Taha Toros Arşivi, Dosya No: 80-Menemencioğulları.



Not: Ekte Mithat Cemal Kuntay'ın makalesi üzerine Taha Toros'un yazmış olduğu yazı bulunmaktadır

Kuntay, Midhat [Mithat] Cemal

Istanbul Sehir University Repository

- î T - ^ l ^  1
Tarih köşelerinde
Menemencioğlu Ahmet Beye dair..
Yazan: TAHA TOROS
(Üstad Mithat Cemal Kuntay'm bir yazısı vesilesile)
(Sonposta) nın çok sevilen sütunlarından biri de şüphesiz tarihi 
makaleleridir.
Dostum Mithat Cemal Kuntay'm (Yedi ay geciken evlenme) başlıklı 
tarihi yazısını Gülhane Hastahanesinde ve bir ameliyatın nekahat devresinde 
zevkle okudum.
Eski Maliye Nazırı ve Ayan Reisi Menemenlizade Rifat Beyin, büyük 
vatan şairi Namık Kemal'in kızı ile izdivacının yedi ay geoikmesi sebebini 
tatlı bir üslûpla hikaye eden Kuntay üstadımız, bu makalesinin başında Rifat 
Beyin babası Adanalı îienemenlizade AhmĞt Beyden bahs eylemekte ve şöyle de­
mektedir:
(Adananın Menemenoioğulları ailesinden Ahmet Bey, Osmanlı İmpara­
torluğuna büyük hizmetler eden bir insandı. Fakat Adanada çok nufumu vardı; 
ve Kozan oğulları gibi tanınmış ailelerin isyanları, birer ihtilal örneği 
olan bir vilayette Menemenoioğullarının nufu*unun devam etmesinden ürken Os­
manlI İmparatorluğu Ahmet Beyi Istanbula davet şeklinde zımnen zorla getir­
miş ve orada sahipsiz bıraktırdığı emlakine karşılık olarak kendisine yüz 
elli lira aylık bağlamış, ve Mahmutpaşada bir konak vermişdi. (1865 - 1234).
Ahmet Beyin üç oğlundan Habip Beyi Sedaret Müsteşarlığı kalemine, 
ikinci oğlu Abdullah Beyi Şurayı Devlet ve üçüncü oğlu Rifat Beyi de Divanı 
Muhasebat kalemlerinden birine memur etmişli,) fil
Çukurovaya ait birçok vesikaları tetkik etmiş ve oenuba ait aciza­
ne tarihi eserler yazmış olmakla, üstadın yukarıda naklettiğimiz yazısında 
mevcut - ve zuhulen vuku«bulduğuna kani olduğum - yalnış ve noksanları, ta­
rihi vesikalara dayanarak açıklamayı ve genişletmeyi, (Sonposta) okuyuouları 
ve tarih severlerimiz için faydalı gördüm*
I- Menemencioğlu Hacı Ahmet Bey - makalede gösterildiği gibi - 
Istanbuls (1855 - 123#) yıllarında değil 1865 yılında sürülmüştür. Mumaileyh 
(Menemenci aşireti) nin son reisi idi.
împaratorlukoa Derviş Paşa kumandasında ve tarihçi Cevdet efendi 
(Paşa) nın müşavirliğinde Çukurovaya gönderilen (Pırkai İslâhiye) Payanda 
ve Gavur dağında (Küçük Ali_oğlu) nU ve Kozan dağlarında (Kozan_oğlu) ile 
sair'küçük derebeylerini susturduktan sonra, Torosların ünlü bir aşireti ola
(i) Sonposta: 24/Nisan/I947
(Menemenoioğlu) nan derebeyliğine ilişmeden Babıâliye dönmek istemedi'.
Müverrih Cevdet Paşa (maruzat) da diyorki* (i)
(Menemenoioğlu Ahmet Bey ile Karsantı oğlu Eırkai Islâhiyeye ge­
lip de ispatı vucud etmediler. Bu kerre üSLsisden Adanaya teveccühümüzde 
davet ettik; yine gelmediler. Bizim niyetimiz ise Ahmet Beyi Adana Meclis 
Azalığma tayin ile buraya nakli hane ettirmek ve Karsantı oğluna biy mik­
tar maaş tahsisi ile bir mahalde ikamet ettirmekti. Anlar Pırkai Islahiyeyi 
tanımadıkları cihetle bir aralık tutulup da Dersaadete gönderilmeleri Yaver 
Paşaya havale olundu. 0 dahi bir aralık bunları ahzügirift ile Dersaadete 
göndermekle Ahmet Beye şehriye (5000) kuruş maaş tahsisi ile vefatına ka­
dar Dersaadette ikamet ettirilmiş ve Karsantı oğlu dahi Rumeli canibine gön 
derilmiştir)
Ahmet Bey dahi îstanbula sürgün edilişini - bir nüshası yanımız­
da bulunan - hatıratında şöyl£ anlatıyor»
„ (.• bir mükemmel ordu ile Cevdet efendi ve Derviş Paşa Kozan dağı
ve Gavur dağı nizamı için tayin olunmuşlardı........  . . . . . . . . . .
' Pek de İzdiraptan hali değildik. Kendi halimle Îstanbula nakli 
hane etmeyi niyet ettim. Zira bu dağ başında yaktimiz geçmekte ve hem de 
daimi lisanda olup yahatımız her veçhile meslup. Böyle olgjadan ise nakli 
hane etmek dahi evla diyerek biz bu tedbirimizi cümleye ilan ederek ve hattâ 
Adana Valisi Ali Rıza Paşaya dahi ifade olundu. Ve hatta cevap etmiş ki, 
Hacı Ahmet Bey pek akil ve akbıt endiş adammış. Bu tedbir yolunda imiş.
* Halbuki rızasile vatan terk olunması pek müşkül fcirşey; bakalım 
mevla neyler dedik. Ahvali aleme muntazır iken ordu dahi Gavur dağını yolu­
na koyamayıp Kozana gelmişlerdi.
01 tarafta askere bir hastalık tari oldu. Sanki geri çekilecek 
gibi emareler zuhur ederken (Kozan oğlu) gelip dehalet ediyor. Derakep hane<i 
sine adamlar tayin edip naklederek Kozan oğlunun ayağı suya erdiyse de 
ç«fayda hemen birkaç gün içinde Kozan oğlunu ve hanesini gemiye tahwilen 
çıkardılar. Badehu Cevdet efendi ve Derviş Paşa dahi biraz asker bıraktı­
lar. Deraliyeye gittiler. Cümle rahata vardılar.
* Beş on gün sonra Adana Valisi Ali Rıza Paşamın kâğdıle bir bölük 
süvari askeri geldi. îahriratda Adanada bu askere iskan olacak mahal bulun­
madı. Cenabınızın konağının vüsati varmış. Eyyamı şitada sakin olsunlar; 
tayinatları dahi bu taraftan mahbe mah varacak diyu.. ...
He çare, biz dahi askeri konağın boş mahalline yerieştiTv Birkaç 
mah geçti; Ramazan bayramı oldu. Askerin yüzbaşısını Adanaya istâdiler. Ben 
dahi mahdum Hacı Beyi bayram tebriki için Adanaya gönderdim. Meğer musammem 
imiş. Hemen yüzbaşının yanına Yaver Paşa bir bölük de süvari ve bir bölük 
de piyade çıkarmışlar, sabah namazında konağa geldiler. Yedinde^olan Paşa em­
rini çıkarıp verdi. Mealinde, KaraisalI kaymakamlığının istiklali için cena­
bınız dahi hanenizle birlikte Deraliyeye naklolunacak diyu. , * ........
Vali Paşanın yanına varıldı. Cevabında "Hacı Ahmet Beyi emri Padi­
şah! bu merkezde, İnşallah sonrası hayır olur" dedi. Ben dahi* "Efendim,
( l )  (Maruzat) Padişaha takdim olunan nüshadır ki bir kısmı Türk Tarih Encü­
meni mecmuasında tefrika suretiyle neşredilmiştir. Menemencilere ait 
kısım, mecmuanın 87 inci nüshasında ve 278 inci sahifesinde bulunmakta- dır. m
(Maruzat) m  asıl müsveddeleri halen İnkılap müzesinde 50 ye yakır 
defterler halindedir. Bunlar gevdet Paşanın kendi el yazısı olup neşre­
dilenlerden daha fazla tafsilatı ihtiva etmektedir. Merhumun eseri temi­
ze çekerken bir kısım notlarını çizdiği anlaşılmaktadır.
Yukarıdaki kısım bu defterlerden 24 üncüsünün 50 inci sahifesin- 
den aynen alınmıştır.
üç senedir valiyi memleketimizsin, acabaAbenden ne kabahat zuhur etti” dedim 
01 dahil "vakıa kabahatin var diyemem'. Lâkin şöhretiniz var, Menemencioğlu 
diyu, sizler gibi adamlar kalkacak" diyu'buyurdu.
X X X
II- Makalede bahsi geçen Mahmutpaşadaki konak, Saray tarafından 
Menemenci aşiretinin reisine hediye edilmiş değildir. Bu konak bizzat Ahmet 
Bey tarafından (625) kese akçeye satın alınmıştır.
Yine Menemencizade Ahmet Beye bağlanan maaş miktarı (150) kuruş 
olmayıp - Maruzatda Cevdet Paşanın da işaret ettiği gibi - (5000) kuruştur.
Bu bahside bizzat sahibinin ağzından dinliyelim. Menemencizade 
Ahmet Bey diyorkil
(. . Derâliyeye varılıp cümle vükelâ efendilerimize varıldı. Hak­
kımızda çok hürmet»ve riayet olunup kabahatsiz olduğumuz dahi tebeyyün etti. 
Beşbin kuruş maaş tahsis olundu. Maşş beratı geldi s "Gavur dağı rüesaların- 
dan Ahmet Ağaya" diyu yazılmışî hemen beratı aldım. Allah ömrünü müzdat et- 
sün, Kıbrıslı Mehmed Paşaya verdim: Efendim ne bu maaşı kabul ederim ve ng 
de bu ismi kabul ederim. Vakıa, Derviş Paşanın inhası üzerine yapılmış, la­
yıksız olmuş diyu beratı tebdil ettirdi, kendi nam ve şöhretimiz üzerine ■. . 
badehu mahduma izin, ruhsat aldım, memlekete gönderdim. Oraca mesalihimizi 
tesviye etti• *
Ben dahi Istanbulun pek ala mahallinden Mahmutpaşa mahallesinden 
altıyilz yirmi beş akçeye bir konak aldım.)
X X X
III- Menemencizade Ahmet Beyin üç oğlu değil dört oğlu ve altı
kızı olmak üzere on çocuğu oldu. •
Abdullah, Habip ve Rifat adındaki üç oğlunun devlet dairelerine 
hükümetçe yerleştirildiğine işaret olunuyor. Evvelâ şurasını belirtmek la­
zımdır ki, Ahmet Bey îstanbula nakledildiği zaman küçük oğlu Rifat Bey 8*- 9 
yaşlarında bir çocuktu. Istanbulda Ahmet Bey tarafından uzun müddet tahsil 
ettirildikten sonra vazifeye alındı.
Aynı makalede Ahmet Beyin büyük oğlu Mehmet Tevfik Paşadan hiç 
bahsedilmemektedir. Mumaileyh Ahmet Beyin sağlığında, Denizli, Üsküp, Dersim 
kaymakamlıklarında ve birçok mutasarrıflıklarda bulunmuştur.
Bunun büyük oğlu da Ferik ömer Paşadır ki, Dr. Tevfik Menemencioğ­
lu bu zatın çocuğu ve inhisarlar Umum Müdürlüğü erkanından ve musikişinasla­
rımızdan Ömer Refik Yaltkaya da torunudur.
Habib Bey ise, Ahmet Beyin ikinzi oğlu olup genç yaşta ölen edebi­
yatçılarımızdan Menemenli Tahir Bey bu zatın çocuğudur.
Hacı Abdullah Bey üçüncü ve Maliye Nazırı Rifat Bey de dördüncü
oğludur.
İşte, mazide Çukuroava ve îorosların her köşesine şöhreti yayılan 
Menemencilerin son aşiret reisi Ahmet Beyin serenoamı ve ahfadına dair bir 
kaç not ,.•


Yedi ay geciken evlenme

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/134967/5/001551589007.pdf

Yedi ay geciken evlenme

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository