Taha Toros Arşivi, Dosya No: 65-Şair Nigar Hanımİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Toros, Taha

Istanbul Sehir University Repository

TX 63-nfJ
^  SALİH KERAMET NİGAR
19.cu asrın ikinci yarısında yazdığı şiirlerle , Tanzimat döneminin ilk kadın 
şairlerinden sayılan,Nigar Hanındın adı Osmanbey'de işlek bir sokakta yaşıyor. 
Sosyal hayatımızda uygar görüşleriyle 1in yapan Nigar Hanım , Macaristan ve 
Polonya'daki 1848 ihtilali sırasında ülkemize sığınarak müslüman olan, Osman 
Paşa'nm kızıdır.-
Bu Osman Paşa, Harbiye mektebinde müdürlük yaptı. Askerlik tarihimizde,özel bir 
yeri olan kişidir. Batı kültürüne, musikiye karşı ilgisi olan bu Osman Paşa 
(MARŞI OSMANİ)yi bestelemiştir.
Osman Paşa, kızını çok küçük yaşta yabancı okula vererek, özel öğretmenlerle / 
yetiştirmiştir. Kızı Nigar Hanım bütün şiirlerinde (NİGAR BİNTİ OSMAN) imzası 
ile babasını yaşatmıştır.
i,fer0ne„,kadar çok Grken ya?La kurduğu yuvada, arzulanan mutluluğu bulmamışsa 
da 3 oğlunun eğitimine öylesine emek harcamıştır ki-, onlar kültür dünyamızın 
tanınmış kişileri arasında yer almışlardır.
Nigar Hanım'ın yayınlanan-ama bugünkü neslin anlayamayacağı kadar Osmanlıca 
olan-kitapları kendi devrinde seçkin bir kadın şair olarak takdirle 
karşılanırken..ünlü edibimiz Süleyman Nazif Bey, onun üç oğlunu kitaplarından 
daha üstün bulmuştur.
Süleyman Nazif'in hatırımda kalan, meşhur cümlesi şöyledir :
-Şair Nigar Hanım'm en kıymetli eserleri üç oğludur....
Ben Nigar Hanını 'ı tanımadım. Yalnız onun konağındaki kültür ve sanat 
toplantılarına dair değişik kalemlerden çıkan anıları, hayranlıkla okudum. 
* & £ & & & £ üç çocuğunun ne değerli kişiler olduğunu -ilk ikisini birkaç 
kez görerek (/) sonuncusunu (s) yıllarca sohbetinde bulunarak ölümüne kadar 
çok yakından,ruhunun bütün inceliği ile, tanıdım.
Nigar Hanım m  son çocuğu olan Salih Keramet Nigar, hayran olduğum, en yaşlı 
dosHarımdandı. 102 yaşındayken bile, yılların kökleştirdiği ilgimi, saygımı 
titizlikle sürdürdüm.
Şalin Keramet Bey, kibarlık ve hümanite dediğimiz mânevi değerlerin zirvesine 
çıkmış bilgili bir adamdı.
(/) Salih Münir Nigar (1880-1940),Feridun Nigar (1882-1969) 
('■*) Salih Keramet Nigar (1885-1987)
2-
BİYOGRAFİSİNE BAKIŞ
Salih Keramet Bey, 20 Haziran 1885 günü,Divan yolundaki Sağlık Müzesi olan 
binada doğdu. 0 tarihte burası,İstanbul'un tanınmış simalarından,Hacı Salih 
Efendi'nin eviydi. Bu Hacı Salih Efendi, Salih Keramet Bey'in 
büyükbabasıdır.
Keramet Bey'in babası İhsan Bey (1857-1918) ailenin tek oğlu olduğundan.,
biraz şımartılarak büyütülmüştü. İhsan Bey, döneminde, eğlenceyev ^  içki re
özellikle kadınlara düşkün bir tip olarak tanınır. Şair Nigar Hanım daha
okuldayken,İhsan Bey'in-onu bir vapur iskelesinde görerek-aşık olması ve bu
aşkın çok erken bir evlenmeye dönüşerek, kurulan yuvalarına saadet denen
huzuru getirememesi büyük bir talihsizliktir.
Nigar Hanım, İhsan Bey'le evlendiği zaman, henüz çocuk yaşındaymış.
Çocukları doğdukça, her nedense ailede huzursuzluklarda artmış. Bu yüzden 
İhsan Bey'le Nigar Hanım boşanmışlar. Şair Nigar Hanım,23 yaşında dul 
kalmış. Aile çevrelerinin etkisi ile, tekrar evlenmişler. Ama mutlu bir 
yaşama kavuşamamışlar. Yeniden boşanmışlar. Bu arada Keramet Bey 4 
yaşındayken, babasına düşmüş. İhsan Bey/ en küçük oğlu olan, Keramet' i uzun 
süre annesine göndermemiş.
Salih Keramet Bey, bu aile hayatının olumsuzluklarını, annesinin babasından 
çektiklerini, çok duygusal bir hava içerisinde,derin bir hüzünle anlatırdı.
Ben Keramet Bey'i 1933 yılının sonlarında tanıdım. 0, İstanbul'da bulunan 
Mülkiye Mektebi (Siyasal Bilgiler fakültesi)nin hocalarmdandı. Aynı zamanda 
Robert College'de de ders veriyordu. (Türk Kadın Şairleri) adındaki kitabımı 
hazırlıyordum. Başvurduğum değişik kaynaklarda, Şair Nigar Hanım'm doğum 
tarihi birbirini tutmuyordu. Bu konuda oğlu Salih Keramet Bey'e,bir mektupla, 
müracaat ettim. Bu mektup, görüşmemizin ve ölümüne kadar devam eden kibar 
dostluğunun temelini oluşturdu.
Kitabımı, yayından önce, görmek istedi. Öyle yaptık. Bu kitap 1934 yılında 
yayınlandı.
0 yıllarda tanıdığım Salih Keramet Bey'i ,yaşlılığı döneminde, en sık ziyaret 
edenler arasında yer aldım. Onun kalburüstü bir çevresi vardı.
Tarih,edebiyat bilgisi,insan sevgisi, imrenilecek, özelliklerindendi.
^vVVİL'v,
Onu seven ziyaretçileri, yıllar geçtikçe, birerl dünyamızdan ayrıİdilar.Ama 
Salih Keramet Bey, çok ilerleyen yaşında bile, zengin anıları açısından, 
sohbet çevresinden mahrum kalmadı.Hafızası ile kültürünün birleşmesinden 
oluşan bilgi dünyasında,zevkli sohbetlerle yaşamını sürdürdü .
7 Mart 1987 günü ölen Salih Keramet Nigar'ı -50 yıldan beri İstanbul'da 
görülmemiş olan şiddetli kar yüzünden - zamanında toprağa veremedik. 4 - 5  
gün sonra, yine karli bir havada ,annesinin,dedesinin, eşinin ve kardeşleri 
ile yeğenlerinin bir arada bulunduğu, aile kabristanında ebedi uykusuna 
terkettik.
3TITV> İ l  1-'İ7 HTJT VE SALİH KERAVET
a/jU-Salih Keranet Boy', kendirinden Hüyük clnn herde»lerij^t Galatasaray {da ofcudular. Sair Niffar" Hanın çocuklarının «i i-t imine »kültürüne çok enek Terrti# Son çocu t^i olan Salih Keramet, 1903 yılında, (Beldir saraydan. nenin oldm*Deriet tarafından Zirrat tahsili için Franaaya gönderildi «Donmş ünde ^HALKALI ZİRAAT 
MEKTEBİ)nde kocalık yaptiiRameli Te Anadolu’daki Çiftlik müdürlüklerine ta­yin edildiyse de,IstankuJLdan uşakta yaşamak istemedi« (DÜYUE-U TMJliİYE)ni» 
açtığı intikam kaşanarak, kurada, i ör er yaptı«
Büyük şairimi* T EVRİK! FİKRET, Galatasaray müdürlüğüne tayin edilince, tft 
talebeliği sıracanda,terbiyeline,çalışkanlığına,eğitici tutumuna yakından 
t akıi olduğu Keramet’i yanıma aldı«Salih Keranet »Galataaayda müdür yardım- 
dımcılı&ı tc ders ndsırlığı yaptı«Maarif Beşaretiyle kir anlaşmaklık yünün­
den Terfik Fikret müdürlümten ayrıldı«Salih Keramet de,o’nunla kirlikte, 
föreri bıraktı«
Tevfik Fikret'in Galatasaray Müdürlüğünden alınması üzerine , talebeleri 
arasında bulunan, şehzade Ömer Faruk Efendi'yi babası Abdülmecit efendi, 
okuldan çekti. Bunda, Tevfik Fikret'in Galatasaray'dan uzaklaştırılmasına 
karşı bir protesto kokusu vardı.
Fikret, yakın dostu -sonradan veliaht ve daha sonra halife olan- Abdülmecit 
Efendi'ye , Ömer Faruk Efendiyi Avrupa'da okutmasını tavsiye etti. Ne var 
ki, Ömer Faruk Efendi daha küçüktü. Kültürlü ve terbiyeli birinin 
himayesinde, dış ülkeye gönderilebilirdi. Salih keramet Bey, biçilmiş kaftan 
gibiydi. İstişareler sonunda/Şehzade Ömer Faruk Efendi, Salih Keramet Bey 
ile birlikte 1910 yılının sonuna doğru Avusturya'ya gönderildiler.
Osmanlı Hanedanından ilk defa bir şehzade yurtdışmda eğitim görüyordu. 
Kaderinde, ileride padişahlık yolu gözükürse , batı kültürlü oluşunun yararı 
hayal ediliyordu.
0 dönemin Hidivi (Mısır Hükümdarı)de Avusturya'da^ aynı okuldan mezun 
olmamışmıydı?
Salih Keramet bey, 5 yıl Avusturya'da Şehzade Faruk Efendi'nin eğitim ve 
öğretimi ile meşgul oldu. Birinci Dünya harbinin yayılması üzerine , 
İstanbul'a döndüler.■• Keramet Bey, bir müddet sonra -masrafı Abdülmecit 
Efendi tarafından verilerek- Viyana'ya ateşelik görevi ile gönderildi. 
Burada İtalyan kökenli bir kızla evlendi.
Salih Keramet Bey'in Viyana'da evlenerek İstanbul'a getirdiği kadın, 
(Hatice) adını alarak,müslüman oldu. Hatice Hanım, uzun yıllar Salih keramet 
Bey'le mutlu bir yaşantı sürdükten sonra öldü.
Nigar Hanım ailesinin Rumelihisarındaki aile mezarlığına gömüldü. Nigar 
Hanım'm torunu,mimar ve ressam Metin Nigar tarafından şekillendirilen bu 
aile mezarlığı (NİGAR AİLESİNİN) son durakları oldu.
Nigar Hanım'ın babası ve çocukları ile gelinleri , torunları bu kabristanda 
yatmaktadırlar.
SON HALİFENİN KATİPLİĞİ
Salih Keramet Bey, Viyana dönüşünde Abdülmecit Efendi'nin hususi katibi 
olmuştu. Abdülmecit Efendinin şehdazeliği dönemindeki bu görevi, onun, 
veliahtlığında ve halifeliğinde de devam etti. Hatta halifeliğin 
kaldırılarak hanedan mensuplarının yurt dışına sürgün edilmesi sırasında 
bile Keramet Bey, Abdülmecit Efendi'nin maiyetinde Isviçre^ye kadar gitti. 
Ne var ki eşinin arzusu ve Robert College'deki hocalığı nedeniyle,Abdülmecit 
Efendiden özür dileyerek,İstanbul'a döndü.
Ömrü boyunca Abdülmecit Efendi'ye bağlı kaldı. Onun İstanbul'daki menkul ve 
gayrimenkullerinin tasfiyesinde, resmi dairelerdeki işlemlerinin takibinde, 
vekâletinivJcullandı. Bu candan bağlılığı nedeniyledirki, son halifenin kızı 
Dürrüşe^tf^Sultan da zaman zaman ona bağladığı aylıklarla, kolladı.
Abdülmecit Efendi, Keramet Bey'i öylesine sevmiştir ki, kızından doğan ve 
Haydarabat nizamı ile kendisinin bir torununa (KERAMET) adını verdi.
V
ÜÇ BELGESEL ESER
Salih Keramet Nigar'm yayınlanmış kitapları var, Tevfik Fikret'in ahlakı 
üzerine yazdığı, eski harflerle basılan kitabı şairimiz için bir kaynak 
niteliğindedir.
Annesi Nigar Hanım'ın -bir kısmı yok olan- anı defterlerinden derlediği 
(HAYAT HİKÂYESİ) ile,Abdülmecit Efendi'nin Paris'te ölümü üzerine, camiin 
bir odasında muhafaza edilen naaşınm -vasiyetine uyularak-Türkiye'ye 
getirilmesi konusunda yaptığı teşebbüsleri içeren kitabı da, kapsadığı 
belgeler açısından,önemlidir.
Ne var ki, dönemin hükümeti Salih Keramet Bey'in teşebbüslerini geri 
çevirmiş ve son halifenin cesedi -dünürü olan - Haydarabad Nizamının 
teşebbüsü ileyMedinede toprağa verilmiştir. Salih Keramet Bey bu olayların 
içerisinde yaşamış ve naaşm uçakla Suudi Arabistan'a götürülmesinde ve 
orada gömülmesinde hazır bulunmuştur. Bu son hizmeti ile de onun bir vefa 
örneği ve temsilcisi olduğu belirmiş bulunmaktadır.
HAYIRPERVER BİR KÜLTÜR ADAMI
BugS kn1M şefkat dolu bir «siydi.
Hanım'dan kalan birçok^ deîerli "n ^ H f a k k a ' ya bıraktı. Nigar
Ankara' daki Siyasi 'ya’ A^ an b e s i n e ,
fakültesine,Millî Kütüphane'ye, Topkapı Saravı MüT-p6’ h ,il,Tarib Coğrafya 
Kendisinden sonra son h a l i f ^ Î n *  ! <y Müzesine hediye etti.
Bey'in Paris'teki bütün dosyaların? Î  yapan HüseYin Nakib
dokümanlarını, vasiyetle 7 bana ™ Clt ?fendİ İle bütün
Bey,kendisindeki son Halife ile ileilj vn^f1111 , bilen Salih Keramet
ilgili belgeleri de bana hediye etti? 1 7 Şma dosyasını ve bu konu ile
bir kişiydi.'hangl raUeSSeSeye ’ kıme verileceğini bilen duygulu ve deneyimli
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Salih Keramet Nigar

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository