Taha Toros Arşivi, Dosya No: 106-Midhat Paşa.



Not: Gazetenin "Tarihten Sahifeler" köşesinde yayımlanmıştır

Şehsuvaroğlu, Haluk Yusuf

Istanbul Sehir University Repository

] Tarihten Sahifeler |
Mithat paşa sûrüi- 
dükten sonra
II. Abdülhamit tahta çıktığı 
vakit amcası Abdülâzizi ve bü­
yük biraderi V. Muradı kolaylık­
la tahttan indiren ve kendisini1 
Kanunu Esasiyi ilân şartiyie 
makama getiren vükelâyı berta­
ra f etmeye katiyen karar vermiş 
bulunuyordu.
Hâdiselerin zoruyla Sadarete 
getirdiği Mithat paşayı, hazır­
ladığı Kanunu Esasinin malûm 
maddesiyle ansızın memleket dı 
şma çıkardıktan sonra daha 
rahat bir nefes almış bulundu.
Yeni Padişah için en büyük 
endişe mevzuu tahttan indiri­
len ve Gırağan sarayına kapa­
tılan büyük biraderi V. Mu­
radla, hürriyet hareketinin başı 
olan, memlekette ve hariçte bü­
yük bir sevgi ve nüfuz kazan­
mış bulunan Mithat paşaydı.
Emniyetli bir saltanat sürebil­
mek için V. Muradın hiç iyileş­
memesi ve Mithat paşanın da 
daha ileride tatbik edilecek bir 
plânın içinde imha olunması 
lâzımdı. İstibdat idareyi şahsı 
için, devlet için zarurî bulan bir 
hükümdarla, meşrutiyet ve hür­
riyet fikirlerinin müdafii ve bu 
yolda saltanat değişiklikleri 
yapmaya kadir bir Sadrazamla 
beraber çalışmasına imkân ve­
rilemezdi.
Mithat paşa, memleketten u- 
zaklaştırılması ve hükümdarla 
etrafı hakkında Newe Freie 
Presse muhabirine şu beyanatta 
bulunuyordu:
«Benim Avrupaya tebidim,
| istibdadın meşrutiyete karşı al- 
idığı bir karar neticesidir. Mon- 
teqieu der ki, meşrutiyet r;ji- 
ı minin istihsali müşkül bir iştir, 
mutlakıyete alışmış olan bir 
hükümdarı, hâkimiyetin bir kıs­
mını millete devre ikna etmek, 
uzun bir mesaiye mütavakkıftır. 
Esasen müşkül olan bu işi. bazan 
mukabil cereyanlar da sekteye 
uğratabilir. Mamafih bundan 
1 dolayı gayeye varmak geçigecek 
olursa, yeise düşmek doğru ol- ¡
[ Yazan: HALÛK ŞEHSUVAROĞLP*•— I;l p  I
maz. Vakit sarfetmekten yorul­
mayan, hapsetmekten üşenme­
yen ve sonuna kadar sehat ede- 
büenler mutlak hedefe vasıl o- 
lurlar.»
Abdülhamidin ilk yıllarında 
ve bilhassa doksan üç harbinin
kötü neticesinden sonra halk 
yeni Padişahın aleyhine dön­
müştü. İstanbulda Sultan Mu­
radın iyileştiği rivayetleri kuv­
vetlenmiş ve yer yer tekrar eski 
Padişahın tahta çıkarılması te­
mennileri alıp yürümüştü.
İT. Abdülhamit memleket dı­
şında., vatanına en iyi sulh im- 
kânîarmı araştıran. Avrupa 
devlet adamlariyle Türkiyenin 
kurtanlmasr müzakerelerine gi­
rişen Mithat paşaya hâlâ em­
niyet edemiyordu. Paşadan ge­
len teklifleri Yıldız sarayı ce­
vapsız bırakmıştı.
İstanbuldaki hoşnutsuzluğa 
karşı gizli teşkilât kuvvetlendi­
rildi. Bilhassa hal’ ricalinin ve 
mensuplarının hareketleri adım 
adım takibe başlanıldı. Diğer 
taraftan sıhhate döndüğü ha­
berleri çıkan V. Muradın ika­
metgâhı etrafmda da muhafaza 
tedbir.vri sıklaştırıldı.
Bir gün Eyüpsultanda bir ho­
ca vaaz esnasında (Sultan Ha- 
mit vekildir, buranm sahibi ge­
lecektir) demişti. Derhal yaka­
landı. Gizli soruşturmasında 
vaiz sözlerini itiraf zorunda kal­
dı. Kendisine cemaatten cevap 
verenler olup olmadığı soruldu­
ğu vakit de (Cemaat, bana sen 
git Sultân Muradı çıkar, biz de 
sana yardım ederiz) cevabını 
verdi.
Bunun üzerine hoca (Sultan 
Hamidin vekil olduğunu sana 
kimler söyledi) diye sıkıştırıldı. 
O da (Fetva verildiği zaman 
böyle söylenmişti) dedL
1878 yılında (Sultan Muradı 
tekrar cülus ettirmek istemesi 
münasebetiyle ifadesi alman bir 
kadın) ise şöyle diyordu:
«— Bar.a Allahın emri üze­
rine git söyle dediler. Yahya e- 
fendiye gittim. Murada gittim. 
Kolundan tutup çıkaracaktım. 
Ona da yazık dedim. Bir zarar 
gelmesin dedim. Fena bir şey 
demedim.
Kadına (Sana bu git diyen­
ler kimlerdi) diye soruldu. 
(Hayrullah,. »üştü oaşama ada-
(Arkası 7 nci sahifede)
■ Bil I II  İH  !■■■■
Taha Toros Arşivi
5 5 0 1 0


Mithat Paşa sürüldükten sonra

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository