Taha Toros Arşivi, Dosya No: 476-Şevket Süreyya Aydemir. Not: Gazetenin "Olaylar ve İnsanlar" köşesinde yayımlanmıştır

Pulur, Hasan

Istanbul Sehir University Repository

kKERSON
GÜÇLÜ
AKTAR
GÜNER
EREN
Temsilcilikler:
A N KAR A : ORHAN TOKATLI 
Tel: 419 14 00 (7 hat) Teleks: 42 349 
İZM İR: NURETTİN TEKİNDOR 
Tel: 19 1020 Teleks: 41 5514 
ADAN A: MUZAFFER BAL 
Tel: 14 38 40/41 Teleks: 62 762 
G ÜN EYDO Ğ U  ANADOLU:
ERTUĞRUL PİRİNÇÇİOÛLU
Diyarbakır, Tel: 18 141 Teleks: 72 074 
KARADEN İZ : İSMAİL BAŞARAN 
Sam sun, Tel: 118 175 Teleks: 82 003 
O R TA  ANADOLU: ŞEMSETTİN ÇETİNSÖZ
Kayseri. Tel: 12 65 00 -11  78 52Fax: 11 7995
5 HAZİRAN 1992 CUMA
Vakit Güneş öğle İkindi Aksam Yatsı İmsak
Vasatı 5.26 15.07 17.06 20.58 2127 519
Hicri 1412 Zimcce 4 Rumi 1408 Mays 25
BUGUNKU HAVA DURUMU
Adana 17,29*ab
Ankara 10,25‘ab
Diyarbakır 14,28* pb
Erzurum 3.19*pb
İstanbul 14,25*ab
İzmir 17.31'ab
Samsun 15,21*pb
Paris 
Londra 
Frankfurt 
Roma 
Atina 
Amsterdam 22*ab 
Zürih 18*ab
18*t>b 
20'ab 
20* ab 
24*pb 
27*pb
mmO L A Y L A R
‘SUYU ARAYAN ADAM” HASAN PULUR
- -  AŞBAKAN Demirel'in, Nahçı- 
K  van Cumhurbaşkanı Haydar
____Aliyev’e “Suyu Arayan
Adam” kitabını armağan edişini tele­
vizyonda seyrederken, içimizden 
“Keşke yaşasaydı da, bunu görsey­
di!” diye Şevket Süreyya Aydemir”i 
andık...
Türk kültürüne “Suyu Arayan 
Adam, Tek Adam Atatürk, İkinci 
Adam İnönü, Menderes’in Dramı” gi­
bi eserleri, şimdiki deyimle “baş ya­
pıtları” kazandıran Şevket Süreyya 
Aydemir in “Suyu Arayan Adam”ı, 
“Turan” ülküsüyle Azerbaycan’a gi­
den, bir Türk öğretmeninin “Bolşevik 
devrimci” olarak Türkiye’ye dönüşü­
nü, 10 yıl hapse mahkûm olup, 1926’- 
nın Cumhuriyet Bayramı’nda affedili- 
şini, hayatının bundan sonraki bölü­
münü, “Kemalizim” ilkelerine ada­
yan bir insanın hayat hikâyesidir; 
eserin kahramanı, yazarın kendisi­
dir.
yordu.
Türkçe, bir halk diliydi, grameri 
yoktu, kurallar konmamıştı, hatta do­
ğal kurallar bile, halk arasında yayıl­
mış, amiyane bir Rusça’nın tesiri al­
tında tamamen bozulmuştu. “Türk” 
kelimesi, aydınlar arasında yayılmış 
olmasına rağmen, halk kendisini da­
ha ziyade Sünni, Şii, yani Müslüman 
olarak biliyordu, Türk kelimesi, Os­
manlI Türklerine verilen bir isimdi.
~  917 devrimiyle Rus Çarlığı
dağıldıktan sonra, tıpkı bu-
___ günkü gibi, her ulus kendi
devletini kurmaya çalışır, Azerbay­
can da bunlardan biridir. Azerbaycan 
aydınları, genç Azeriler, milli bir dev­
let kurmanın ne kadar güç olduğu 
gerçeğiyle karşı karşıya kalırlar... 
Şevket Süreyya şöyle der:
“Genç AzerbaycanlIlar, ilk milli 
devleti, adeta gayri milli bir zemin 
üzerinde kuruyorlardı. Bu devlet her 
şeyden evvel, milli zemini yaratmak 
zorundaydı.
Bunun için de yeni bir milli ruh, 
istiklal ve hâkimiyet gururu, bayrak 
fikri, askerlik ve savaş duygusu, va­
tan mefhumu ve bu vatanın sınırlarını 
korumak için asker lazımdı. Bu halk 
kalabalığını, artık bir cemaat yaşayı­
şından çıkarıp, bir millet yaşayışına 
götürecek her şey, böyle bir zemin 
üzerinde gelinebilirdi.”
1917'de Azerbaycan'da bir millet 
olmak, bir devlet kurmak için eksikli­
ği duyulan kavramlar, ilkeler bunlar­
dı; bunlar olmadan bir “milli hare­
ket” başlayamazdı.
Azerbaycan ise, o tarihe, yani 
1917’ye kadar, hiçbir zaman tam an­
lamıyla bağımsız ve toplu bir devlet 
hayatı yaşayamamıştı, mezhep ayrı­
lığı, mezhep üstünlüğü davaları, halk 
içinde bir milli ruhun doğmasını dai­
ma engellemişti. 1905 savaşında 
Rusların Japonlara yenilmesinden 
sonra, imparatorluğa dahil milletler 
arasında başlayan milli hareketler, 
Azerbaycan’da da görülmüş, fakat 
toplumun ilk hareket motoru olan ay­
dınların sayısının azlığı ve hareketin 
yeniliği, toplumun geniş kitlelerini et- 
kileyememişti. Milli mücadele za­
manla dar anlamda bir okul, eğitim 
hareketi, ya da şiirde, edebiyatta, ti­
yatroda bir gelişme olarak izlenebili-
~T— | ZERBAYCAN'a, Ziya Gökalp’- 
ın “Turancılık”ülküsüyle ve
____de “Vatan ne Türkiye’dir, ne
Türkistan / Vatan, büyük ve müebbet 
bir ülkedir: Turan!” mısralarıyla ge­
len Şevket Süreyya’nın 1917’de tespit 
ettiği görüntü budur.
İşte bu görüntüyle, “Turan” ülkü­
sü yan yana gelince, Şevket Süreyya, 
hayalinin nasıl yıkıldığını anlatır: 
“Yavaş yavaş, fakat her gün biraz 
daha iyi anlıyordum ki, kafamızda yıl­
lardan beri yarattığımız hayal binası­
nın hakikata inkılap edebilmesi için, 
birçok unsurlar eksiktir.
Büyük Turan, bir illüzyon, bir ha­
yal yapısı, bir his manzumesi olarak 
ne kadar cazipti! Fakat tahakkuk etti­
rilmesi gereken bir inşa davası ola­
rak ele alındığı zaman eksiklik ve in­
safsızlık kendisini derhal gösteriyor­
du. Potaya atılan maddeler birbirini 
tutmuyor ve bir arada erimiyorlar­
dı...”
_  7 E Kızılordu Azerbaycan’a gi- 
y  rer, yönetimin başına Dr. Ne-
____riman Nerimanof getirilir. Bir
sosyalist, bir komünist olan Nerima­
nof, sık sık Lenin’in dostu olduğunu 
belirtir ve onu, küçük adıyla “İliç ba­
na şöyle dedi, İliç bana böyle dedi” 
diyerek anar...
Ona göre, Azerbaycan bağımsız 
yaşayacak ve Moskova’nın müdaha­
lesini asla kabul etmeyecektir:
“Moskova’dan gelen bir yoldaş 
eğer bizi anlamazsa, onu omuzların­
dan sarsarız, yahut çenesinin altına 
şöyle, şöylece vururuz. Mene bah 
yoldaş! deriz, kendine gel! O bunu 
anlar, eğer anlamazsa tersyüz eder, 
geldiği yere yollarız!"
Tarih, yoldaş Nerimanof’u tekzip 
eder, Moskova'dan gelen yoldaş, 
Azerbaycan’dan bir daha çıkmaz, 
1990’larda Sovyetler Birliği dağılana 
kadar...
_  AŞBAKAN Demirel’in, Nahçı- 
van Cumhurbaşkanı Aliyev’e 
___ “Suyu Arayan Adam”ı arma­
ğan etmesi boşa değildir, anlamlıdır.
AzerbaycanlIların da, Azerbay­
can'a ilgi duyanların da, “Suyu Ara­
yan AdaırTdan öğrenecekleri, bu­
günle karşılaştıracakları çok şey var­
dır.


Suyu arayan adam

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository