduya koyulurlar. Rauf Bey bir gün Mustafa Ke­
mal’in Meclisteki odasına gelir ve Refet Paşa’nın Keçiören’de­
ki evinde daha ayrıntılı konuşabilecekleri bir konunun olduğu­
nu, A. Fuat Paşa’nın da bulunmasını önerir. M. Kemal çağrıyı 
kabul eder. Ve de Refet Paşa’nın evinde toplanırlar. Rauf Bey 
şöyle konuşur özetle: Meclis, padişahlığın, halifeliğin kaldırıl­
masından kaygılıdır. Bunun için üzüntülüdür. Dahası sizden 
kuşkulanmaktadır. Sizden kesin güvence beklemektedir Meclis. 
Bunun üzerine Mustafa Kemal, Rauf Beye, padişahlık ve hali­
felik konusundaki düşüncelerini sorar. Aldığı yanıt: “ Ben, pa­
dişahlık ve halifelik orununa (makamına) gönül ve duygu ba­
kımından bağlıyım. Çünkü benim babam, padişahın ekmeğiyle 
yetişmiş, Osmanlı devletinin ileri gelenleri sırasına geçmiş­
tir. Benim de kanımda o ekmekten vardır. Ben iyilik bilmez de­
ğilim ve olamam. Padişaha bağlı kalmak borcumdur. Halifeye 
bağlılığım ise görgümün gereğidir...”  diyerek sözünü uzatır. Re­
fet Paşa da, “ Rauf Beyin bütün düşünce ve görüşlerine katılı­
rım. Gerçekten, bizde padişahlıktan, halifelikten başka bir yö­
netim biçimi söz konusu olamaz”  der. A. Fuat Paşa ise, Mos­
kova’dan yeni dönmüş olduğundan kesin bir düşüncesi ve gö­
rüşü olmadığını belirtir. Mustafa Kemal’in de onlara yanıtı şu­
dur: “Söz konusu ettiğiniz sorun, bugünün işi değildir. Mecliste 
kimilerinin korkup ivediliğe ve coşkuya kapılmasına da yer 
yoktur”  (Söylev C. 2, s. 471). Dahası M. Kemal sözünü yazıya 
geçirir, altını imzalar, Mecliste de söyler. Aradan çok geçmez, 
Mustafa Kemal, Tevfik Paşa’nın çektiği teli söz konusu ederek, 
padişahlığı halifelikten ayırmaya ve hemen padişahlığı kaldır­
maya karar verir. İtilaf devletlerinin tutumunun üzerine Tevfik 
Paşa tuz biber ekmiş olur. Ve böylece saltanatı yıkmanın za­
manı gelir... Durumdan yararlanan Mustafa Kemal, Rauf Beyi 
odasına çağırır, şöyle söyler: "Halifeliği ve padişahlığı birbirin­
den ayırarak padişahlığı kaldıracağız! Bunun uygun olduğu­
nu kürsüden söyleyeceksiniz!”  Rauf Bey, Mecliste iki kez ko­
nuşarak Padişahlığın kaldırılmasını, dahası padişahlığın kal­
dırıldığı günün bayram günü olarak yasalaşmasını önerir...
Komisyonlardaki nice hazırlık ve aşamalardan, geçilmesine 
karşın din işlerindeki hocalar uydurma-safsata sözlerle oyalan­
maktadırlar. Dayanamayan Gazi Mustafa Kemal, komisyon baş- 
kanından söz ister ve hemen ©nündeki sıranın üstüne sıçra­
yarak yüksek sesle şöyle konuşur:
"Efendiler! Egemenliği hiç kimse, hiç kimseye... tartışmay­
la veremez. Egemenlik, güçle, erkle ve zorla alınır. Osman- 
oğulları zorla Türk Ulusunun egemenliğine el koymuşlardı. Bu 
yolsuzluklarını altı yüzyıldan beri sürdürmüşlerdi. Şimdi de Türk 
ulusu bu saldırganlara, artık yeter diyerek ve bunlara karşı ayak­
lanarak egemenliği kendi eline almış bulunuyor. Bu bir olup 
bittidir. Söz konusu olan ulusa egemenliğini bırakacak mıyız, 
bırakmayacak mıyız sorunu değildir. Sorun, gerçekleşmiş bir 
olayı yasa ile saptamaktan başka bir şey değildir. Bu, ne olur­
sa olsun yapılacaktır.* Burada toplananlar, Meclis ve her­
kes sorunu doğal bulursa, sanırım uygun olur. Yoksa yine ger­
çek, yöntemine göre saptanacaktır; ama belki birtakım kafa­
lar kesilecektir.”
Hocalar, sarıklılar, “ Bağışlayınızefendim... Açıklamalarınız-, 
dan aydınlandık” derler. Sorun komisyonda çözüme bağlanır. 
Yasa hemen hazırlanır, Mecliste oybirliği ile kabul edilir.
Böylece altı yüzyıllık süren Osmanlı saltanatı, yeni Türk dev­
letinin ilk devrimiyle 1 Kasım 1922’de (62 yıl önce dün) yıkılır; 
son Osmanlı Padişahı Vahdettin de 17 Kasım 1922’de bir İngi­
liz savaş gemisiyle kaçar...
Taha Toros Arşivi


İlk devrimimiz:Saltanatın kaldırılması

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository