Taha Toros Arşivi, Dosya No: 34-Haldun Tane

Taner, Haldun

Istanbul Sehir University Repository

Uluslararası Tiyatro Enstitüsü'nün Berlin'deki 
16. kongresine 47 ülkenin 300 delegesi katıldı
UNESCO'ya bağlı Uluslararası Tiyatro Enstitüsü 'niin 
(kısa adıyla IT I), kongresi iki yılda bir, dünya sanat 
merkezlerinden birinde düzenlenmektedir. 1-6 haziran 
da düzenlenen bir yılki Ki. kongre, Berlin 'de toplandı. 
47 ülkenin 300 delege ile katıldığı bu kongrede Türki -  
ye 'yi Haldun Taner ile Özdemir Nutku temsil . ettiler 
ve izlenimlerini,kongre çalışmalarını Sanat Dergisi 
ne yazdılar. Türkiye 'yi tcmsilen seçilen üç üyeden 
Prof. Bedrettin Tünce l, son dakikada rahatsızlandı -  
ğmdan kongreye gidemedi. Aşağıda Haldun Taner 'in , 
sonraki sayfalarımızda Özdemir Nutku 'nun yazılarını 
bulacaksınız.
Haldun Taner
Kongreye al kimilik bir ka­
file ile katılan ev sahibi Fe - 
deral Almanya'yı bir yana bı­
rakırsak, en kalabalık ekipler 
Amerika ve Sovyet Eusya ekip­
leri idi. Yirm işer kişi ile 
kongreye gelmişlerdi.
Bu iki ekip dışında 18 kİ -  
şilik Finlandiya, 17 kişilik Hol­
landa da göze çarpıyorlardı . 
Ortalama olarak her ülke en 
az dört beş temsilci ile gel - 
mişti. Mesela küçücük Lübnan 
altı kişilik dinamik bir ekiple 
kongreye katıldı. Bir yahut İki 
kişilik ekipler istisna teşkil 
ediyorlardı. Türkiye,Costa Ri­
ca, Ekvator, İran, Endonezya, 
Filipinler, Uganda’dan başka, 
bu sayıdan ekibe rasttanamı- 
yordu.
Bunun nedeni açıktı.Kong- 
re ayni anda dört komisyon 
halinde çalıştığı zaman, her 
komisyonda en az bir delege­
si olmayan ülkenin konuşulan 
konular hakkında söz hakkı 
kayboluyordu. Bu dört komis­
yon şunlardıtMUzik Tiyatrosu, 
Üçüncü Dünya Ülkeleri Tiyat­
rosu, Araştırma Eğitim K o ­
mi syonu.Gençlik Tiyatroları, 
Bu komisyonlar toplantı ha - 
llnde iken kafile başkanlarln- 
dan oluşan bir kurul da genel 
sorunlar ve seçimlerle uğra­
şıyordu.
Örneğin, Lübnanlılar bu 
beş kurulda da hâzır ve na - 
zırdılar.Arta kalan tek üyele­
ri de öbür arkadaşları ara­
sındaki bağlantıyı kuruyor , 
ordan burdan seğirtip toplan­
tıların seyrinden her arkada­
şını aydınlatıp, onların içinde 
çalıştığı kurullardaki tutumu­
nu ayarlamalarını sağlıyordu 
Biz İki Türk delegesi olan bi­
teni kaçırmamak İçin bu beş 
komisyon arasında koşuşup 
durduk. Müzikli Tiyatro Ko - 
misyonu, neyse kİ çabuk ça lı­
şıp işini bitirdi. Boş kalınca , 
ben, temelli Üçüncü Dünya Ü1 - 
keleri Tiyatrosu Komi syonu >- 
na katıldım. Özdemir Nutku da 
Gençlik Tiyatroları Komlsyo- 
nu'nda çalıştı.
Delegeler arasında, tlyat-
ro dünyasının ünlü aktör, ya­
zar ve rejisörleri de görülü - 
yordu. Jean Louis Barrault ilk, 
günler mostralık olarak bir 
göründü, sonra kayboldu. La 
Mama Deneysel Tlyatrosu’nun 
büyük yetenekli ve o derecede 
de kaprisli siyahi yıldızı Ste­
ward Ellen, Türk sahnelerine 
çok emeği geçmiş olan Ih ki s 
MUzenides, ünlü Kolumbla ya­
zarı Enrlko Buenaventura, 
Fransız eleştirmen Paul Lou­
is Mlgnen,Che Guevera üze­
rine yazdıkları müzikli oyun 
Hollanda'da büyük ilgi topla - 
yan Harry Mullsch ve Peter 
Schat,Sovyet eleştirmen Va­
lery Khaaanov, ana dili Türk­
çe olan Aşka batlı aktör reji - 
sör Aran Kulmehmedof, ünlü 
Rus koreograf YouriGrigoro- 
wiç, Amerikalı rejisör Joseph 
Chaikin ve koreograf Rober 
Joffrey bunlar arasında ilk ha­
tırda kalanlardı.
Kongreye gitmek için bin­
diğimiz uçakta Frederich Dür­
renmatt da vardı. Kendisiyle 
yine bir uluslararası kongre 
sırasında tanışmıştım. Bu se­
fer kongreye gitmiyormuş. 
Mısır'da çevrilen bir senar - 
yosundan ötürü çıktığı bir Ya­
kın Doğu gezisindendönüyor- 
muş. İlk görüştüğümüzde, B i­
zans'ta geçen bir piyesinin 
tasarısından ve bunu Istan - 
bul'a gelip yazmak projesin - 
den bahsetmişti. Onu sordum 
"Yattı o iş" dedi. Yine de İs ­
viçre, Berlin'de, DUrrenmatt- 
sız da, sekiz kişi ile temsil 
ediliyordu
Genel Kurulun açılış ce l­
sesinde Berlin Belediye Baş­
kanı, eski ve köklü bir kül tür 
ve tiyatro şehri olan Berlin 
adına Uluslararası Tiyatro
Kongresl'ne katılan 47Ulkenin 
delegelerini selamladı.
Ev sahibi, Federal Alman­
ya İT İ's l Başkanı İvan Nagel 
açış konuşmasında,tiyatronun 
iddia edildiği gibi ölmediğini, 
ölmeyeceğini, bu kongrenin de 
bunu belgeleyeceğine İşaret et­
ti.
Tam bu sırada önümde o- 
turan genç bir delegenin gün­
dem dışı söz istediği görüldü. 
Kendisine söz verilen delege 
kürsüye fırladı.
Adım Dr. Rebello dedi. O- 
yun yazarı ve eleştirmenim.. 
Bugüne kadar İTİ camiası için­
de yer almaya yüzü olmayan 
bir ülkeden geliyorum. Ve ilk 
defa aranıza katıl manın se -  
vinci, ve övüncü içindeyim 
Çünkü artık Portekiz'de per -  
deler baskısız açılmaya baş - 
ladı. Yazarlar hapiste değil . 
Sansür enselerinde değil.Biz­
de de söz ve düşünce özgürlü­
ğü var artık. O özgürlükler kİ 
onlar sız tiyatro olamaz.
Salon birden alkışlarla çın­
ladı. Açılış celsesi böylece 
bitti. Tiyatro sergisi gezildi, 
öğleden sonra komisyon top - 
lantıları başladı.
MÜZİK TİYATROSU 
KOMİSYONU
tik katıldığım Müzik Ti - 
yatrosu Komi syonu 'nda, çağ - 
da ş müzikli tiyatronun gelece­
ğini sağlamak için silkinme - 
ye, tozlarını süpür meye, most­
ralık bir müze olmaktan çı - 
kıp kendini yenileyip, günün 
koşullarına ve gereklerine a- 
yak uydurması gereği başlıca 
konuyu teşkil ediyordu.
Müzikli Tiyatro alanının 
bir başka önemli sorunu da bu 
tür tiyatro oyuncularının eği­
tim sorunu idi. Çeşitti ülkeler 
bu alandaki tecrübelerini kar­
şılaştırdılar. Ben de ülkemiz­
deki müzikli tiyatro alanı hak­
kında kısa bilgi verdim.Bu a- 
landa yeni atılımların zorun- 
luğuna inandığımızı söyledim. 
Modem müzikli eserlerin es­
ki örneklere göre başka nite­
likler getirdiğini, kompozitö- 
re eski hiyerarşidekindençok 
daha önemli bir yer tanıdığı­
nı, bazen yazarın yahut libre- 
tistin kompozitörün peşinden
B erlin ’de 16. Uluslararası Tiyatro Kongresi •nin toplandığı Kongresshalle
gitmesinin eserin potansına 
daha yararlı olabileceğini,ye­
ni bestelerin çoğu zaman pi­
yano partisyonuna İcra edile­
mediğini, çok yanlı birçok et­
kileri kapsayan karmaşık bir 
tüm haline geldiğini ve niha­
yet rejinin de bütün bu öğele­
ri yepyeni buluş ve yaratış - 
larla sunması, kısaca eski mü­
zikli tiyatro Üslûbu rayından 
çıkması gereğini belirtmeğe 
çalıştım ; Müzikli Tiyatronu^ 
seyirciye etki bakımından çok 
uygun öğeleri toplayan güçlü 
bir tür olabileceğini savundum.
Gençlik Tiyatroları Komi­
tesi *nln bir toplantısına katı- 
lablldlm. Bu komisyonu başın­
dan sonuna kadar arkadaşım, 
Proi. Özdemlr Nutku izledi . 
Her ülkedeki genç tiyatroların 
başta aktör eğitimi olmak üze­
re bütün sorunları bu komls - 
yonda görüşüldü. Sanırım Prof 
Nutku bunu ayrıca ayrıntıları 
İle yazısında yansıtacaktır . 
Genç tiyatroların birbirlerini 
daha İyi tanıya bil meleri için 
yeni öneriler yapıldı.
ÜÇÜNCÜ DÜNYA ÜLKELERİ 
TİYATROSU
Üçüncü Dünya Ülkeleri Ti­
yatrosu Komisyonu en kalaba­
lık, en hareketli ve tartışmalı 
komisyondu. Bu komisyonda 
bütün Asya, Afrika ve Latin
Amerika ülkeleri, kendi tiyat­
rolarının mahalli özellikleri­
ni belirten ekspozeler yaptı - 
lar. Ben de, bizim geleneksel 
tiyatromuzun niteliklerini be­
lirttim, bugünkü tiyatromu - 
zun gelişme çizgisi hakkın­
da fikir vdrdlm.Özelllkle genç 
kuşağın tiyatro alanında eski­
leri a ştığmı, Avrupa ülkelerin­
deki bir seviyeye paralel bir 
yol tutturduğunu bellrttlm.Çe- 
şltli Üçüncü Dünya Ülkeleri 
arasında ortak yanlar, bu tab­
lalardan sonra daha da belirli
ortaya çıktı. Amerika,Avus­
turya, Hollanda ve Sovyet Rus­
ya'nın Üçüncü Dünya rejisör 
ve eğitimcilerine tecrübe ola­
nakları sağlamak İçin düşün - 
düğü burslarda sayıldı. Bun­
larda Afrika ülkelerine önce­
lik tanındı. Kapanan dünya tl - 
yatrosunun yeniden İhyası ö -  
nerlldl. Lübnan ÎT İ's l başkanı 
Celal Khoury’ninliyakatle yö­
nettiği bu komisyonda daha 
sonra Üçüncü Dünya ülkeleri 
arasında tiyatro festivalleri 
düzenlenmesi, daimi bir ko -
misyon haline gelen bd komis­
yonun bir başkan yönetiminde 
Asya, Afrika, Latin Amerika 
ve Arap ülkeleri İçin birer 
başkan yardımcısı İle yürütül, 
meşine, bu daimi İcra komi - 
te sinin İki yılda bir yapılan 
kongreleri beklemeden sekiz 
ayda bir araya gelmesi Lüb­
nan'ın ünlü rejisörü Bere Faa- 
lıyan'm önerisi İle ve oy bir­
liğ i Ue kabul edildi.
TÜRK İTİ'NİN ÖNERİSİ
Yine bu komisyonda Türk 
merkezinin tezi olarak bana 
tevdi edilmiş olan bir öneriyi 
genel kurula sundum. Türk ö -  
nerisinde Dünya Tiyatro GU - 
nünde İT İ Paris merkezinin 
ünlü tiyatro adamlarına yaz- 
dırtıp her milli merkeze o ül­
ke tiyatrolarında okunmak İçir 
yolladığı mesajların, bazıları­
nın , son dakikada aceleye gel - 
diği İçin yeteri derecede ay­
dınlık ve etkin olmaması, ba­
zılarının da bütün dünyaca ta­
nınmış tiyatro adamlarına yaz­
dırılan mesajlara da yer v e ­
rilmesi salık veriliyordu. Ben 
merkezimizden aldığım bu ö - 
nerlnin sonuna,oradaki hava­
ya da uyarak bir ek yaptım . 
Paris merkezinin yazdıracağı 
mesajlarda her zamanki alış­
kanlığını biraz bozarak, gözü­
nü civar ülkelerden biraz da­
ha ötelere de yöneltmesi ve 
Üçüncü Dünyanın tanınmış tl - 
yatro adamlarını da hatırla - 
masının iyi karşılanabllece - 
ğinl hatırlattım.Üçüncü Dünya 
ülkeleri komisyonu Tllrköne­
risini alkışlarla ve oy birli -  
ğlnden bir oy eksik olarak o - 
nayladı. Parmak kaldırmayan 
ve burnundan soluyan tek kişi 
Amerikan delegesi Miss El -  
len Steward'di. Bizim bulanık 
ve etkisiz bulduğumuz mesaj­
lardan biri Paris Merkezi ta­
rafından bu yıl kendisine yaz­
dırıl mıştı.
Miss Steward bu yılkl u- 
luslararası mesajı kendisinin 
yazdığından onur duyduğunu 
söyledi. Büyük bir aktris o l­
manın ille İnsana temiz bir 
tekst yazdırmaya yetmlyece- 
ği ortada İdi. Kaldı kİ siyahi 
sanatçı Amerika delegesi ola­
rak şımartılmanın böbürü 
İçinde idi. Oysa siyahi sanatr 
çı aslında Afrikalı yani Ü -  
çüncü Dünyalı olduğunu ansı -
(Devamı 33. sayfada)
©
Haldun Taner Genel Kurul Toplantısında,
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5  1 5 5 6 6 0 0 6 *


Uluslararası Tiyatro Enstitüsü'nün Berlin'deki 16. kongresine 47 ülkenin 300 delegesi katıldı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository