Kaya, Şükrü

Istanbul Sehir University Repository

—  87 —
Barbaros ve Preveze
İ Biiyiik PREVEZE ZAFERİ’ııin yıldönüm ü mü-1 
i nasebetiyle m erhum  ŞÛKRÛ KAYA’nm  son [
derece enteresan
'> < II I I I I I IH IIH I I I IH I I I I I İH I I I I I I I I I I I I IH I I I IH I I I IH I IH IH I
ncı asrın başlarında üç büyük hü­
kümdar kılıçları ile Avrupayı pay- 
laşınıya uğraşıyorlardı- Fakat üçü 
de, Akdenizde saltanat süren taçsız diğer 
bir hükümdarı, Barbarosu hesaba katmıya 
mecburdular.
I- Kanunî sultan Süleyman; 1494 de doğ­
muş, 1520 de babası Yavuzun tahtına çık­
mış, 1521 de Belgradı. Salankameni almış, 
28 Ağustos 1526 da Mohaç zaferinden son­
ra Budini (Buda-Peşte) yi almış, 1529 
da 120-000 kişilik bir ordu ile Viyanayı 
muhasara etmişti- Osmanlı İmparatorlu­
ğunun Asya ve Avrupada da fütuhatı ge­
nişti- OsmanlI ülkesi üç milyon kilometre 
murabbamda idi- OsmanlIlar ikballerinin 
en yüksek ve en parlak devirlerini yaşıyor 
lardı-
Padişahın şöhreti ve nüfuzu şarka ve 
garba yayılmıştı- Meşhur ressam Veronese 
şimdi Louvre müzesinde bulunan «Kana 
düğünleri» (Les moces de Cana) adındaki 
büyük eserinde onu, bütün ihtişamile, ci­
han kıralları arasında oturtmuştu- Süley­
man hakikatte cihandaki hükümdarların 
en büyüğü, en kudretlisi, mukadderatını 
idare ettiği millet ve kumanda ettiği ordu 
itibarile hükümdarların en talihlisi idi 
Haklı olarak kendisini, devrin kuralların 
dan ve imparatorlarından üstün görüyor 
ve onları ancak sadrazamla bir tutuyordu
Viyana seferinden sonra, silâhlarını Av 
rupadaki emellerine karşı kovan, Venedik­
lilere İmparator Şarlken elevhine çevir­
mişti-
II. Şarlken (Charles - Quint) Avusturya 
arşidükü güzel Filipin ve İspanya kıralı 
Fernan katoliğin kızı deli Jan’ın oğlu idi 
1526 da İspanya ve iki Sicilya kralı olmuş­
tu.
Şarlman’ın kurduğu Cermen İmparator­
luğu, İmparator Maksimliyenin ölümü ile 
imparatorsuz kalmıştı- Garp imparatorluğu­
nun kırmızı harmanisini üç kral da bürün­
mek istiyordu; İspanya ve iki Sicilya kralı 
ve Maksimliyenin torunu Don Karlos, Fran-
bir tetkik yazısı
ı ıı m  ıı ıı ıı n  ı ı ım ı ı  m  ıı i m i n  ıı ıı m ı  ıı ı ı iı ı  m  t m ı  ı ıı ıı  ıW*
sa kralı birinci Fransuva; İngiltere kralı 
sekizinci Hanri-
Üç arşevek, bir prens, bir dük, bir mar­
ki, bir de konttan ibaret olan Frankfurt di­
yeti rey birliğile İspanya kralını seçti. Don 
Karlos Beşinci Sari (Charles - Quint) ün- 
vanile İmparator ve Avrupanın birçok kı­
sımları ile beraber, Amerika’da, Afrika’da 
uçsuz bucaksız müstemlekelere sahip oldu-
Hırsına ve gururuna payan olmıyan, genç 
imparator Avrupayı ve Afrika’yı saltanatı 
altında toplamak istiyordu- Fvvelâ karşı­
sına rakibi birinci Fransuva çıktı- Onu, 
tamamile bertaraf edemediyse de çarçabuk 
ezdi- Süleyman’ı Viyanadan çevirmeye mu­
vaffak oldu ise de, diğer teşebbüslerinde 
hep Süleyman’ı karşısında buldu- Birinci 
Fransuva da Kanunî sultan Süleymanın 
âdeta himayesine sığınmış, ve ittifakını el 
de etmişti-
Şarlkenin Akdeniz ve Afrika’daki emel­
lerine engel olan daha kuvvetli, daha cü 
retli başka hasımları da vadi- Garp ocak 
tarı ve onların başındaki Barboroslar-
Şarlkeni en çok düşündüren, hırpalıyan. 
ve nihevet mağlûp eden de Barboroslar ol 
muştur- Fransa kralı I nci Fransova Şarl- 
kene karşı Barboroslarla dostluk ediyordu
III- Birinci Fransova 1494 de doğmuştu- 
1515 de kavınbabası on ikinci Luinin yeri­
ne Fransa kralı oldu- Milan kendisine ana 
smdan miras kalmıştı- Hanedan ve sülâle 
harplerine girişti- Milanı zapta kalkıştı- İm­
parator olmak istedi- Şarlkenle çatıştı 
Şarlkene mağlûp ve esir oldu- Barborosun 
dostluğuna sığındı ve onun delâlet ve şe- 
faatile Osmanlı padişahı sultan Süleyma 
nın ittifakını elde etti ve Barboros sayesin 
de Şarlkenden Nisi ve kısmen intikamını 
aldı-
Yavuz sultan Selim’in Mısırı fethile be 
raber, Osmanlı saltanatına intikal eden, 
«capitulâtion» lan, bizim tâbirimizle ecne 
bi imtiyazlarını himaye nevinden ittifakla 
birlikte devletten resmen koparan bu kral­
dır-
—  88 —
Barbaros, Cezayir Kralı Baba Oruç adını 
iaşıdığı yıllarda, (Theodor Ebry’niıı 
albümünden)
(Hatıraları tazelemek için tekrarlamak 
faydalıdır ki, «Capitulâtion» bir kale., bir 
şehir, bir memleket muharebe neticesinde 
düşmana teslim olunurken galip ile mağ 
lûp arasında kararlaştırılan ve ekseriya ga 
lip taralından zorla kabul ettirilen teslim 
olma şartları demektir. Devletin idaresin 
de, adliyesinde ve bilhassa iktisat ve mâ­
liyesinde dört asır mütamadî zararlar ya 
pan ve mübalâğasız, imparatorluğun yıkıl 
ma sebeplerinden birini teşkil eden bu yer 
siz, hattâ haysiyet ve şerefe aykırı imtiyaz 
lan OsmanlIlar, ikbal ve kudretlerinin en 
parlak, azamet ve gururlarının en yüksek 
devirlerinde, hakir ve fakir gördükleri 
frenklere lütfen bağışlamışlardı- Hazine 
dolu idi- Frenklerin vergisine ihtiyaç yok 
tu- Ölülerine., dirilerine, evlenmelerine, ay­
rılmalarına neden karışıp da vebale girme­
li ve kirlenmelivdi- Kâfirler tıpkı «zimmî- 
ler ve raaya» gibi ne halleri varsa kendi­
leri görsünlerdi)
IV- Barboroslar-
Midillinin Molovoyo yerleşmiş fatihler 
den gemicilik ve arasıra Rodosun Sen Jan 
şövalyelerinin gemilerine ve ellerindeki 
adalara ve limanlara karşı korsanlık eden 
Yakup reisin Oruç, Hızır, îlyas, İshak 
adında dört oğlu vardı- Oruç 1464 de Hızıı 
da ondan iki yıl ve Midillinin fethinden 
on bir sene sonra doğmuşlardı- Molova li 
manı, kasımdan sonra Türk gemileri ve 
gemicilerile dolar. Bütün kış onların vel
veleli ve harikalı seferlerinin hikâyelerde 
geçerdi- Çocukların genç dimağlarını bin- 
bir gece masalları, daha renkli, daha zen­
gin hayaller süslerdi. Çocuklar rüyaların­
da Akdenizin ak köpüklü dalgalarının üs­
tünden beyaz martı kuşları gibi uçan be­
yaz yelkenli kadırgalarda kaptanlık ettik 
lerini görürler, vali kenarlarından gemile 
ri ve gemicileri derin bir hayranlık için­
de seyrederler, ufuklarda görünen bir yel­
kenliyi daha uzaktan tanırlar, falan reis 
geliyor diye bağrışırlar ve liman karşılayı 
cılarla dolardı- Seferden gelen bir adam gi 
bi karşılanır- Çocukların tek oyuncakları 
tahta parçalarından, çam kabuğundan kü- 
çük kayıklar yaparak ve tavuk tüylerde 
donatarak yalı boylarında yüzüştürmek, 
yarışlar yapmaktı- Altı, yedi yaşma giren 
bir çocuğun, en büyük zevki, anasının ha 
mur veya çamaşır teknesini omuzlayarak 
koşa koşa yalıya gitmesi ve içine atlayıp 
ellerde kürek çekerek varıbeline kadar su 
içinde bata çıka sandal yüzdürmesidir.
Kürek çekmek, dümen kullanmak, hele 
yelken açmak, daha büyüceklerin kıskanı 
lacak imtiyazları idi- Geminin ve gemicili 
ğin ıstılahları, yelkenlerin ve armaların ad 
ları bilinir. Tersanelerde, kalafat yerlerin 
de, teknelerin nasıl yapıldığı, yelkenlerin 
nasıl dikildiği öğrenilir- Karaya çekilen her 
tekne, bir gemicilik mektebidir. Çocuglar 
armalara çıkmayı, direklere ve serenlere 
tırmanmayı orada oynarken öğrenirler- Ço 
cuk on iki yaşma geldiği vakit candan ve 
ruhtan bilgili bir gemici olur- Sıtaj devri 
muçoluk biter- Tayfa olmak, artık hakiki 
gemici olmak demektir-
Yakup reisin çocukları elbette daha bah 
tiyardırlar- Babalarının gemisi vardı, ge­
miciliği evlerinde ve kendi teknelerinde 
öğreniyorlardı- Daha kendilerini bilmeden 
denizin zevkini tatmışlar ve aşkını duymuş­
lardı- Oruç, Hızır ve îlyas babalarının yakın 
seferlerine iştirak ediyorlardı- Oruç on se­
kiz yaşında, âdet olduğu üzere başka bir 
reisin gemisine tayfa girdi- Bir iki sefer 
birkaç çetin korsanlık yaptı- iki sene son 
ra kendi gemisinin kaptanı idi- Şövalye 
gemilerile birkaç muvaffakiyetli çarpışma­
dan sonra adı duyulmaya başlamış ve ün 
almıştı-
Seferlerin birinde, Rodos şövalyelerinin 
bîr kalyonunu bordaladı, kardeşi îlyas şe 
hit, kendi esir oldu- Rodos kalesine götü 
rüldü, kendisine Barboros lâkabı Rodos
—  89 —
zindanında takılmış- Sakalının kırmızılığın 
dan kinaye imiş-
Frenk tarihlerinde Barbarosıın, Barbaro 
üsse ve daha birçok muhtelif talâffuzları 
var- Fakat bunun baba Oruçtan bozma bir 
galat olduğu muhakkaktır- Orucu da frenk- 
ler Aroudj, Horrich, Horuc. Horuscius, 
Orax tarzında, Havrettin’i de Hariadin 
Teheredine, Haridan, Cheredin, tarzlarında 
yazıyorlar-
Bu talihsiz seferde Hayrettin evde kal 
mış imiş- Oruç kardeşinin gönderdiği ciz­
yeyi kabul etmemiş, ve iki sene şövalye 
kalyonlarında kürek çektikten sonra, ge 
mi, Meis adasında iken, bir gece ayağın 
daki prangayı sökerek kendini denize at 
mış ve adaya çıkmış, oradan da Anadolu 
ya geçmiş.
Oruç, bilenmiş baba bıçağı gibi (Türk 
gemicileri ve kalyoncuları, son zamanlara 
kadar Babakalesinde yapılan '»e hâlâ Ba- 
bakale bıçağı denilen sapı kulaklı, iğı-i yüz­
lü uzunca bir bıçak kullanırlardı ve bunun 
gümüş sapı ve kını dışarda kalmak üzere 
kuşaklarına sağdan sola doğru hamayli so 
karlardı) felâketten sıyrılarak kurtulmuş 
tu-
Baba Oruç ve kardeşi Hayrettin ve İs 
hak, intikam aşk ve yeminde denize açıl 
mışlar, Türke yalnız şanlı fasıllar değil, 
ülkeler ve diyarlar katacak, seferler ve ga- 
zalar yapmışlardır-
Baba Orucun seferleri ve zaferleri, başlı 
başına bir eser yazılacak kadar ve Avrupa 
ve Türk tarihine tesirleri büyüktür-
Baba Oruç ve kardeşi Hayrettin, Akde- 
nizde dolaşan diğer Türk gemicileri ile 
de birleşerek, binbir badire ve savaşlardan 
sonra Tunusu Cezayiri zaptetmişler, İspan­
yolları, Cenevizlileri Afrika sahillerinden 
uzaklaştırmışlar- İspanyolların, Endülüs- 
te ve Migrip diyarında müslümanlara yap 
tıkları zulmün intikamını kana kana almış 
lar, Rodosa, Giride yerleşen Sen Jan şö 
valyelerinin şarkî Akdenizde Türklere ver 
dikleri zararın hıncını doya doya çıkarmış 
lardır-
Yavuz sultan Selim, Mısırı alırken o da 
Magrip diyarını fethediyordu- Orucun Ya 
vuza sadakati daimî ve ebedî idi- Her ga 
zasını, gönderdiği ganimetlerle ona müjde 
liyordu-
Oruç, otuz yıl süren harplerden ve sefer­
lerden sonra, Tunusun, Cezayirin, Tiemse- 
nin hakikî ve fiilî hâkimi (meliki) olarak,
elli dört yaşına kadar Tlemsende İspanyol 
larla ve Araplarla yaptığı bir muharebede 
kardeşi tshakla beraber şehit oldu- Kendi­
si Araplara göre, melik, İspanvollara ve 
frenklere göre kral, fakat Türklere karşı 
dayı idi- Akdenizde ve Anadoluda büyük­
lere davı demek âdettir- O garp ocağını 
kurmuş, kendisinin Osmanlı devletinin ta 
biiyetinde ve emrinde seyan bir dayı, bir 
başbuğ olmuştu-
«Kuvvetli, cerbezeli, çalışkan, korkmak 
ve yılmak bilmeyen Oruç, ekseriya âlice 
nap, daima dürüst ve âdil, askerlerini ve 
arkadaşlarını canı gibi seven dfthî bir de 
nizci ve mahir bir diplomattı- Onun adı 
anıldığı vakit AvrupalIlar, başlarını açarlaı 
ve istavroz çıkarırlardı- Çocuğu yoktu- Fet 
hettiği yerleri, kurduğu ocağı, yaptığı do 
nanmayı kazandığı şöhreti ve bilhassa deh­
şetli adını, kardeşi Hızır reise bıraktı » (1)
Barbaros Hızır reis kardeşinin yerine 
geçtiği vakit 52 yaşında idi- Osmanlı tah 
tında Yavuz sultan Selim, îsnanvada son 
radan Şarlken olan Don Karlos vardı En­
dülüs Arapları sekiz asır İspanyada kal 
diktan ^e İspanyol tarihlerine göre üç
Barbaros’un meşhur arması.
—  90
Kahraman Barbaros 1838 de Preveze zaferini kazanırken (Ressam Ercümend’in
eski bir gravürü)/
bin yediyüz defa muharebe etlikten sonr 
S ikincikânun 1492 de son payitahtları 
Grenadayı da kaybetmişlerdi- Şarlken bü 
yük babası Fernan katoliğin kılıcından 
kurtulan Arapları kesti, kovdu ve Hris 
tiyanlaştırdı. ispanyanın kurtuluşu tam ola­
bilmek için Afrikanın şimalinde. Araplar 
dan temizlemek lâzımdı- Mağripliîerle Ber 
(1) Barbaroslar. Paul Achard 1939- 
beriler birbirlerine tutuşmuş, ora.arda Dır 
birlerine düşman sultanlıklar, şeyhlikler ku. 
rulmuştu. Memleket anarşi içinde kabilele- 
rin yağmalarına açık bir gazve diyarı ol­
muştu- Yalnız Tunus ve Cezayir Barbaros 
ların kuvvetli ellerinde idi; ve Barbaroslaı 
İtalya ve İspanya sahillerini haraca bağla 
mışlardı-
Şarlkeni en çok düşündüren, korkutan 
nihayet mağlûp eden, taç ve tahtını terke 
derek kibir, gurur ve hırsmı keşişler gibi 
hücra bir manastırın karanlık bir hücre 
sinde hüsran ve hicran içinde yenmiye ic 
bar eden de bu Barbaroslar olmuştur.
Millî kahramanlar fâniler gibi ölmezler 
ve unutulmazlar- Onların aziz hatıraları ve 
büyük adları milletin ruhunda ve vicdanın­
da şerefli hâlelerile yaşarlar ve millî var- 
lığını ve millî benliğin gururunu gönül­
lerde daimî bir heyecanla tazelerler-
Barbaroslar, dört yüz yıldanberi daima 
artan bir hayranlıkla Türklerin minnetini 
taşımaktadırlar-
Türkler deniz sefer ve zaferlerinin has­
ret ve hicranını Barbarosların destanlar’ 
ile avutuyor. Çeşmenin, Navarinin, Suda 
mn, Limninin acısını onların deniz zaferle- 
rile ve Barbaros Hayrettin Paşanın Preve- 
zesinin şanlı hatırası ile unutmaya çalışı 
yor-
Ne mutlu Barbaros denilen o Türk çocuk 
larına ki, 400 yıldır milletlerine hem şe 
ref, hem teselli, hem de ümit kaynağı ol 
muşlardır- Turgut, Piri, Şeydi, Murat reis 
lerin Piyalelerin ve Çengeloğlu tarihlerin 
eski ve yeni daha birçok deniz kahramanı 
Türklerin millî tarihteki yerleri yüksektir
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 8 4 5 9 9 0 1 0 *


Barbaros ve Preveze

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository