Taha Toros Arşivi, Dosya No: 154-İsmail Habib Sevü

Sevük, İsmail Habib

Istanbul Sehir University Repository

MALAZGİRDİN KENDİSİ
Bizans Kayseri
Tuğrul Bey 1040 tâki Dandakan 
eengile Selçuk imparatorluğunu 
kurduktan sonra Bizanstaki Doku­
zuncu Kosta-¡»in Monomahos «As­
ya yı dehşete veren» Tuğruila bir 
• inkıyad sulhu» yaptığı gibi batıda 
da Peçenek Türklerine yenilmişti 
İzak Komnenos zamanında (1057- 
59) Bizanslılar hem batıda Peçe- 
nekleri rieate mecbur ederek, hem 
de doğuda Türklerin Torosiarı geç­
mesine mâni olarak biraz nefes il­
miş gibiydiler.
Üçüzlü tehlike;
Fakat Alpaslan 1063 te Selçuk 
tahtına çıktıktan sonra Bizans O- 
nuncu Kostantin Diikas zamanında 
çok tehlikeli bir vaziyete düştü 
Dükas harbden ziyade ilim ve hi­
tabetle meşgul bir adamdı. Orduyu 
ihmal etmişti. Tuğrul zamanında 
yalnız doğudan tehdid edilen Ana­
dolu şimdi doğudan başka cenub- 
dan da tehdid ediliyor. Bunlar yet­
miyor gibi 1065 te imparatorluğun 
batı sınırlarında da korkunç bir 
Türk tehlikesi başgösterdi. Altı yü.ı 
binlik Uzlar (yani Oğuz Türkleri) 
Tunayı geçerek Bulgarları ve Bi­
zanslIları silip süpürmektedir. Bun­
ların bir kolu cenuba sarkarak Se- 
lâniği aldı. Asıl büyük kütle Bizar.- 
sa doğru yönelir. Şarki Roma ha- 
fakanlı bir korku içinde. Anadoluya 
iki cepheden yapılan tehdid ise 
1067 de son Haddini buldu. Türkler 
Malatya civarında bir Bizans or­
dusunu bozarak Kayseriyi alıp or­
ta Anadoluya girdikleri gibi a y »  
yıl içinde Kilikya geçidlarinden 
geçerek Antakya ve Suriyeye var­
mışlardı. Antakya kumandam olan 
meşhur Bizans generali Nisefuı 
Botaniat korkudan karşı çıkamadı.
İçteki sallantı:
Bu üçüzlü tehlikeden garbdaki 
umulmadık bir şekilde ortadan *al 
kar: İstanbulu tehdid eden Oğuz­
lara korkunç bir veba musallat o- 
larak onları kırıp geçirmektedıı 
Bu halden faydalanan Bulgarlarla 
Peçenek Türkleri de geriden hücum 
edince Oğuz tehlikesi bertaraf ol­
du Fakat buna sevinmeğe zaman 
kalmadan 1067 de Dükas’ın ölümü 
imparatorluğu müşkül bir durumda 
bırakıyor, imparator üç küçük oğ­
lunu varis ve karısı Odoksiya'yı da 
onlara naib bırakarak öldüğünden 
devletin mukadderatı dul bir kadı­
nın elinde kalmıştı. Bu kadın yal­
nız güzelliğile değil fetanetile d© 
meşhurdu ama ne olsa o serdarlık 
yapamazdı. Halk derin endişelere 
düştü. Her şey den önce imparatori- 
çe\ e bir koca bulup deyjfti pyoı
ägWUeen Yazan
a *u
ı&ur-
iXfc
:. h r  \n i a hic . um .lm iau <;MD 
mak lâzım. Herkesin dilmde An­
takya vali ve kumandam Nisefcı
Botaniat'ın adı dolaşıyor. Fakat O- 
dokaiya bu generali beğenmedi. Bu­
nun üzerine patriğin kardeşi teklif 
edilir. Patrik nüfuzlu adam. Onun 
kardeşi öyle kolayca reddedilemez 
Ha oldu, ha olacak derken o da ol 
madı. Nihayet kadın gene ve güzel 
bir general seçti. Kimdir bu, başına 
ansızın devlet kuşu konan bahti­
yar?
Saadet ve sıkıntı:
Adı Diyojen’dir. Anadolulu hu 
generalin oğluydu. Babası mahkû­
miyete uğradı. Kendisine de devte 
çe bir vazife verilmiyor. Diyojen 
yiğitliğinden, liyakatinden, çalış­
kanlığından bahisle vazife verilme­
sinde ısrar edince: «Yararlığım gös­
ter de öyle» dediler. Delikanlı Ru­
meli cephesinde Bulgarlarla Peçe- 
neklere karşı vazife aldı. Maiyetin­
deki kuvvetleri iyi teskilâtlandır- 
mıştı. Bulgarları yenerek Sofyayı 
zaptediyor. Bir kısım Peçenek Türk 
terini de yenmeğe muvaffak olmuş­
tu. Kendisine generallik verildi 
İşte imparatoriçenin hoşuna giden 
bahtlı adam budur. Evlenince Dör­
düncü Romaflos Diyojenos adile im­
parator ilân edildi. Fakat doğrudan 
doğruya bir imparator değil; karı­
sının kocası olduğundan dolayı bir 
imparator. Bu durum gücüne gidi 
yor. Halbuki o tahta konmak ikba­
lini karısı kadir ve belki'ondan zi­
yade Alpaslana borçluydu. Onu ko­
calığa seçen karısı ise karısını ev­
lenmek zorunda bırakan da Alpas- 
landır. Gibbon eserinin ikinci cil­
dinde (S. 627) şöyle der: «Alpaslan 
Gazneli Mahmudun ne büyük ıhti 
şanımı, ne Hindistacla uğraşmak 
gibi düştüğü hatayı taklid etti. O 
durup dinlenmeden İmparatoriçe 
Odoksiya ile çocuklarına karşı sa­
vaşa girişti. Kazandığı büyük mu­
vaffakiyetler Odoksiyayı, serdarlık 
yapabilecek, bir askerle evlenmeğe 
mecbur etti. Bu yüzden saltanat 
asasım kocasile taksime mecbuı 
kaldı. Romanos Diyojenos 
yede imparator olmuştur.» 
çıkan Diyojen’in saadeti 
amma sıkıntısı katmerli.
Türklere karşı sefer:
Öyleyken Diyojen’in ilk işi Türk- 
lere karşı sefer açmak oldu. Tahta 
çıkışından iki ay sonra ordusunun 
başında Anadoluya geçer. Bu sefe­
rin sebebleri hakkında şan kazan­
mak hırsı, tehlikeye düşen vatanı 
kurtarmak azmi gibi ruhî amiller­
den başka esaslı üç sebeb vardı. 
Birincisi karısı tarafından sevilme- 
yişi. Bunu Bizans tarihine aid meş­
hur «Histoire du Bas-Empire 1833 
Paris» eserinin müellifi Lebeau 
(Löbo) dan öğreniyoruz. (Fasıl: 64) 
İmparatoriçenin kocasını teşyi içiıı 
Üsküdar tarafına geçişini anlatır­
ken şöyle diyor: «Ödosya pek sev­
diği eğlencelerini, nezaket icabı bı­
rakıp, hiç sevmediği kocasına bir 
veda busesi takdimi için Boğaziçi- 
ııin karşı yakasına geçti.» Inıpara- 
toriçe onu beğenerek kendine koca 
seçtiği halde neye sevmedi? Belki 
erkek olarak seviyordu da tahtına 
ortak diye sevmiyordu.
İkinci sebeb saraydaki rakibleri- 
nin tehlikeli bir hal alışıdır. Etraf 
kendini çekemiyenlerle dolu. Le­
beau bunların ileri gelenlerini sa­
yar. En başta ölen imparatorun 
kardeşi Jean Ducas. Onun saray-
bu sa- 
Tahta 
yüksek
ISMAIL HABIB
da büyük nüfuzu var. Sonra fiiezof 
Psellus ve Micöphore Paleologut. 
Bunlar imparatora karşı sureti hak­
tan göründükleri halde onu bir ka­
şık suda boğmak istiy enlerdir. 
Bunlardan başka patrik de, kendi 
kardeşi imparatoriçenin kocalığına 
lâyık görülmedi diye, küskün ve 
kızgın. En fenası hassa ordusunun 
kumandan ve subayları da karı yü­
zünden taht kazanan bu türedi hü­
kümdara karşı homurdanıp duru­
yorlar. Bu askerleri aneak kazana­
cağı bir zaferle kendine râm edip 
o rakibleri öyle bir zaferle sindire­
bilir.
Üçüncü ve en kuvvetli sebeb 
Bımu Gibbon çok iyi görmüştür: 
«Diyojenüs sarayda bulundukça 
Odoksiya’mn kocası olmaktan baş­
ka bir şey değildi. Fakat ordunun 
başında o Romalılar imparatoru o- 
lur.» Zaten im paratoriçenin noksan 
tarafı da bu değil mi? O, kumandan 
olamıyacağı için kocaya muhtaç ol­
muştu; bu, "erdar olacağı için im­
paratoriçenin *ahtma ortak oldu. 
Öyleyse haydi sefere. O ki Bulgar­
larla Peçenek lire karşı o kadar yi­
ğitlikler göstermişti, şimdi de Türk 
sultanına haddini bildirecek.
ilk seferin bilançosu:
Evlendikten sonraki ilk hareket 
mevsimi. 1068 bahan. Uzun hazır­
lıklar yaptı. Anadoluda büyük bit 
ordu toplamıştı. Niyeti Antakya ve 
Suriyeyi Tarkıtrden kurtarıp Ku­
düs yolunu açmak. Belki fırsat el­
verirse Kudüsü de alıp, yalnız Bi- 
zansta değil. Bütün hıristiyanlık âle 
minde de şanlı bir nam alacak. Fa­
kat Suriyeye doğru giderken Türk 
ierin şimal Anadoluda Kilkit bo­
yunca ilerleyip Niksaıı aldıkları 
haberi gelince, cenuba daha fazla 
sarkarsa arkasının kesilmesinden 
korkarak, askerlerine karşı zavalıiri 
kurtarmak için: «Sıcak bastı, artık 
cenuba gidilemez» diye Sıvasa doğ­
ru yöneldi. Ağırlıklarını Sıvasta bı­
rakıp hafif süvarilerde hızlı hızlı 
giderek Divı-ikte nehri geçen bir 
kısım Türkleri bastırmağa muvaf­
fak oluyor. Fakat takib edemedi. 
İşin bu kadarından da memnundu. 
Buna karşılık kendisinin de Haleb 
civarında bir ordusu bozguna uğ­
ruyor. Divrikte sevine, Halebds 
yeis. Ne bore, -»e alacak. Terazinin 
iki kefesi denk. İstanbul» sıfıra sı­
fır bir bilançoyla döndü,
İkinci sefer:
imparator birinci seferden kış 
içinde bin müşkülâtla yürüyerek, 
ancak yeni yılın, yani 1069 un, ilk 
ayı sonlarında Istanbula gelmişti 
Fakat onunla beraber Türk taarruz­
larının her taraftan şiddetlendiği 
haberleri de geldi. Ahlatı büyük bu 
tahaşşüd merkezî haline getiren 
Türkler kışa filân bakmadan kor­
kunç akınlar yapıp duruyorlar. İm 
parator İstanbulda hemen hiç din- 
lenemiyerek baharla beraber 1069 
seferine çıktı. Bu sefer hedef An­
lattır. Anlamıştı ki Türklerin o bü­
yük tahaşşüd merkezi ortadan kal­
dırılmadıkça ne Suriyeye, ne baş­
ka yere gidilemez. Fıratı geçti. Pa- 
loya vardığı zaman Malatyada bı­
raktığı ordusunun eenubdan sarkan 
Türkler tarafından mahvedildiğmi 
öğrendi. Biraz sonra daha şaşılacak 
bir haber: Türkler Konyayı eie ge­
çirmişler. Ricat hattının kesileceği 
tehlikesini gören imparator geri 
döndü amma, Türklerin bu akla 
sığmaz cüretini pahalıya meletmek 
için kendisi Kayseriye gidip başka 
bir orduyu da Misise yolladı. Kon- 
yadan dönen Türkler mutlaka bu 
iki ordudan birinin kucağına düşe­
cek. Plâna diyecek yok. Desguignes 
der ki: «Fakat çevik Türkler Kon- 
yadan, aşılmaz tanılan, Silifke to- 
roslannı geçip sıvışıverdiler.» İm­
parator bu İkinci seferden büsbü­
tün borçlu, kendisi hiç bir şey ya­
pamadığı halde iki mühim darbe 
yiyerek, İstahbula döndü. Lebeau,
50
60 Film
listesi \
-  24 Orijinal
juMsnberi eşi görüimiyen bir film 
16 Renkli -  20 Türkçe ve Orijinal 
Bu şaheserler bu y ıl :
LÂLE —  AR —  ELHAMRA 
ULUS =  Ka&köyde: SÜREYYA  
LÂLE —  TAN —
ERCİYE Ş
ve LALE film ile çalışan 125 sinemada gösterilecektir. 
LİSTEDEN bir kaçı:
1 -  MAĞLÛB EDÖAOYENLER GARY COOPER —
.Unconquered» (RENKLİ) PAULETTE GODDARD
2 -YARATILAN VATAN ERROL FLYNN —
Beyoğlunda: 
Ankarada : 
İzmirde : 
Adanada
1
«Silver River.
3 - ÖLÜM MEL ODİSİ
«Humoresque»
4 - VEFASIZ
«The Unfaithful»
5 - GÜNAHSIZ MELEK
«A Foreign affair» . 
ŞAHANE VALS (Renkli) 
«Emperor Waltz»
7 -HAZİN AŞK
«Look befor you love»
8 - ÂDEMLE HAVVA
«Adam and evelyne»
9 - ALTIN HÂZİNELERİ
«Treasure of sierra Madre»
6
ANN SHERIDAN 
JOAN CRAWFORD —
JOHN GARFiELD 
ANN SHERIDAN -  LEW 
AYRES-ZACHARY SCOTT 
MARLEN DiETRiCH-JOHN 
LUND -  JEAN ARTHUR 
JOAN FONTAiNE —
BiNG CROSBY 
MARGARET LOCKWOOD— 
GRIFFITH JONES 
JEAN SIMMONS —
STEWART GRANGER 
HUMPHREY BOGART —
■WALTER HUSTON
10 - KRİSTOF KOLOMB (renkli) FREDERİC MARCH —
«Christopher Colombus.
11 - RİO YOLU
«Road to Rio»
12 -  YALNIZ GİDENLER
«1 Walk Alone»
13 - İSİMSİZ KATİLLER
«The Unsuspected»
14 - AŞK GÖLÜ (Renkli)
«The blue Lagoon»
15 - YANLIŞ NUMARA 
«Sorry, Wrong Number»
KATHLEEN RYAN 
BING CROSBY —  DOROTHY 
LAMOUR -  BOB HOPE 
BURT LANCASTER —
LiSABETH SCOTT 
JOAN GARFiELD —
CLAUDE RAiNS 
JEAN SiMMONS —
DONALD HOUSTON 
BURT LANCASTER —
BARBARA STANWYCK
1C -  YILMAYAN ASLAN (renkli)ALAN LADD —
«Whispering Smith. BRENDA MARSHALL
17 - GÖNÜL FIRTINASI (renkli) LİSABETH SCOTT —
«Desert Fıfry» BURT LANCASTER
18 -  RİO AŞKLARI (Renkli) DENNİS MORGAN -  JACK 
«The time. The Place, The Girl. CARSON -  JANİS PAİGE
19 - KARANLIK GEÇİD HUMPHREY BOGART —
«Dark Passage. LAUREN BACALL
20 -  ÜMİDŞİZ AŞK JOAN CRAWFORD —
«Possessed. __________  VAN HEFLIN
bütün gayretlerine, şahsan göster­
diği cesaretlere rağmen her iki se­
ferde dahi bir şey yapılamayış» 
hakkında imparatoru mazur göster - 
mek için şöyle der: «Eski Roma
hasletlerini v'aıılandıran imparatoı 
iki seneden beri kılıcı elden bırak­
madı. Yaptığı iki seferdeki muvaf­
fakiyetler sırf kendinin, hezimetler 
ise generallerindir.»
İki prensin romanı:
Üçüncü sefer: 1070 baharı. İm­
parator garb vaziyetinin nezaketi, 
ve belki bundan ziyade, iki senenin 
yorgunluğu sebebiie bizzat sefere 
çıkamadığından kendi yerine baş­
kumandanlığa Prens Manoel Kom- 
nen’i tayin etti. Bizans ¿mensinin bu 
seferi bir Türk prensile berabeı 
ikizli bir roman macerası gösterir 
Bizans tarihçisi Lebeau Prens Ma- 
noel’i çok methetmektedir. Bu geııc 
asilzade sevimli bir seciye ile fikir 
zarafetini ve askerlik behresini 
nefsinde birleştirmiş. Yaşından bek 
lenmiyecek kadar bir kemal sahibi. 
Orduda adaletle şiddeti beraber yü­
rütüyor. Gösterdiği ilk başarılar ü- 
zerine ‘ imparator onu kıskanarak, 
kuvvetini azaltmak için, Türklerin 
muhasara ettiği bir kaleye kuvvet 
göndermesini emretti. Ordusu kü­
çülen prens Sıvasa gider. Manoel 
hiç bir hareket yapmak niyetinde, 
değil. Fakat bir Türk süvari kolu 
siperlere kadar gelerek kendisine 
meydan okuyup tahkirlerde bulu­
nunca... Prensin şiddetle huruç ha­
reketi. Türklerin kaçışı, BizanslIla­
rın takibi. Meğer kaçış sahteymiş. 
Vaziyet birdenbire değişir: Pusuya 
yatan Türkler kovalayanların arka-, 
sini kuşattıkları gibi kaçanlar da 
geri dönüvsrinee hem ordu mah­
voldu, hem prens esir düştü, hem 
Sivas elden gitti.
Kimdi bu işleri yapan? O da bir 
Türk prensidir. Lebeau onun ismi­
ne Chrysoscul (Krizoskül) diyor. 
Bu, asıl adı olan «Kurdcu» dan 
bozma. Babasının adım Feridun Di- 
rimtekin Erbaskan, Mükrimin Ha­
lil Eryasgun diye yazar. BizanslI­
lar da bu ismin başındaki «er» he­
cesini kendi şivelerine uydurup 
Türk prensine «Eriski» dediler. 
Kurdcu, Alpaslanm hem emmioğlu, 
hem kızkardeşi Gevherin kocası. 
Yani hem yeğeni, hem eniştesi. Ma­
iyetindeki Yivek ulusuna güvene­
rek Alpaslana karşı isyan ediyor. 
Sultan onun tedibine Anadolunun 
hudud serdarı Afşini memur etti. 
Kurdcu doğuya doğru kaçarken 3ı- 
vasta Manocl'in ordusuna çarpar. 
Kendisinden iki misli fazla olması­
na rağmen Sivas çenginde Bizans 
ordusunu bozup başkumandanları 
Manoeli de esir alan Kurdcu telâş­
la çırpınmaktadır. Afşiııin eline 
düşerse vay haline. Bizans prensi 
fırsattan istifade ile Türk prensini 
imparatora dehalet için kandırır. 
İmparator gelecek sene Alpaslam 
bertaraf edince onun yerine kendini 
sultan yapacaktır. Bedbaht Türk 
prensi esirinin esiri olarak İstan- 
bula gitti. Sivas mağlûbiyetinin ma 
temile sızlayan Bizanslılar hayret 
içinde. Lebeau'dan öğreniyoruz ki 
imparator Diyojen, müstakbel Sel­
çuk sultanına bir müttefik muame­
lesi yapıyor.
Büyük Roma ordusu:
İmparator Sivas mağlûbiyetinin 
intikamını almak için yemin etti. 
1071 martının 13 ünde son sefere 
çıkarken artık bu defa bütün dava­
yı kökünden halledecek. Hazırlanan 
ordu üç yüz binliktir. Ona resmçn 
«Roma ordusu* unvanı verildi. Ya­
ni cihangir ordu. Diyojen «Böyle bir 
ordu Romalıların en haşmetli za­
manında da çıkarılamadı», diye övü 
nüyordu. Bu övünüş hiç de haksız 
değildi. Dördüncü Rcmanos Diyoje- 
nis. bu korkunçlar korkuncu en bü­
yük ordunun önünde, artık yalnız 
Selçuk Türk devletini değil, İslâm 
âlemini de silip süpüreceğine emin, 
gözler kamaştıran bir ihtişam için­
de, dünya kaderini elinde tuttuğuna 
inanan bir gururun heybetile Us- 
küdardan doğu Anadoluya doğru 
harekete geçti.
İsmail Habib SEVÜK
d o G u m
Gene doktorlarımızdan
Dr. BEYHAN ÜLGEN
Dr. TALÂT ÜLGENİn
bir erkek çocukları dünyaya gel­
miş «Ender» ismi verilmiştir. An­
ne, babaya ve yavruya uzun ömür­
ler dileriz.
/  11 -  IX  -  1949
Yeni Moda
En son model ve yazılarla 6 ncı 
sayısı çıktı. 1 lira. Çıkaran:
ARİF BOLAT KİTABEYİ
• •
H B U  HB U
TÜRKİYE île HOLANDA
arasında yeni Ticaret anlaşması imzalanmıştır.
Holanda ile işleriniz için bankamıza 
müracaat ediniz.
Holanda da fcervcM şubelerimiz vardır.
HOLANTSE BANK-UNI n .v .
G alata  : Karakoy P alas
İstanbul: B üyük Postahane yanında Alatemef H an
Taha Toros Arşivi


Malazgirt'in kendisi:Bizans Kayseri

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository