Taha Toros Arşivi, Dosya No: 178-Abidin Din

İleri, Rasih Nuri

Istanbul Sehir University Repository

SAYFA CUMHURİYET
14 HABERLER
Abidin Dino yatanına gömüldü
Dile kolay tam 40 yıldır vatan özlemiyle dopdolu yaşadı Abidin Dino. 7 aralık son günüydü. Paris’ten İstanbul’a 
doğru son yolculuk başladı. Önce Karacaahmet Morgu sonra Bebek Camii, oradan da Aşiyan Mezarlığı.
Kültür Servisi - 1952 yılından buyana 
yaşadığı Paris’te 7 aralıkta kalp 
yetmezliğinden ölen ünlü sanatçı Abidin 
İ)ino, dün Bebek Camii'nde kılınan öğle 
namazından sonra Rumelihisarı Aşiyan 
Mezarlığı’nda toprağa verildi. Abidin 
Diııo’nun cenazesi, dün sabah erken 
saatlerde Karacaahmet Mezarlığı 
morgundan Bebek Camii’ne getirildi. 
Cenaze töreni için saat 10.00’dan 
itibaren Bebek Camii’nin önüne 
toplanan kalabalık, öğle namazına 
kadar Bebek Camii’nin avlusunda ve 
dışında bekledi.
Abidin Dino’nun cenaze törenine, 
sanatçının 50 yıldır birlikte olduğu eşi 
Güzin Dino ve aile yakınlarının yanı sıra 
SHP Onursal Genel Başkanı ve İzmir
milletvekili Erdal İnönü, K ültür Bakanı 
Fikri Sağlar, CHP Genel Başkanı Deniz 
Baykal, DEP Genel Başkanı Hatip 
Dicle. İstanbul Büyükşehir Belediye 
Başkanı Nurettin Sözen gibi pek çok 
siyaset adamının yanı sıra aralarında 
gazetemiz imtiyaz sahibi Berin Nadi, 
köşe yazarı İlhan Selçuk, Yaşar Kemal, 
Mehmet Ali Aybar, Ara Güler, Can 
Yücel, Geneo Erkal, Cihat Burak, 
Demirtaş Ceyhun, Kornet, Orhan 
Pamuk, Hüsamettin Koçan. Bedri 
Baykaın, Mehmet Güleryüz, Latife 
Tekin, Selçuk Demirci, Erol Akyavaş 
gibi sanat, edebiyat ve basın 
dünyasından da pek çok ünlü isim 
katıldı. Bebek Camii’ndı kılınan öğle 
namazı öncesinde Güzin Dino’ya
başsağlığı dileklerinde bulunan SHP ötesine geçen bir kişiliği vardı. Resim
Onursal Başkanı Erdal İnönü, “Abidin meselesini gerçekten ciddiye almış ve 
Dino büyük bir sanatçıydı. Çok büyük bir uluslararası alanda adımızı duyuran ilk ve 
kayıp” dedi. “Dostum, arkadaşım, önemli sanatçımızdı. Onu çok geç
kardeşim” dediği Abidin Dino için tanıdım; sonbaharda yapılan sanat
“Yaratıcılığımın yarısı onundur” fuarında... Onu tanımaktan ne kadar
şeklinde konuşan Yaşar Kemal, “Abidin mutlu olduğumu söylemiştim, o da bunun
Dino, yüzyılımızın yetiştirdiği en büyük 
ressam, kültür ve düşün adamıydı. Türk 
halkının ona sahip çıkmadığını 
söylüyorlar ama î  urk halkı kendisine 
sahip çıkmıştır. Nasıl Nazım’a, 
Sabahattin Ali’ye sahip çıktıysa, ona da 
çıkmıştır. Bütün Türk halkının başı 
sağolsun” dedi.
Plastik Sanatlar Derneği Başkanı 
Hüsamettin Koçan da “Abidin Dino çok 
başka bir sanatçıydı. Ressamlığının
ne önemi var, ben o kadar önemli biri 
değilim demişti... Çok alçakgönüllü bir 
sanatçıydı. Türk resmi için büyük bir 
kayıp” şeklinde konuştu.
Abidin Dino’nun vasiyeti üzerine 
Rumelihisarı Aşiyan Mezarlığı’na 
götürülen tabutunu cenaze arabasına 
kadar Erdal İnönü, Fikri Sağlar ve 
Nurettin Sözen de taşıdı. Kilitlenen 
Bebek trafiği yüzünden, çok sayıda kişi, 
Aşiyan Mezarlığı5na yürüyerek gitti.
Abidin Dino, 
kültür ve politika
RASİH NURİ İLERİ______________________________
Abidin Dino, bebek denecek yaşta ailesi ile birlikte İstan­
bul’dan ayrılıp Paris'e yerleşti. Birinci Dünya Savaşı’nda 
Cenevre'ye taşınmak zorunda kalan Dinolar, savaşın biti­
minde Paris'e döndüler. Oradan gittikleri Korfu Adası’nda 
bir yıl kalıp 1926’da İstanbul’a dönen Dino Ailesi, bir yakın­
larının Yeniköy’deki yalısına yerleştiler.
Abidin. İngilizce öğrenmesi için Robert Kolej'c yollandı; 
yazın babasının yanına Adana'ya gitti. 1927 yılı sonunda 
babası Rasih Dlno’yu kaybettikten sonra okulu terk etti. İlk 
resimleri kolej yıllığında basılan Abidin. okulda oynanan 
“Fermanlı Deli Hazretleri” piyesinin davetiyesini resimledi.
1930 yılında Abidin, Arif Oruç'un “Yarın” gazetesinde 
karikatürler ile Nizamettin Nazif in “Kara Davut” dizisinin 
resimlemesini yaptı. O dönemde Fethi Okyar'lı “Serbest Fır­
ka” çok partili sistem denemişi yaşanıyordu. Arif ve Abidin 
Dino karikatürleri ile CHP’ye karşı “Serbest Fırka”yı des­
tekliyordu. Bu Abidin'in ilk siyasi konumunu belirler.
Cumhuriyetin onuncu yılı dolayısıyla Sovyet rejisör Yut- 
kiyeviçin yönettiği “Ankara Türkiye’nin Kalbi” filmini beğe­
nen Gazi Mustafa Kemal Atatürk rejisöre: “Türk sinemasını 
nasıl geliştirebiliriz” diye sorunca. Yutkiyeviç, “Bana bir öğ­
renci yollayın” yanıtını vermişti. I930"da annesini de kaybe­
den Abidin Dino. Fikret Adil in “Artist” dergisinde çalışma­
ya başlamış, dolayısıyla da “bohem” hayata çok genç yaşta 
atılmıştı. Kardeşleri bu durumdan tedirgindi Abidin’in hala- 
oğlu babam Suphi Nuri’nin Girit'ten yakın akrabası Ali Fuat 
Paşa (Cebesoy) Abidin'in Gazi tarafından Sovyetler’e gön­
derilecek öğrenci olarak seçilmesini sağladı. Böylece. Abi­
din, Leningrad'da sinema dalında yetişti, dekorasyon ve reji 
alanlarında başarılar kazandı. 1937 yılında İkinci Dünya 
Savaşı tehlikesi belirince ya yurduna geri dönme veya Sovyet 
vatandaşı olma seçeneği karşısında Abidin. önce Londra'ya, 
sonra Paris'e gitti, bir yıl sonra 1938'de İstanbul’a döndü.
New York sergisini düzenleyen Abidin, az sonra “Ses” ve 
“Yeni Ses” dergilerini çıkardı (1938-1939). TKP’nin “Yeni 
Edebiyat” dergisinde önemli katkısı oldu (1940-1941), bu 
dergide aynca parti genel sekreteri Reşat Fuat Baraner ile 
yaptığı “realizm tartışmaları” polemiği önemli bir yer tuttu. 
Bu dönemde Abidin TKP'lidir; ancak Jdanov'un sekter çiz­
gisi onu rahatsız etmektedir.
Antifaşistler sürgünü... Abidin Dino’nun Mehmet Sozışık 
ile parmak kelepçesi takılarak eşleştirilmesi... Mecitözü, 
sonra Adana sürgünü... Kayseri'de askerlik... Adana'da 
“Türk Sözü” gazetesi.... 1943 yılında Güzan Dikel ile evleni­
şi.... “Kel” piyesi kitabının toplattınlması... Ankara'ya yer­
leşme.
' Bu dönemde Reşat Fuat ve arkadaşları hapistedir (1944 
tevkifatı). 1946'da altı ay ömürlü TSEKP kapatılmış Şefik 
Hüsnü ve arkadaşları tutuklanmıştır. Bu durum karşısında. 
1947 yılında Ankara'da Zeki Baştımar partinin illegale yeni­
den geçişini örgütlemektedir. Abidin de onunla birliktedir. 
1950'de Abidin. partinin “Nuhun Gemisi” adlı dergisini ya­
yımlar. bu dergide yeniden kurduğu “Sosyalist Partisi”ni 
teslimiyetçi bir çizgiye oturtan, eski dostu Esat Adil'e karşı 
çok sert bir polemiğe girişir.
1950 sonrası TKP sıkı takiptedir. Abidin ise daralan bu 
çemberin odaklarından biridir. Açtığı seramik sergisindeki 
cami ve minarelerin alemi bile “orak-çekiç”e benzetilerek ta­
kibata uğratılmaktadır. Ünlü 1951 tutuklamalan başlar. Bu 
kez de ablasının kocası ve kuzeni Suphi Nuri'nin İstiklal Sa­
vaşı ve İstiklal Mahkemesi arkadaşı, DP dönemi İçişleri Ba­
kanı Fevzi Lütfü Karaosmanoğlu'nu devreye sokan Abidin. 
pasaport alabilir; ancak yurtdışına çıkış için bu da yetmez, 
26 Ocak 1952 günü Yfeşilköy Havaalanı’ndan geri çevrilir ve 
bakanın kesin emri üzerine ertesi gün Paris'e hareket edebi­
lir.
Ve yeni bir görev: Yurldışındaki parti dış bürosunun “Bi­
zim Radyo” yayınlarına çekidüzen verme görevi... Yurtdı- 
şındaki Sabilia Sertel ile Türkiye'den gidecek belli başlı bir 
aydın grubu bu görevi üstleneceklerdi. Gidiş sırasıyla; Na­
zını Hikmet. Abidin Dino hapis ve sürgünden sonra Zeki 
Baştıınar ve yurtdışına çıkmayan bir arkadaşları... Abidin 
Dino “Bizim Radvo”da yayınlanan mesajlarının gün ışığına 
çıkmasını çok istiyordu. Leibzig’den Moskova'ya giden 
TKP arşivi ile birlikle bulunan bu radyo arşivi ne yazıktır ki 
henüz geri alınamamıştır.
Abidin. Nazım Hikmet ve 1960 dcvrimiııdcn sonra yurtdı- 
şına çıkan ve yurtdışındaki TKP'yi yöneten Zeki Baştımar: 
Türkiye'de TIP kurulduktan bir yıl sonra Aybar. Boran gibi 
sol aydınlar partinin yönetimine getirilince Türkiye İşçi Par- 
tisi'ni tümüyle desteklediler. Abidin’in, benim organize etti­
ğim TİP Resim Sergisi için yurtdışındaki ünlü Türk ve ya­
bancı ressamlardan resim sağlayarak serginin başarısında 
büyük katkısı oldu.
Abidin bu dönemde yurtdışmda adeta Türkiye'nin kültür 
ve sanat elçiliğini üstlenmiştir. Oysa ancak CHP iktidarında 
ilk kez özlemini çektiği yurduna döncbilmiştir. Bunun dışın­
da bir dc Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk'ün resmi daveti 
üzerine yurda gelişi de onun bu kültür ve sanat elçiliğini sim- 
gelemiştir.
İzlenimler
Abidin Dino vasiyeti üzerine Aşiyan Mezarlığı’na gömüldü. Mezarı başındaki yoğun 
kalabalık, mezarlığın büyük bir bölümüne yayılmıştı; kimisi uzaktan yalnızca kürek ses­
lerini duyabildi. O artık, yıllardır özlemini çektiği vatanının bu en güzide yerindeyatacak.
Dino grev destekçisi
‘Her zaman 
gençti...’
AHU ANTMEN
DİNO İŞÇİLERLE-1963’te kurulan TÜBİTAK’ta kurumun en yüksek karar organı 
olan “Bilim Kurulu” çalışanların son derece miitevazi taleplerini bile geri çevirir. İste­
nen ücret artışı yüzde 10 civarındadır. Bunun üzerine 1970 yılının 4 nisanında grev baş­
lar ve 3 ay sürer ve başarıyla biter. Abidin Dino başta olmak üzere greve destek vermek 
amacıyla kurumun bahçesinde duvarlara büyük harflerle desenler çizerler.
Bebek Camii, her zamanki gibi erken 
uyandı. Dışardaki dünyaya baktı: Kış 
mevsimine meydan okuyan bir aralık 
sabahıydı; güneşli. ılık. O gün öğle 
namazında, İstanbul’u sevmiş, ama 
yıllardır uzak kalmış, özlemiş, yaşamı 
sanatla özdeş bir ressamı konuk edecek­
ti. Sabah saat 10.00'dan itibaren avlusu­
na doluşan kalabalıkları görünce, “Çok 
değerli bir sanatçı olmalı” diye düşündü. 
Sonra kalabalıklar sığmadı avlusuna. 
Dışarda beklemeye başladılar. Saatler­
ce beklediler. Bebek Camii kulaklannı 
kabarttı:
“Üzüldüm diyemem” diyordu Yaşar 
Kemal yaşlı gözlerle. “Bu üzülmekten 
çok öte...”
“Aslında 80, ölmek için iyi bir yaştır” 
diyordu Cihat Burak. “Âma Abidin 
gençliğine doyamadan gitti diyebilirim. 
Onun kafası her zaman gençti çünkü...”
Bir şiir duydu sonra: “Odinazuru çok 
arayacağız” diyordu Can Y ücel ilk dize­
sinde, “Allahtan el-ayak izleri var / Çu­
kurova’da.”
Ufak tefek, siyah saçlı bir kadın dik­
katini çekti. Ağlamıyordu; ya da göz- 
yaşlanyla ağlamıyordu. Sessizdi. Belki 
50 yıllık dostuyla geçen yaşamını düşü­
nüyordu: Türkiye'den ilk ayrıldıkların­
da 38 yıl hiç dönmeyen, yiten bir İstan­
bul'u son yıllarda birkaç kez yine Abi­
din Bey'le elele gezen Güzin Dino, eşini 
bu kez İstanbul'da bırakacaktı.
Yakalara iliştirilen, her gün gördüğü 
o tanıdık, tükenmez siyah-beyaz fotoğ­
raflara baktı sonra. Yaşamı yüzünde 
taşıyan bir adam. Abidin Dino. 1913- 
1993.
Bebek Camii, belki yıllardır böyle bir 
kalabalık görmemişti gerçekten de. Ce­
naze töreni, sanat ve siyaset dünyasın­
dan çok kalabalık bir topluluğu birara- 
ya getirdi. SHP’nin Onursal Başkanı 
Erdal İnönü'den, Kültür Bakanı Fikri 
Sağlar a, CHP Genel Başkanı Deniz 
Baykal’dan İstanbul Büyükşehir Bele­
diye Başkanı Nurettin Sözen'e dek pek 
çok siyaset adamı, cenazeye katılarak 
Güzin Dino’ya başsağlığı dileklerinde 
bulundu. Ancak gerçek kalabalığı oluş­
turan sanatçılardı: Abidin Dino, ressa­
mını, edebiyatçısını, tiyarocusunu. mi­
marını- hepsini biraraya getirdi. Çok 
uzun bir liste olacak ama; Orhan Pa­
muk, Demirtaş Ceyhun, Zülfü Livaneli, 
Hilmi Yavuz. Murat Belge, Sennur Se­
zer, Adnan Ozyalçıner, Erol Akyavaş, 
Bedri Bay kam, Mengü Ertel, Latife Te­
kin, Atilla Birkiye, Cihat Burak, Ataol 
Behramoğlu, Geneo Erkal, Turgut Çevi- 
ker yalnızca birkaç isimdi.
Bebek sahili sanatçılarla doldu. Be­
bek trafiği, cenaze nedeniyle her zaman­
kinden daha da “kilitliydi” çünkü. Aşi- 
yan’a yürüdüler. Tanıyan-tanımayan, 
herkesin yüzünde bir hüzün vardı. Be­
bek de yas tuttu sanki. Bebek sahilini 
gencide dolduran “cıstakçı” gençler bile 
sessizdi. Rumelihisarı Aşiyan Me­
zarlığı. sahilden bakıldığında ağaçların 
ve mezar taşlarının arasında koşuşturan 
insanlarla güzel bir resim oluşturuyor­
du. Gelenlerin arkası kesilmiyordu ki! 
Abidin Dino'nun mezarı başındaki yo-
Î;un kalabalık, mezarlığın büyük bir bö- ümünc yayılmıştı; kimisi uzaklan
yalnızca kürek seslerini duyabildi.
Dino. alkışlarla, marşlarla uğurlandı. 
Abidin Dino’nun arkadaşı, eski tüfek­
lerden Mehmet Bolışık. birbirlerine ya­
şarken verdikleri bir sözü unutmamıştı: 
Hayatta kalan, önce gidenin ardından 
enternasyonal marşını söyleyecekti. 
Marş söylendi, yumruklar kalktı. Dino, 
yıllardır özlemini duyduğu İstanbul’la, 
Rumelihisarı'yla haşhaşa kaldı.
Bebek Camii, “Ve bir gün daha...” di­
ye düşündü. Abidin Dino’yu unutmadı. 
Ama bir sonraki cenazenin hazırlıkları­
na başlamıştı bile.
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 1 2 7 0 5 0 0 6 *


Abidin Dino, kültür ve politika

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository