Taha Toros Arşivi, Dosya No: 42-Cemal Reşit-Ahmet Reşit-Ekrem Reşit Rey. Not: Gazetenin "Takvimden Bir Yaprak" köşesinde yayımlanmıştır

Ulunay, [Refi Cevad]

Istanbul Sehir University Repository

Ahmet Reşit Rey ( H. Nazım )
MEMLEKET kıymetli şahsiyetlerinden birini daha kaybetti. (Servet-i-Füm ın) edebiyatı denilen edebî inkılâbın büyiik 
simalarından Ahmet Reşit Bey de Hakkın rahmetine kavuştu. 
1870 de doğmuş olmasına nazaran vefatında 85 yaşında bulunan 
merhum, ömrünün son 32 senesini değerli kalemi ile haşhaşa geçir­
miş, tarihi, edebi eserler yazmış ve garb klâsiklerinden hayli âsâr 
tercüme etmiştir.
Babamın mektep ve sınıf arkadaşı olduğu için kendisine amca 
derdim. Mülkiye Mektebinin yetiştirdiği en parlak değerlerden biri 
olan bu zâtın irtihali beni pek yakınım kaybetmiş olmanın tees­
sürü ile sarstı.
Reşid Beyin' edebî ve siyasî olarak iki şahsiyeti varda-. Merhum 
bu iki sahada da mücadele etmiştir. Edebî mücadelesinde Türk ede­
biyatına yeni bir veçhe vermek için divan edebiyatının devamı gibi 
olan Muallim Naci tarzını bir fikir, lisan, beyan, üslûp inkılâbı ile 
daha genişletmek lüzumuna kail olan mümtaz zümrenin içinde 
Reşid Bey (H. Nâzım) imzasiyle yazdığı makaleleri ile muarızlarım 
ilzam eylemiş ve bu suretle «Yeni Edebiyat-ı-Cedîde» mektebi te­
essüs etmiştir. Fakat bu, zannolunduğu kadar kolay olmadı. Muallim 
Naci mektebini teşkil edenler ilimde, lisanda kuvvetli adamlardı. 
Onlarla uğraşabilmek için ayııı silâhla mücehhez olmak lâzım geli­
yordu.
Bu mücadeleyi açanlarda da bu vardı. Reşid Bev, Edebiyat-ı- 
Cedıde dâvasınm en kuvvetli müdafii olmuştur.
O zaman bu edebî inkılâbı yapan zümrede Tevfik Fikret, Cenah 
Şahabeddin, Halil Ziya, Sami Paşazade Sezai, İsmail Safa, Hüseyin 
Cahid. Hüseyin Suad, Süleyman Paşazade Sami, Ali Ekrem, Mene- 
menlizâde Tahir, Ahmet Hikmet, Siyret, Mehmet Rauf, Faik Ali 
ve daha pek çokları vardı.
Bu cereyan, kendine mihver olarak Recâizâde Ekrem Beyi ele 
almıştı. Abdiilhak Hâmid de bütiin bu cereyanların fevkinde, fakat 
yine Edebiyat-ı-Cedîde’ye mütemayil bulunuyordu.
Edebiyat-ı-Cedîde seneler geçtikçe daha yayılıyor, daha yerle­
şiyordu. Eski tarz taraftarlarının hücumları pek sertti. Bilhassa 
Ahmet Mithat Efendi bu yeni cereyanı ihdas, terviç ve sevdirenlere 
«dekadan» diyordu. Ahmet Râsim, Şelür Mektuplaruıda sık sık 
onlara mizahî tarizlerde bulunuyordu.
Edebiyat-ı-Cedîde silikleri bütün muarızlara tezyiften ziyade 
eserle mukabele ediyorlar, hattâ bu eserlerle yeni edebiyatın hak­
kım veriyorlardı. Bir gün Fikret, bizdeki edebî merhaleleri anla­
tırken:
— Lisana hakkiyle vâkıf, olan hu zevat, edebiyatın daha geniş, 
daha şümullü bir sahaya intikalini tahammül edemiyorlardı. Ta­
raftar oldukları taı-zda güzel gazeller, şiirler yazmışlardır ve Mual­
lim Fevzi'ler, Şeyh VasfiTer ve daha pek çokları Muallim Naci’nin 
etrafına toplandılar, ona bir taht kurdular, süslediler, fakat bu taht 
bir «taht - 1 -  revân »> değildi, yerinde duruyordu.
Demişti.
A fim e d Reşid Beyin siyasî hayatı çok gürültülü geçmiştir. Meş­
rutiyetin ilânında Halep Valisi idi, bir sene sonra azledildi. Fikret’in 
yerine Galatasarayına edebiyat muallimi tâyin edildi. 1908 de İzmir 
Valisi ve 1912 de Kâmil Paşa kabinesinde Dahiliye Nâzın oldu.
1913 den sonra İttihad ve Terakkiye karşı amansız bir müca­
deleye girişti. O zamanlarda İttihad ve Terakkiye karşı memlekette 
kuvvetli bir muhalefet vardı. Ne suikastlar, ne örfî idareler, ne iş­
kenceler, ne idamlar muhalefeti susturamıyordu. Bu sırada intişar 
eden «Şehrâh» gazetesinin Tahir Hayreddin’ie birlikte başmuhar­
rirliğini deruhde etti. Burada «Maziden Hâle» başlığı altında yaz­
dığı makaleler umumî efkârda derin akisler bırakmıştır.
Merhumun başmuharrirliğini yaptığı (Şehrah) m ben de yazı 
işleri müdürlüğünde bulunuyordum. Evvelâ Zeki Beyin katli, sonra 
da matbaayı içeridekilerle beraber yakmak üzere merdiven altına 
kundak soktukları zaman Reşid Bey de binada bulunuyordu.
Örfî idarenin ve münferid suikastlerin tazyiki ile «Şehrâh» neş­
riyatını tatil etmek mecburiyetinde kaldı. Reşid Bey, Avrupa’ya 
gitti. Bir müddet sonra Mahmut Şevket Paşa hâdisesi üzerine gıya­
ben idam cezasına mahkûm edildi ve ancak 1919 da vatanına döne­
bildi, 1920 de Ferid Paşa kabinesinde Dahiliye Nezaretinde bulundu.
Reşid Bey siyasetten çekildikten sonra kendisini tamamen ilme 
ve letcbhüa hasretmiştir.
Galatasaray’da verdiği edebiyat derslerini «Nazariyat-ı-Edebi. 
ye» ismi altında toplamış ve neşretmiş, Rasin külliyatım dört cild 
olarak, Korney in asarını iki cild. Virjil'in Eneid’iııi 2 cild. ayrıca Ho- 
mer in (Ilyada) sini da tercüme etmiştir.
H. Nazım imzası ile yazdığı şiirler pek güzeldir. Fakat seçtiği 
kelimeler şiirlerinde mânayı müphemleştirir. Yalnız:
Hani sen saçlarımı okşayarak 
• Her gice germi-i-bâlinde beni...
Diye valdâsine hitaben yazdığı manzumede mümkün mertebe 
sadeliği muhafaza eylemiştir.
Merhum, mezarının taşını eserleri ile yazmış bahtiyar bir 
adamdı. Hak rahmet eylesin.
Taha Toros Arşivi


Ahmet Reşit Rey (H. Nazm)

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository