Taha Toros Arşivi, Dosya No: 109-Hasan Ali-Can Yücel. Not: Gazetenin "Pazartesi Konuşmaları" köşesinde yayımlanmıştır

Yücel, Hasan Ali

Istanbul Sehir University Repository

—  2— 7 ' - - L k îtl UL
Köşeme dönerken
A KijAM’ın bir köşesi be- nimdi. Her “ pazartesi” 
oradan konuşurdum. Ya 
okuduğum bir kitaptan, ya 
levk duyduğum bir olaydan, ya 
hoşlandığım bir şahsiyetten 
bahsederdim. Biriken bu ya­
lıların  ancak üçte biri “Pazar­
tesi Konuşmaları” nın ilk cil­
dini vüeude getirdi. Geothe, 
Eckeıman’a “günlük olayları 
^kaçırma, kaydet” diye boşuna 
'ö ğ ü t  vermemiş. Aradan za 
man geçince bu yazılarımın 
türlü vesilelerle zikredildiğini 
gördüm ve anladım ki zaman 
içinde şahıslar ve olayları ta ­
kip edip onlar hakkındaki fi­
kirler ve izleri kaçırmadan 
tesbit etmek; hem yazan, hem 
okumaya fırsat bulan için fay­
dalı bir zevktir.
Bu yazılarım okunuyordu da. 
Çimdi içindekileri tamam ha­
tırlamadığım bir konuşmam, 
A tatürk’ü pek ilgilendirmişti. 
Mehmet Akif’e dair olan bu ya­
zı üzerine onun şahsiyeti ve 
düşünüşü üstüne uzunca bir 
sual, cevap sahnesi olmuş ve 
her zaman lütfettiği yüksek 
iltifatını bu vesile ile de bağış­
lamıştı. Bir gün tramvayın ö- 
nünde bir arkadaşımla ayakta 
gidiyorkeıı onun, ismimi söy­
liyerek bana hitabetmesiyle he­
men alâkası uyanan vatmanın, 
yazılarım hakkındaki dikkatli 
sözlerini, edebî münekkidimi­
zin duymasını pek isterdim.
O köşe; manzarası ne renk­
li, havası ne sakin, karşılığı 
ne tatlı bir köşeydi. Kader, 
beni oradan 1938 yılı sonunda 
ayırdı. Perdeleri tozlu, masa­
sı eski, koltuğu aşınmış bir 
makama, Maarif Vekâleti mev­
kiine davet etti. İstanbul’a 
gitmek üzere hazırlandığım 
bir akşam, şimdi Devlet B al­
kanımız olan Celâl Bayar’ııı 
Başbakanlık odasında bu vazi­
feyi görmem arzusundan ha­
berdar oldum. Bütün ömrüm­
de kaçmadığım memleket hiz­
metlerinden biri olarak onu da 
memnunlukla kabul ve göster­
diği güvene teşekkür ettim. 
Ağır bir hizmet yükü altına 
girdiğimi pek iyi biliyordum 
Gerek onun zamanında, gerek 
ondan sonraki Başbakanları­
mın vazifeleri siyasında hüm- 
malı denecek bir çalışmayla 
işe sarılıp uğraştım.
Benim için “ iktidara dayan­
mış, bol parayı bulmuş, kim 
olsa bu işi başarır” dediler. 
Bu, çok doğruydu. Klbette 
Devlet Reisi ve Şef İnönü’ne 
maarif meselelerini anlatacak­
tım, O, alınacak tedbirleri 
makul bulacaktı. Maliye, para 
temin edecek ve bu işler de 
böylece gerçekleşecekti. O za­
man, bundan başka bir yol 
olsaydı, Türk irfanına hizmet 
etmek amacı, beni o yola 
da müracaattan alıkoyamazdı. 
Çünkü yüzde sekseni okuma 
yazma bilmiyen ve bir eğitim 
makinesinden geçmiyen cemi­
yette esaslı bir kalkınma o- 
lamıyacağma inanmıştım. Ne­
ticede herkesin bildiği işler y a ­
pıldı.
L ÂFI uzatmıyayınr, gece­li gündüzlü bir çalış­
ma içinde tam yedi se­
ne, yedi ay, yedi gün hizmet­
te bulunduktan sonra 1946 a- 
ğustosunun başında, o yıl se­
çimlerinin verdiği intibaı da­
ha önce belirtmiş olarak, Hükü­
metle beraber Millî Eğitini 
Bakanlığından çekildim. Maa­
rif Nazırları da dahil, Vekil­
ler ve Bakanlar içinde bu mev­
kii en uzun işgal edenlerden 
biri olmuştum, üstelik, çalış­
ma zamanlarım, harp senele­
rine tesadüf etmişti. Sade Ba­
kanlığın işleri değil, en tehli­
keli harp ve politika demleri­
nin düşünce ve kaygıları da 
hayatımdan ve sıhhatimden çok 
şey kaybettirmişti. İlk vazife­
ye geldiğim zamanlarda ga­
zetelerdeki müşterek sıfatım 
olan “genç” sözü, ayrıldığım 
sıralarda tanıgnı “ihtiyar” vas­
fını alamamış bile olsa o zin­
delik ve. çeviklik kelimesi a r ­
tık unutulup gitmişti..
Son seçim seyahatimde, Gi­
resun’un Keşap kazasındaki 
bir  meydanda, kalabalık bir 
hemşeriler kütlesine nutuk söy­
lerken beni dinliyen köylüler­
den biri şöyle demiş;
“Ha... Ben bu beyi tanırım. 
Ankara Muhafız Bölüğündey- 
ken gece nöbetlerinde ben o- 
nun Çankaya Köşkünden ikide, 
üçte, hat tâ  dörtte çıktığım b i ­
lirim.”
Hakikaten de öyleydi. Kâh 
toplu, kâh tenha, Devlet Baş­
manının evinde gecenin geç 
saatlerine kadar kalır, sabah­
ları da Vekâlete giderdim. O 
zamanlar, şu pek sevdiğim 
iki zevkten mahrumdum: Biri 
masamın başına oturup sakin 
bir kafayla bir sayfa yazı ya­
zabilmek, İkincisi de mahpus­
hane arabası haline gelen kır­
mızı plâkalı otomobili bırakıp 
A tatürk Bulvarında yaya yü­
rümek. Bu zevklerimin ikisi­
ni de ancak arada sırada yapa­
biliyordum. Çocuklarım hasta 
olup da benim ciddî surette 
alâkadar olamadığımı söyledi­
ğim vakit, baba şefkatinden 
mahrum olduğumu zannetmek, 
insafsızlık olur. Onlara sev­
gim değil, ayıracak vaktim 
yoktu.
Yazı yazmak müyesser ol­
muyordu; fakat durmadan 
dinlemek, mütemadiyen konuş­
mak mecburiyetinde idim. İn­
kılâp Enstitüsünün ■ neşrettiği 
Devlet ve Hükümet Başkaııla- 
riyle Millî Eğitim Bakanları­
nın söylev ve demeçlerini ihti­
va eden üç cildin bir buçuk 
cildini dolduran sözlerimin ço­
ğu söyliyerek yazdırılmıştır. 
Bu kolaylık, belki de yapıla­
cakları değil, daha çok yapıl­
mışları anlatmaktan geliyordu.
Yazan:
HASAN - ÂLİ YÜCEL
İşten ayrılınca acık dinleni­
rim ve kendime gelirim dedim. 
Çünkü vücudum yıpranmış, ru­
hum yorulmuştu. Zaten meşki 
düşkünü bir insan değildim. Bu 
türlü bir ihtirasım yoktu. Mak­
sat, hizmetti. Buna da muvaf­
fak olmuş sayılabilirdim. De­
vir aldığım okuyucu kütlesi, 
yarım milyondan bir buçuk 
milyona yükselmişti. Köylü 
çocuklarımız, yer yer okula 
kavuşabiliyorlardı. Yirmi ens­
titüde onaltı bin evlâdımız, 
memleketin yirmi köşesinde- 
okuyup yazıyor ve okutup yaz­
dırmak üzere yetiştiriliyordu. 
Ankara’da bir üniversite ku­
rulmuş, İstanbul Üniversitesi 
ada maküı gelişmiş, Yüksek 
Mühendis okulu en basit ders 
* vasıtalarından mahrum iken 
teknik üniversite haline geti­
rilip tedariki mümkün olan â- 
letlerle teçhiz ve takviye edil­
mişti. Hocaya tabanca çekme, 
hattâ öldürme vakaları - şey­
tan kuiağına kurşun!.. - bitmiş, 
nisbî bir inzibat teessüs etmiş­
ti. Sadece sayısı dokuz olan 
sanat enstitüleri, 75 i bulmuş­
tu. Vesaire..."
Fakat  bunlar, hep baş ola-, 
rak benim, sevimli görünen 
taraflarımı yiye yiye tahakkuk 
etmişlerdi. Bir zamanlar bana 
talebelik, sonra da bulundu­
ğumuz makamlarda memur­
luk, hattâ  Bakanlık et­
miş gençlere ve çağdaşlarına 
çok mülayim görünen çeh­
rem; hergün biraz daha 
loşlanaıak âleme bir umacı yü­
zü gibi görünmeğe başladı, iş ­
te titizlik, pek çoklarını aley­
hime döndürdü. Haklı veya 
haksız, dönen çocuğunun mu- 
vaffakiyetsizliğinin sebebini, 
birçok ana babalar, benim şah­
sımda aramıya koyuldular. 
Şahsen haberim olmasına im­
kân olmadan kovulan talebeler, 
kendilerine doğrudan doğruya 
beııiın gadir ettiğime inandılar.
Bu kadarı da kâfi gelmedi. 
Politik hücumlar başladı. Ne 
komünistliğim kaldı, ne iş­
kenceler yaptırmadığım. Bili­
yordum; bunlar, çok müsait 
ruhî bir zemin bulabiliyordu. 
İktidar, esasen sevimsizdir. 
Ben düşmüş olsam da beni se­
neler tutmuş olanlar iktidar­
daydı. İlk hücum Arıkan’la 
bana yapıldı. Allah rahmet 
eylesin, o gitti; ben kaldım. 
Fakat saldırışlar, yıllar sür­
dü. Bana yapılan hücumların 
kışkırdığı meşhur şahsiyet 
için, bir zamanlar kendisiyle 
beraber iken sonra benden da­
ha beter tecavüz hedefi olan 
Demokrat Parti ileri gelenle­
rinden bir arkadaşım, o sal­
dırgan zatın Demokrat P ar ­
tiden ayrılması üzerine aynen 
bana şunları söylemişti: “Ali 
bey, Adaleti Rabbaniy.ve önce 
bizim için tecelli etti, sizin i- 
çin de tecelli edecektir.” (14 o- 
cak 1948 çarşamba).
Halbuki bu konuşmadan bir 
gün evvel, Demokrat Parti i- 
le arası bozulunca kurucular 
hakkında ağzına geleni söyli- 
yen ve diğer bir partinin sunu­
cuları arasına geçen o zat, 
benim için Son Posta Gazetesi­
ne şöyle edebî bir demeçte bu­
lunmuştu: “Ben sekiz avlık
mücadele sonunda eıı yüksek 
bir tahrikçinin maskesini bile 
yüzünden düşürdüm. Böyle bir 
adam (yâni kendisi) nasıl olur 
da basit entirika ağlarına dü­
şebilir!”
O zavallının zaıınıııca “en 
yüksek tahrikçi” bendim. F a ­
kat mukadderat, bu ithama 
öyle müthiş bir cevap verdi 
ki, İzmir’de .atılan çabuk çilrü- 
yücü maddeler,, demokrasi ta ­
rihimizin ilk sayfalarında, u- 
zaktarı yaldız hissini verecek 
bir parlaklıkla hâlâ tazelikle­
rini muhafaza etmektedir. He­
men dört sene süren bu elem­
li maceranın sonu lehinde te­
celli eden hikâyesi, “ Dâvam” 
ve “Dâvalar ve neticeleri” adlı 
kitapta yazılıdır. Memleketi­
mizde demokratik hayatın sey­
rini ve tarihini takip etmek 
istiyeııler, bu kitapları ibretle 
okumalıdırlar.
H ASILI - kelâm, adalet­ten masumluğumuzu 
gösterir ııetjceyi almış­
tık ki hemen, arkasından seçim 
devresi geldi, çattı. Baba ve 
ana yurdumuza gittik. Can­
ları sağ, kendileri her zaman 
varolsunlar, hemşerilerimiziıı 
hemen yarısı bizi seçmediler. 
Şüphesiz kabahat bizde idi. On­
lara kendimizi beğendirecek 
vaadlerde bulunamamış, tanı 
memnunluklarını kazanacak 
kadar iş yapamamıştık. Seç­
tikleri vatandaşlarımız kendile­
rine bizden daha faydalı olur­
lar da çoğunu yetiştirdiğimiz 
bu kardeşlerimizle if tihar et­
mek bahtiyarlığına ereriz.
Burası böyle olmakla bera­
ber emekli ve eski bir öğrebmen 
likle en asil vasfım olan Türk 
vatandaşlığından başka resmî 
bir hüviyetimin kalmadığı şu 
anda bedence ve ruhça ne ka­
dar kuvvetli ve sakin olduğu, 
mu açıkça söylemeliyim. .Söy­
lemeliyim; çünkü dostlar ara­
sında bu düşmenin elem verici 
olduğunu zannedenler, hiç ü- 
zülmesinler ve bugün iktidara 
gelmiş olanlar da düşmeyi öy. 
le korkunç ve ezici bir hal zan­
nedip istikballerine kaygılı göz­
lerle bakmasınlar. Vazifesini 
dikkatle yapmış olanların mü­
kâfatı, her şeyden önce vicdan 
huzurudur. Onu ııe hak, ne de 
aziz Türk Milleti; en nâçiz bir 
kulundan ve eıı âciz bir fer­
dinden bile hiçbir zaman esir­
gemez.
Bugün artık hür vatanım­
da, hür düşüncenin bir hizmet­
kâr: olarak, kanunlarımızın sağ 
ladığı imkânlar içerisinde tam 
serbest yaşamaktayım. İnsanla, 
rı hayvanlardan ayıran düşün­
me faaliyeti, tek nıeşgalem- 
dir. Düşünüp söyliyerek ve fi­
kirlerimi yazarak insanlığımı 
derinden derine duymakla hepi­
mize mukadder akıbete yürüye­
ceğim. Döndüğüm köşe; Hakkın 
ve milletin sayesinde, bana bu 
huzur va sükunu br.ğişhyacak 
kadar hikmetin miriyle aydın­
lık, bilginin ferahlatıcı havası 
ile safalı, vatan sevgisinin em­
niyetiyle müstahkemdir. Ter. 
ketti'Hm kürsülerden beni din­
lemek lûtfunda bulunanlar, an 
cak bu inziva köşemden müte- 
vazi sesimi işitebileceklerdir.
Taha Toros Arşivi


Köşeme dönerken

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository