Taha Toros Arşivi, Dosya No: 112-Leyla Saz.

Not: Gazetenin "Tanımadığımız Meşhurlar" köşesinde yayımlanmıştır

Es, Hikmet Feridun

Istanbul Sehir University Repository

P TANIMADIĞIMIZ MEŞHURLAR: <Ü
Grup halinde Yalova’ya 
giden saray kadınlan..
Sekiz yaşında iken satılan ve sonra da devrinin 
en meşhur doktoru olan adam...
ss»
Topkapı sarayı cerrahhanesinde  —  Hünkârın karşısında yapılan ameli­
yat  —  Veliahdın sünnet düğünü  —  «Kostantin KaraTodorinin mektebin­
den şahadetname alsın!..»  —  Beş sene Avrupada  —  Lejyon  donör nişanı —  
«Ekselans denilince akla kim gelir?  —  En büyük vizite ücreti  —  Bir te­
daviye bir konak ve bir eczane  —  Yalova*da 45  günlük tedavi  —  H ediye  
edilen eczane  —  Saraya giriş —  Girit valiliği
s*s*
Leylâ hanım tahminen 1850 
tarihlerinde îstanbulda, Beşik- 
taşta doğmuştur. Babası devrinin 
meşhur doktoru «Hekim îsrrail 
paşa» dır. Hekim İsmail paşanın 
hayatı pek dikkate değer. Erzı 
eserlerde İsmail paşadan bahse­
dilirken:
«Sakızlı bir Rumdur. Sakız ih­
tilâlinde İzmire götürülerek ve 
orada bir zat tarafından satın 
alınarak müslüman edilmiştir.» 
denilmektedir. Halbuki kendi 
yazdığı — sonradan bulunan ve 
henüz neşredilmeyen — hal ter­
cümesinde Hekim İsmail paşanın 
1222 tarihinde İzmir civarında 
Pınarbaşı kariyesinde Rum bir 
aile içinde doğduğu anlaşılmak­
tadır. 8 - 1 0  yaşında iken müs­
lüman olan bu zeki çocuk îzmir- 
de bir askerî cerrahın yanma çv- 
rak olarak girmiştir. İşte sonra 
devrinin mgşhur doktoru «Hekim 
İsmail paşa» burada cerrahlığı 
öğrenmiştir. İlk defa 1240 tari­
hinde yani 18 yaşında iken dev­
let hizmetine girmiştir. Sakız 
muhafazasına fiilen iştirak etmiş, 
yaralılarla meşgul olmuştur.
Bundan sonra küçük İsmaili 
Topkapı sarayında görüyoruz. 
Topkapı sarayının cerrahhane- 
J,sinde sargı, kı >k. çıkık, mil çek­
mek vesaire gibi fenne ait ders­
lere devam etmiştir. Dersleri bi- 
î tirince küçük İsmail Sultan 
i Mahmudun huzurunda ilk ameli­
yatım yapmıştır. Büyük bir mu­
vaffakiyet kazanmış ve Hünkar 
kendisini pek takdir etmiştir.
Tam bu sırada Topkapı sara­
yının cerrahbaşısı vefat etmiştiı. 
Bunun üzerine «cerrahbaşılık»
------------------ --------- ---------- " I
bilgileri
ır Neşriyattan 
Kanunu
bu yoldan savcılıklara tebliğ 
edilir. Listede yazılı eserlerin 
sahiplerine en büyük mülki­
ye makamınca tebligat yapı­
lır. Bu tebligat üzerine eser 
sahiplerinin ellerinde bulu­
nan eserlerinin iik sahifele- 
rine (Tahdide tâbidir) dam­
gasının vurulması mecburî­
dir.
Bu suretle damgalanan 
serler açık sergilerde veya 
erli veya gezer müvezziler 
arafmdan satılamaz. Dük­
kânların camekânlanna veya 
görünecek yerlere konulmaz. 
3ir yerden başka bir yere her­
kes görsün diye açık olarak 
taşınamaz. Müvezziler tara­
fından bunlar için sipariş ka­
bul edilemez. Bu eserler hak­
kında gerek gazetelerde ge­
rek duvar ve el ilânlarile rek­
lâm yapılamaz. Bu eserleri 
kitapçılar küçüklere göstere­
mezler, para mukabilinde ve­
ya parasız onlara veremezler. 
Bu eserler hiç bir suretle mek­
teplerde bulundurulamaz.
Kanunun 6 ncı maddesine 
göre fikrî, sosyal, İlmî ve be­
diî kıymeti haiz olan eserler 
işbu 1117 sayılı kanunun 
kapsamı (şümulü) dışında 
kalmaktadır. Kanaatimizce 
bu madde pek iyi niyetlerle 
çıkarılmış olan 1117 sayılı 
kanunun amacını (gayesini) 
oldukça zayıflatmaktadır.
Avukat Emcet Ağış
Şa'r ve bestekâr Leylâ hanım piyanosu başında 
[Selânik’te 1907 yılında..]
ünvanı lâğvedilerek hekim İsmail 
efendiye «cerrahlar müdürlüğü» 
verilmiştir,
Veliahdin sünnet düğünü
Bu sıralarda şehzade ve Veli­
aht Mecit efendinin sünneti He­
kim İsmail paşa tarafılından ya­
pılmıştır. Ameliyat pek kısa 
sürdüğü için İsmail paşaya 1200 
kuruş maaş ve «Reisületibbaı 
hazreti şehriyari» unvanı veril­
miştir. Sünnet ettiği Veliaht tah­
ta çıkınca: «Kostantin, Kara 
Todori’nin diploma aldığı mek­
tepten diploma alabilirse kendi­
sine hizmeti şahanede iyi bir 
memuriyet verileceği ve hakkında 
hayırlı olacağı» Padişah tarafın­
dan bildirilmiştir. İsmail efendi 
i Sultan Mecidin dilinden düşür­
mediği Kostantin Kara Todori 
efendinin mektebinden şahadet- 
! name almak üzere Parise gitmiş- 
1 tir.
Beş sene Avrupada
İsmail efendi beş sene Avrupa­
da doktorluk tahsil ediyor, Parisi 
ve bir çok Fransız şehirlerini, In- 
giltereyi, İtalyayı dolaşıyor. O 
zamanın Piza tıp akademisinden 
şahadetnamesini alıyor. Istanbu- 
İa geliyor.
Bundan sonra İsmail paşayı 
muhtelif memuriyetlerde görü­
yoruz. 1264 senesinde Meclisi ma­
arifi umumiye âzası, Rlitbei ve- 
zaretle Nafia nazırı, sonra Ti­
caret nazın oluyor. Bu sıralarda 
Fransız hükümeti kendisine Lej­
yon dönör nişanını veriyor, 1268 
de Mektebi tıbbiye nazırı ve Mec­
lisi tanzimat âzası ve yine birkaç 
muhtelif nazırlıklarda bulunu­
yor, 1277 yılında da Girit valisi 
oluyor. Altı sene orada kalıyor. 
Zabtiye müşirliği, 1287 yılında 
Selânik valiliği, iki defa da İzmir 
valiliği vardır,
«Ekselâns» ünvanı İsmail paşa 
için âdeta bir lâkap haline gel­
mişti. Nasıl bir zamanlar altes 
denilince îstanbulda Mısırlı Mus­
tafa Fazıl paşa akla gelirse, ar­
kadaştan arasında ekselâns deni­
lince İsmail paşa hatıra gelirdi.
8 yaşında satılan bir Rum ço­
cuğunun bütün bir dili ve koca 
bir ilmi öğrenerek, şahsiyetini tek 
başına yaparak, büyük bir enerji 
ile hayât merdiveninin en alt ba­
samağından, en üst basamağına 
çıkışının meraklı hikâyesi!..
Güzel bir tedavi ücreti..
İsmail paşanın devrinde, bu­
günkü doktorlarımızı bile im­
rendirecek bir rağbet gördüğü 
anlaşılıyor* ve bana öyle geliyor 
ki İsmail paşa «Türk tababet ta­
rihi» nde en büyük vizite ücretini 
alan bahtiyar doktordur. Bir te- 
$şvi parası olarak paşaya
büyük bir konak, bir eczane hedi­
ye edilmiştir.
Vaka şöyle olmuştu:
Sultan Mecidin annesi ve hare­
mi bir çok vücut ağrılarından 
son derecede şikâyet etmekte idi­
ler. Hekim İsmail paşa o devirde 
dahi su tedavisinden büyük fay­
dalar doğacağına inanmıştı. Val- 
de Sultana Yalova kaplıcalarını 
tavsiye etti, O zamanlar Yalova 
kaplıcaları Valde Sultan ve Ab- 
aülmecidin haremi ile maiyetini 
alacak halde değildi. Çabucak 
yeni tesisat yapıldı. Ve saraydan 
büyük bir kafile halinde kadınlar 
Yalova kaplıcalarına gittiler. İs­
mail paşa da beraberdi. Burada 
45 gün hekim İsmail paşa onlara 
su tedavisi yaptırdı. Bu 6 hafta­
lık sıcak su küründen dönüşünde 
Valde Sultan o kadar memnundu 
ki:
— Âdeta gençleştim!., diyordu.
Yalnız o değil, kadınların hep­
si memnundu. Sultan Mecit on­
ların bu halini görünce büsbütün 
memnun oldu. Doktorunu da 
memnun etmek istedi. O sıralar­
da İsmail paşa Beşiktaşta Köşe 
başmda Riza paşa konağında 
kira ile oturuyordu. Derhal ko­
nak saray tarafından satın alın­
dı ve tapu senetleri kıymetli dok­
tora verildi. Mükemmel bir tedavi 
parası!..
İşte şair Leylâ hanım bu ko­
nakta doğmuştur. Fakat Hekim- 
başının hak ettiği tedavi ücreti 
bu kadar da değildi. Beşiktastaki 
konağın karşısında bir de büyük 
eczane vardı. Sultan Mecit bura­
sını da satın aldırmış ve senetleri 
Hekim İsmail paşaya uzatırken:
— Tabipsin!,. Sana bir de ec­
zane lâzımdır!., demişti.
Saraya giriş..
Leylâ hanımın saraya girişi 
işte bu sıralardadır. Babası Girit 
valisi oluncaya kadar, yani 10 
sene bir çok sarayları dolaşmış­
tır.
Asıl Hünkâr sarayından başka 
bir çok sultan saraylarında da 
seneler geçirmişti. Sonra bu sul­
tanlar, büyüyüp, kendilerine sıra 
gelince ve Hünkâr sarayına ge­
çince tabiatile Leylâ hanımı da 
hemen çağırıyorlardı. Bu suretle 
bizdeki bütün «saray camiası» nı 
yakından görmek fırsatını ka­
zandı. Oralarda uzun seneler 
kaldı.
Tabiî bu arada babasının evine 
gittiği de oluyordu. Fakat tıpkı 
leylî bir mektepten eve dö­
nüş gibi.. Sarayda kendisine bir 
kalfa da tahsis olunmuştu.
Hünkâr ve ailesinin hekimi ol­
ması dolayısile zaten babası da 
daima saraya geliyordu.
Babası Hekim İsmail paşanın 
bir husiyeti de mutfağı idi. Ahçı-
ları sarayca meşhurdu. Bir çok 
ahçılar için «Saraydan çıkma­
dır!..» derler. Halbuki İsmail pa­
şanın mutfağında yetişen haki­
katen sanatkâr ahçılar bir müd­
det sonra saray tarafından almı­
yordu
Paşa Abdülâzizin cülusu ile 
beraber Girit’e vali olarak gönde­
rildi. Lleylâ hanım işte bu suretle 
saraydan ayrıldı. Babasile Girit’e 
gitti...
Hikmet Feridun Es
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5  1 4 4 ^ 5 0 0 6 *


Grup halinde Yalova'ya giden saray kadınları...

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/167163/3/001514475006.pdf

Grup halinde Yalova'ya giden saray kadınları...

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository