Taha Toros Arşivi, Dosya No: 87-Refik Halit Kara

Baltacıoğlu, İsmail Hakkı

Istanbul Sehir University Repository

\
Ü STAD LAR  NE D İYO R LA R  : XIX
R E F İ K  HALİO K A R A Y
İ L E  G Ö R Ü Ş T Ü M
YAZAN : I S M A Y I L  H A K K I  B A L T A C I 0 6 L U
I ^  EFİK Halid Karay’ ı kim ta- 
* X nımaz. O yalnız aydınların 
değil, aydın olmıyan zevk 
sahiplerinin gönlünde yerleşmesini 
bilmiştir. Refik Halid bizim yaşı­
mızda ve bizim neslimizdendir. Fa­
kat üzerimizdeki etkisiyle biz onu 
yaşça dahi kendimizden bir hayli 
büyük duyarız. Hiç kimse roman­
da, hikâyede, fıkrada ve halk di­
liyle görüşmelerinde onun kadar 
açık, öz ve Türk olmadı. Ve eğer 
Hüseyin Rahmi Gürpınar’ ı bir ta­
rafa bırakırsak hiçbir Türk yazarı 
onun kadar bu toprağın rengini 
ve kokusunu taşımadı. Onun ko­
nuları üzerine öyle bir yayılışı ve 
insanlarının içine, oluşuna Öyle bir 
girişi vardır ki sempatinin bu tür­
lüsü ancak “aşk,, dediğimiz olay­
da görülebilir.
Refik Halid’ i, bundan çeyrek 
yüzyıl önce, şimdiki Tan gazetesi 
idareevinde - hatırımda kaldığına 
göre - Matbuat Cemiyeti’nin bir 
toplantısında uzaktan görmüştüm. 
O zaman bana sert ve hırçın bir 
adam etkisi yapmıştı.
Aradan bukadar yıl geçti; mem­
lekete döndükten sonra da bir ke­
re daha göremedim. Geçende U- 
lunay’la görüşürken daha kimler­
le görüşmek gerektiğini kendisine 
sormuştum :
— Refik Halid’le görüşmiyecek 
misiniz ? Demişti.
— Görüşmek istemez olur mu­
yum ? Bilmem ki müracaatımı ka­
bul eder mi ? Dedim .
Ulunay güvenle :
— Pek tabiî, ben kendisine söy­
lerim, dedi.
Ulunay’ın onun hesabına ver­
diği ümitle sevinmiştim. Sonra Re­
fik Halid Karay’la telefonda bir 
iki defa konuştuk.
Bugün (6 10 1943) Yeni Adam 
idareevinde, saat üçte, buluşacağız.
Dışarıda hafif sesler oldu. Odama 
girenin yirmi beş yıl önce uzaktan 
gördüğüm insan olduğunu hemen 
tanıdım. Çok eski iki dost gibi 
biribirimizin elini samimiyetle sık­
tık.
Bu anda içimden geçenleri size 
söylemekten kendimi alamıyorum. 
Karikatürcülerimiz oldum olası be­
nim boyumla, onun da burnu ile 
alay eder dururlar. Varsınlar et­
sinler! Yalnız, psikolojik olan nok­
ta şu : boyumla alay eden sanat­
kârlarımızın boyu hep kısadır '.Fa­
kat Refik Halid’ in burnuyla alay 
edilmesinin sebebi ne ? Bu burun 
tam teşekküllü bir erkek burnu 
dur. Onun atılgan, kuvvetli çehresi­
ne karakterini veren bu burundur. 
Karikatürcüler bir tarafa, zevk sa­
hibi insanların çoğu bu yapıdaki 
bir burunu güzel bile bulurlar. Hat­
tâ kadınlar için gösterişli bir burun 
ideal erkek tipinin elemanların­
dan biridir.
Söze nereden başladık ; pek 
hatırımda değil. Yalnız o gelecek 
diye çayı elektrik ocağında kendi 
elimle demlendirmiştim. Biraz da 
bisküvi almıştım.
— Bir bardak çay içer misiniz ? 
Dedim.
— içerim, dedi.
Bir tane şeker koydu.
— Malûm ya ; şekerin fazlası 
çayı bozar, dedi.
Bisküvi kutusunu uzattığım za­
man :
— Teşekkür ederim, ben iki 
yemek arasında hiçbir şey yemem, 
dedi. Ben de üzerine varmadım.
Bir aralık :
— Sizi çok iyi buldum, yapı­
nızı muhafaza etmişsiniz, dedi.
Ben de kendisini çok iyi bul­
muştum. Biraz etlenmiş gibi. Bi 
raz da saçları ağarmış, okadar ! 
Dipdiri yirmi beş yıl önce bana
bir kartal etkisi yapan adam ! A y ­
nı keskin mimikler, aynı sert poz­
lar, aynı hüküm berraklığı ile kar­
şımda...
— Ne görüşeceğiz ! Bahis ne­
dir ! Dedi. Anlattım :
— Bizim içinde yaşadığımızın 
devrin belli başlı şahsiyetleriyle 
görüşüyorum. Bu görüşmelerime 
kendi duygu ve alışlarımı da 
karıştırıyorum. Kadroyu, dekoru 
da veriyorum. Böylelikle zamanı­
mızın çehresini çizmiye çalışıyo­
rum. Sizin de bunlar arasında bu­
lunmanız gerekliydi. Soruları yazıp 
göndermek mümkündü. Benim yap­
mak istediğim şey, bu değil !
Cevap verdi :
— Ha... öylesi bir şeye benze­
mez zaten. Makale gibi bir şey o- 
lur, böylesi iyidir !
Biraz durdu :
— Eh sorun öyleyse !
Elimde bir soru listesi yok :
— Çocukluk ve gençlik haya­
tınızın en önemli olaylarını kısaca 
anlatmak ister misiniz ?
— Benim hayatımı bütün taf- 
silâtiyle Hikmet Münir Ebcioğlu’ 
nun yazdığı kitapta bulacaksınız.
Kendi yazıları ile Refik Halit 
adlı eserde etraflıca yazılı olan 
hayatını, haklı olarak, tekrarlamak 
istemiyordu.
Biraz sonra tiyatro bahsi ken­
diliğinden açıldı. O söyledi, ben 
yazdım :
— Bu günün gençlerinde tiyat­
ro merakı yok. Sebebini sinemada 
buluyorum. Biz Galatasaray Li­
sesinde iken büyük çocuklardık. 
Müfik Ratip ki bizde ilk tiyatro 
münekkididir diyebiliriz. O ve bir 
kaç arkadaş, bizim evde sahne ku­
rar, perdelfer yapar, Manakyan ti­
yatrosu piyeslerini oynardık. Ev 
halkını da seyretmiye zorlardık. 
Hatır için onlar da seyrederlerdi.
Çok defa da hoşianırlardı. Benim 
bir de piyesim vardır. Kanije mü­
dafaası yahut Tiryaki Hasarı Pa­
şa. Bunun yazılmasında Müfit Ra- 
tip'in de yardımı olmuştur. Bunu 
Beyoğlu’nda Manakyan Kumpan­
yası Meşrutiyet’te iki sene oynadı. 
Ben henüz yirmi bir yaşında idim. 
Büyük rağbet gördü. Biribiri ar­
kasından birçok defalar oynandı. 
Piyesim hakkında bir tenkit yazı­
sı yazan Saffeti Ziya bizde istik­
balin iki iyi müellifini bulduğunu 
söyledi. Bu piyes ben Sinop’ta 
sürgünde iken İstanbul’da büyük 
mektepler menfaatine oynanmış­
tır. Son senelerde bir de Deli yi 
yazdım. Fakat oynanmak için bir 
piyes değil! Tiyatro ile dairna meş- 
gulümdür. Hattâ kütüphanemin en 
çabuk bulunacak bir rafında An- 
toine’ ın iki ciltlik ve elli şu ka­
dar senelik Fransız tiyatro hayatı­
nı hülâsa eden kitabı durur. Ta- 
haf değil mi, dün akşam yine onu 
okuyordum.
Ben Tiirke Doğru serisini Yeni 
Adam 1 da bastığım sıralarda idi ki 
Refik Halid Karay da bir ankete 
yerdiği cevapta millî tiyatro, millî 
tem, millî diksiyon konuları üze­
rinde durmuş, bütün, benim söyle­
mek istiyebileceğim şeyleri kendi 
si daha iyi söyledikten sonra ba­
na itiraz eder gibi görünmüştü. 
Hiç telâş etmeyip sükûnetle Yeni 
Adam’da cevap vermiştim. Bu ce­
vabım Türke Doğru da da basıldı. 
O, bunu hatırladı ve dedi ki :
— Biz aynı şeylerden bahset­
mişiz. Aynı tarzda düşünmüşüz,
— Evet, zaten kelimeler fikir­
leri taşımak için okadar elverişli 
kalıplar değildir. Yanlış anlaşılma­
nın sebebi bu olacak.
Dayanamadım, sordum :
t— Ohalde ne diye o satırları 
yazdınız ?
Fakat Refik Halid içindekini 
gizliyecek, örtbas edecek adam de­
ğil. Cemiyet namına herkesin ce­
saret edemiyeceği bir itirafta bu­
lundu :
— Ozaman öteki beriki sizin 
için millî tiyatro karagöz, ortao­
yunu gibi şeylerdir, diyor dedi. 
Ben de o sözleri bu rivayet üze­
rine söylemiş bulundum.
Bu doğruluğa şaşa kaldım.
Refik Halid Karay’a sorulması 
pek yerinde olan bir soruyu soru­
yorum :
—  Bizde Türk tiyatrosu diye­
bileceğimiz modern bir tiyatro var 
mıdır ?
O anlatıyor, ben yazıyorum :
— Bizde tiyatronun bizim ti­
yatro olması için bizim hayatımı­
zı, bizim fertlerimizi, bizim sevgi­
mizi, bizim dünkü ve bu günkü 
benliğimizi sahnede yaşatması lâ­
zımdır. O fikirdeyim ki Türk, ana­
nesi itibariyle, tiyatrodan herhan­
gi buhran içinde olursa olsun, çok 
iyi anlıyan, ve buna büyük istida­
dı olan bir millettir. Bilhassa tip­
lerin en canlı noktalarını bulup be­
lirtmek bakımından! Türkün bu is­
tidadı çok yüksektir. Bu iş her 
milletin kârı değil, her millet ya­
pamamış ; fakat İtalyan tiyatro­
su yapmıştır , müebbet tipler ya- 
ratabilmiştir. Biz de yapabilmişiz- 
dir. Karagöz, Hacivat, Kavuklu, 
Peşekâr tipleri karakter tipleridir 
ve mevzuları halk ile kitabîyi çar­
pıştırmaktır.
Bu sözler, bu düşünüş benim­
kilere okadar uygun ki yazarken 
ateşleniyorum. Ne yalan söyliye- 
yim ; garip bir şüphe içimi sardı:
— Acaba millî tiyatro, tiyat­
ronun millîleşmesi üzerine düşün­
celerim bana Refik Halid’den mi 
geliyor ? Dedim.
Doğrusu şu. O da benim gibi 
tiyatro sanatini ve estetiğini öğ­
renmekle kalmamış, benimsemiş, 
yaşamış, onun için çok emek ver­
miş. Aynı yollardan yürümüşüz. 
Şimdi birleşiyoruz.
Türk tiyatrosu için bu derece 
hırs besliyen bir insana hemen so­
rulacak bir sorum daha vardır : 
klâsikler meselesi. Sordum :
— Biz iki üç asır klâsikleri 
tercüme edip klâsikleri oynasak 
beklediğimiz Türk tiyatrosu ken­
diliğinden doğar m ı?
Bu soru onu sinirlendirdi, he­
men cevap verdi :
—  Böyle şey olmaz ! Şehir Ti- 
yatrosu’nun ne yaptığını görüyor­
sunuz.Dekorlara,göz eğlencelerine 
başvuruyor. Ancak bunlarla klâ­
sikleri bir dereceye kadar oynıya- 
biliyor. Hem ben size bir şey söyli- 
yeyim mi, ben klâsiklere, herkes 
gibi, büyük bir ehemmiyet veren­
lerden değilim. Bunlar bize olsa 
olsa insanı Öğretebilir, şüphesiz 
bunları okumalıyız. Ama okadar !
Artık kendi dâvamı açmıya ce­
saret ediyorum.
— Tiyatromuz Türk değildir. 
Türkleşmesi için kendi gelenekle­
rine dönmesi gerektir. Bu gelenek­
ler de bence karagöz, ortaoyunu, 
köy sohbetoyunu , mettahtadır. 
Modern Türk tiyatrosu bunlardır 
demiyorum ; ancak modern Türk 
tiyatrosuna bunlardan gidilir diyo­
rum. Siz ne dersiniz ?
Refik Halid Karay şunları söy­
ledi :
—  Düşünülecek bir nokta ! Türk 
tiyatrosu... Onun yolunu bir bula- 
bilsek! Elimizde bugünkü mânasiy- 
le tiyatro sayılmıyan bir temaşa 
mazimiz var. Bu bize belki millî 
tiyatronun yolunu gösterebilir. U- 
zerinde durulacak bir mesele teş­
kil edebilir.
Görüyorum ki o da, bu millî 
tiyatro düğümünü çözmek için, ça­
lışıyor. Bu aralık Şehir Tiyatrosu 
için fikrini açıkça ve kendiliğinden 
söylüyordu :
(Sonu çelecek sayıda).
7
Taha Toros Arşivi


Üstadlar ne diyorlar:XIX:Refik Halid Karay ile görüştüm

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository