Taha Toros Arşivi, Dosya No: 154-İsmail Habib Sevük. Not: Gazetenin "Memleket Meseleleri" köşesinde yayımlanmıştır

Sevük, İsmail Habib

Istanbul Sehir University Repository

i MEMLEKET MESELELERİ |
■  -  -  -     — — — —
Beyhude bir der
-  Millî Savunma Bakanına açık mektub -
«Yurddan Yazı­
lar» m «Başlama­
dan önce» başlıklı 
ön yazısı şu satır­
larla biter: «Vatan
vatanı bilmediğimiz 
için çöküyordu. Temel bilgimiz kendi­
mizi bilmektir » O iki cümle kalemim­
den lâf diye çıkmadı. O cümleleri otuz 
küsur yıllık yazı hayatımda kendime 
rehber edindiğim için Şarktan ve Garb- 
dan okuduğum bütün eserlerde yurda 
aid olanları not defterlerime kaydettim. 
Yakın arkadaşlarım bilir, bu defterler 
altmışı bulmuştur. Fakat yurdu bilmek 
yalnız kitabla olamaz. Zaten memleketin 
çeşidli bölgelerinde uzun yıllar vazife 
gördüğüm gibi fırsat buldukça memle­
ket seyahatleri de yaptığım için yurda 
aid yazılarımda «kitab» ile «müşahede» 
yi elele yürütmeğe çalıştım.
Tanrıya şükür vatanın yüzde doksa­
nım gezip görmek nasib oldu. Ne çare 
ki gördüklerimin ancak beş bölgesi ya­
zıya geçebilmiştir. Seksen yazılık üç 
bölgeyi bir araya toplayıp büyük ha­
cimde 400 sahifelik bir kitab halinde 
«Yurddan Yazılar» ismile 1943 te neş- 
retmiştim. Dördüncü bölge «Doğuyu 
tanıyalım», beşinci bölge de «Büyük 
inşaat mıntakasmda notlar» başlıklarile 
1946 haziranından 1948 martına kadar 
«Cumhuriyet» te çıktı. Bu yazılan yer­
lerin mesafeleri belki on bin kilometre­
yi aşar. Bütün o seyahatlerde yurd ya­
zılarının en çok zabitlerimiz tarafından 
okunduğunu müşahede etmekle ne ka­
dar içim ferahladıysa her yerde ve her­
kesten daima kolaylıklar ve yardımlar 
görmeme rağmen maruz kaldığım bir 
kaç müşkülün sadece «ciheti askeriye» 
den geldiğini görmekle de o kadar üzül­
müştüm.
Y a z a n
İsmail Habib Sevük 3
1936 da Erzurumdayun. Oraya aid se­
kiz yazının ikisi «Aziziye harikası» na 
dairdir. «93 Harbi» denen üç çeyrek a- 
sır önceki Rus çenginde devlet yenildi; 
fakat Aziziye baskınında şahlanan Er­
zurum halkı devleti yeneni yendi. Azi­
ziye tabyasının bulunduğu «Topdağı» na 
çıkıp o gazalar gazasının yapıldığı top­
raklan bir tavaf kutsiyetile gezeceğim. 
Fakat gezemedim. «Yasak» mış. Canım 
o koskoca dağda o kadar tarla dolu, 
Allahın günü binlerle Erzurumlu oraya 
gidip geüyor, bir memleket yazannın 
gitmesinde... Hayır, ne söylesen nafile, 
mantık yok, yasak var. İşte şimdi açık­
lıyorum, o cenge aid iki yazı (S: 265- 
272) o çengin yapıldığı topraklar görü- 
lt-meden yazıldı.
Erzuruma kadar gidip de Aziziyeye 
çıkamayışıma Mekkeye kadar gidip de 
Arafata çıkamıyan bir hacı gibi kırıldım 
ama, eh o cenk o topraklar gezilip gö­
rülmeden de yazılabilirdi, fakat «ya 
Konya medresesi» gibi bir sanat abide­
sinde buna imkân olur mu? Halbuki o- 
rayı «ciheti askeriye» eşya deposu yap­
mış. Güdemezmiş. Bir defa öyle 
bir sanat eseri ne hakla ambar yerine 
kullanılır? Sonra ben kapının dibinden 
beş on dakika içeri bakıp bir kaç satn 
not alacağım, o kadar. Rahmetli Umumi 
Müfettiş Tahsin Üzerin bu işe benden 
fazla canı sıkıldı. Günlerce uğraştı, ma­
nevrada bulunan kolordu kumandanile 
muhaberelere girişti, nafile. Ben de içi­
ni göremediğim binayı yazamadığım 
için kitabda yalnız minareyi yazdım: 
«Mavi, yeşilimtrak, vişne çürüğü çini­
lerle bezenip kızıl tuğla ile işlenerek 
yükselen minaresi sahiden yakut bir 
sütun gibi duruyor.»
men artakalan şimdiki kale bedenleri­
nin heybetini kitabda şöyle anlatmış­
tım: «Karsın şimaline gerilmiş bu tepe­
nin üstünü baştanbaşa taclıyan eski ka­
le; iki ucunda mikâbı iki büyük burç, 
bu iki burç arasındaki beden duvarları­
na kademe kademe, tırtıllama, dalgalı 
bir kavisle yarım bir daire çizdirip, bu 
daireye yer yer takviye çıkıntıları yap­
tırarak; diri, canlı, şakrak bir kıvraklık 
içinde, kendine asırları dokundurmamış 
mamur bir hatıra gibi heybetle sevimli­
liği birleştire hirleştire işte kurulup du­
ruyor.» Karsın tasvirine aid o yazı şu 
satırlarla biter: «Ankara kalesi, bulun­
duğu tepenin üstünde bir hotoz gibi; 
Trabzon kalesi şehrin içinde kaybolmuş 
gibi, Afyon kalesi her taraftan şehri 
eziverecekmiş gibi; fakat Kars kalesi... 
Bu, duvar, beden ve burç değil; d u , 
tepenin üstünde tunç bir destan gibi o - 
tuıuyor. Satrançlı caddelerinin heııde- 
sesile övünen Kars güzel ama ben on­
dan çok bu kaleye gönül verdim.»
Peki Karstan kalenin görünüşü böyle. 
Ya kaleden Karsın görünüşü? Bunu ne 
söyliyebilirim, ne de yazabildim. Çünkü 
o eski kaleye çıkmak da yasakmış. K- 
vet, o kadar gönül verdiğim o kalenin 
içini, yani ası] kendini, Karsa kadar 
gittiğim halde göremedim.
Gene 1936 yazı. Orta Anadoludan İz- 
mite geldim. Doğru İstanbula gidip üç, 
dört gün kaldıktan sonra, Adapazarı 
ve Bolu üzerinden Zonguldağa inerek 
Karadeniz seyahatine çıkacağım için 
İzmitte kalmıyacaktım. Fakat dostum 
Vali Hâmid Beyin ısrariie kaldım. Er­
tesi gün Vali ile Derinceye gidiyoruz. 
Yeni yapılan travers fabrikasını göre­
ceğiz. İzmit körfezi zaten başlıbaşma 
bir âlemdir. Karşı dağların nefti akisleri 
ve ikindi güneşinin hüzmeli yaldızlari- 
le baygın renk cümbüşleri içinde ge­
rilen körfezin füsununu tam karşımıza 
raslayan Gölcükteki Yavuzla diğer harb 
gemilerimizin birer efsane mahlûkunu 
andıran iphamlı görünüşleri büsbütün 
arttırıyordu. O füsunlu güzelliği daha 
yakma getirebilmek iştiyakile «ah bir 
dürbün olsaydı» dedim. Vali «Ne yapı­
yorsun, dedi, burası memnu mıntaka, 
burada ne dürbün, ne fotoğraf makine­
si taşınamaz. Hattâ ben bile vali oldu­
ğum halde taşıyamam.» Bunu söyle­
dikten sonra bu işin garabetine kendi 
de şaşmış gibi ilâve etti: «Evet taşıya- 
mam, Valiyim, Gölcüğü teftişe giderim, 
resmî ziyafetlerde Yavuza giderim, fa­
kat onlara dürbünle bakamam.»
Çok geçmeden tekrar gelmek üzere 
Izmitten ayrılırken fırka kumandanı 
rahmetli Mürsel Paşa bana and içtirdi: 
«Karşı sahili doya doya yakından göre­
bilmek için dönüşte mutlaka vapurla 
gelmeliymişim.» «Karşı sahilde Kara­
mürsel diye adaşın bir kasaba olduğu 
için o sahile karşı bu iltiması yapıyor­
sun paşam» diye takılacak oldum. İşin 
şakaya bile tahammülü olamıyacağmı 
gösteren bir tonlu: «Hayır be. İsmail
Habib, orası tek kıyılı bir Ren sahili 
gibidir, mutlaka gör ve bana da yeminli 
bir söz ver.»
Hâlâ İzmite o va­
purlar işliyor mt 
bilmem. Kendi çata­
nadan büyük, ism 
serçeden biraz halli­
ce, sürati isminden 
çok ağır, yani «Kırlangıç» adlı bir va- 
purcağa bindim. Paşanın hakkı var, 
k y ı değil, baştan sona güzellikler di­
zisi. Gölcüğe yaklaştık, meşhur Havuzu 
dolandık, Yavuzun yanından geçtik, 
Gölçüğe çıktık, kahvede oturduk, tek­
rar vapura binip İzmite geldik. Bütün 
bu yolculuk esnasında kimse yanıma 
eckulup ne hüviyetimi, ne adımı sordu. 
Gülerek kendi kendime mırıldandım- 
«Demek Yavuzun da, Havuzun da ya­
nma kadar sokulmak yasak değil de 
Derinceden dürbünle bakmak yasak!» 
* * *
Misalleri hep 1936 dan getirdiğim için 
bu yasaklar eskiden varmış da şimdi 
kalkmış sanmamalı. «Cumhuriyet» te 
en yakın bir arkadaşımız üç beş gün 
önce, karı koca İsveçli iki misafirini, 
Büyükderedeki bir lokantaya götürür. 
Bir aralık misafirler bir kaç dakika 
sonra gelmek üzere izin alırlar. Manza­
ranın güzelliğile mest hale gelen karı­
sına bir hatıra olsun diye kocası fotoğ­
raf makinesini çıkarıp karısının resmim 
alır. Bizim davet sahibi lokantada betk- 
leye dursun. Meğer İsveçli karı kocayı 
yakapaça karakola götürmüşler. Allah­
tan lokantacı hâdiseyi işitip davet sa­
hibine haber verir de arkadaşımız saat­
lerce uğraşıp sağa sola telefonlardan 
sonra misafirlerini kurtarabilir.
* * *
Şimdiki Millî Savunma Bakanı azh 
bir dostumdur, abidevî endamı gibi ru­
hunun da yerli ve bu yerlüik yüzünden 
fikrinin köklü olduğunu bilirim. Kendi­
lerine, millet huzurunda apaçık soru­
yorum, bu uçak devrinde, Rus vapur­
larının her türlü vasıtalarla mücehhez, 
boyuna Boğazdan gelip gittikleri bir za­
manda, Boğaz kıyısında fotoğraf çıkart­
mamak ne demektir? En aşağı tabirle 
gülüncün gülüncü oluyoruz. Vaktile 
Avrupadan askerî suları saklama mü­
tehassısı getirmişiz. Adam tetkikatm 
yaptıktan sonra: «En zengin ve büyük 
devletler bile hayatî ehemmiyeti haiz 
ancak dört beş sırrı saklıyabilirlerse 
kendilerini bahtiyar sayar, sizde her 
şey sır olduğuna göre, hiç sırrınız yok 
demek» deyip bavulunu aldığı gibi gel- 
d;ği yere gider.
Halledemediğimiz ve halli için didin­
diğimiz büyüklü, ortalı bir çok derdle- 
rimiz var Fakat her yerde ve her ve­
sile ile karşımıza çıkan şu «yasak»' der­
di kadar beyhudesi yok. Azizim Hüsnü 
Çaku, oturduğunuz sandalyede bu bey­
hude derdin bir çaresini bulursanız çok 
hayırlı bir işi başararak yerliden ve ec­
nebiden sayısız dualar alacağınıza emin 
olmanızı dileyerek hürmetlerimi suna-
İsmail Habib SEVÜK
Gene 1936 yazı. Karstayım. Yeni gö­
rülen bir beldenin içini gezmekle orası 
tanınmış olmaz. Beldeyi yalnız en yük­
sek bir yerden görmekle de o belde 
kavranılmış sayılamaz. Birincisi yalnız 
«tahlil», İkincisi yalnız «terkib» dir. Ye­
ni gördüğüm beldelerde kendimce dai­
ma şöyle bir sistem takib ederim: Önce 
en yüksek bir yerden beldenin ufukla­
ra kadar çepçevre dış çerçevesini gör­
mek, sonra beldenin içini gezmek, en 
sonra da beldenin kendine gene yük­
sek bir yerden derlitoplu bakmak. Bu, 
iki terkib arasında bir tahlil gibi birşey 
olur. Karsta o terkibleri yapmak için 
en elverişli ve tek yer Kars kalesiydi 
Bu kaleyi Üçüncü Murad zamanındaki 
İran seferinde Türk ordusu 1579 tem­
muzunun 27 sinde başlıyarak 28 günde 
bitirdi. Yedi burca göre ordu yedi kola 
ayrılıp her kol bir beylerbeyinin ku­
mandasına verilmişti. Kale yalnız kud­
retimiz değil ordumuzdaki medeniyet 
seviyesinin de haşmetli bir abidesi oldu. 
İç kale, dış kale, ve şehir surları, hep- 
; sinin çevre yekûnu otuz kilometreye 
ı yakın. Oraya çıkmakla yalnız şimdiki 
i Karsı değü, dört asır önceki Türk ordu­
sunun o harikalı medeniyet hamlesini 
de görecektim.
Dört asırlık zamanın kemirmelerine 
ve bir sürü cenkleşin tahriblerine rağ-
Taha Toros Arşivi


Beyhude bir dert

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository