Taha Toros Arşivi, Dosya No: 37-Server Tanill

Tanilli, Server

Istanbul Sehir University Repository

iL.
“YALNIZ YAŞADIĞIM ÇAĞA VE 
TOPLUMA KARŞI SORUMLUYUM,,
D oç, Dr. Server Tanllli’nln İstanbul Devlet Gü­venlik Mahkemesindeki yargılanması geçtiği­miz yılın aralık ayında başladı. 12 Mart sonra­
nı -Sıkıyönetim Mahkemelerinde de görev yapmış 
olan İKİM askeri savcısı binbaşı Taylan Erimez, 
İddianamesinde, Server Tanllli’nin «Uygarlık Ta­
rihi» adlı kitabında «komünizm propagandası» 
yaptığı gerekçesiyle, 20 yıl hapsini İstemektedir.
Doç. Tanllli’uin, DGM’de yargılanmasına kadar 
varan gelişme, Siyasal Bilimler Yüksek Okulun­
daki derslerinde «Beethoven’in Kus millî marşını 
öğrencilere dinlettiği» ve komünizm propagandası 
yaptığı iddiasıyla başlamıştı. İddia sahiplerinin 
komando oldukları ve Tanilll’nin sınıfında öğrenci 
olmadıkları saptandı. İstanbul Üniversitesi rektör­
lüğünün açtırdığı soruşturmayı yürüten Prof. Nu- 
rullah Kunter, Tanllli aleyhine hazırladığı raporun 
bir kopyasını da İstanbul Devlet Güvenlik Mahke­
mesine gönderdi ve adli soruşturma açıldı.
Doç. Tanilli’nln avukatları, duruşmalarda, davaya 
DGM’nlıı bakamayacağını belirttiler, Keş öğretim 
üyesi, kitapta suç unsuru bulunmadığına dair bir 
rapor sundular. Geçtiğimiz 30 eylülde yapılan du­
ruşmada, avukatların savunmalarından sonra Ta- 
nllll de savunmasını yaptı ve duruşma karar İçin 2 
kasıma bırakıldı.
Aşağıda, Doç. Dr. Server Tanilli’nin İstanbul DGM 
karşısında yaptığı savunmanın tam metnini sunu­
yoruz.
SAVUNMA
İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Başkanlığına,
Dosya No. 915/14
Sayın Başkan, Sayın Üyeler,
18 aralık 1975 tarihinden başlayarak, bu salon­
da, çok önemli bir davaya bakıldı. «Çok önemli» 
dedim; gerçekten, daha şimdiden, bu dava Türk 
kilittir tarihinin malı olmuştur. İlerde, ülkemizin 
kültür tarihini yazacak olanlar, bu davadan da 
bahsedeceklerdir, ama mutlaka bahsedeceklerdir. 
Simdi, sîzlerin kararınıza iktiran etmeden önce, 
değerli avukat arkadaşlarımın savunma sadedinde 
söylediklerine benim ilâve edeceğim pek bir şey 
kalmamış gibidir. Yine de. —çok genel planda da 
olsa—, önemli bulduğum bir iki noktaya değinmek 
isterim.
Biliyorsunuz, «sosyal bir sınıfın diğer sosyal 
sınıflar üzerinde tahakkümünü tesis etmeye ma'uf 
propaganda» yapmakla itham ediliyorum. Sayın 
Savcı, bu ithama gerekçe olarak, «Uygarlık Tari­
hi» adlı kitabımı, tarafsız bir bilim adamı gözü ile 
değil marksist görüşle yazdığımı, marksizm - lsni- 
nizmi övdüğümü, ona karşı olan görüşleri kötüle­
diğimi, kültürün her daimin komünizm propagan­
dası yapması gerektiğini telkin ettiğimi, bilimsel 
tarafsızlığa uymadığım için de «liseden kopup ge­
len öğrencileri tek yönlü şartlandırdığımı» ileri 
sürmektedir.
Bütün bu iddia ve gerekçeler, başta birtakım 
kavram kargaşasından doğan son derece yanlış gö­
rüş ve değerlendirmelerin sonucudur. Bu kavram 
kargaşası, önce «bilimde objektiflik» konusunda 
görülmektedir. Açıklamalarıma da bu noktadan 
başlayayım.
1. Bilimde «objektiflik» ne demektir?
Bizde, bilimde objektiflik konusunda yanlış bir 
görüş savunulur ve «objektiflikale «taraf tutma­
ma» birbirine karıştırılır. Bu karışıklık, yalnız sav­
cılık iddianamelerinde değil, politik çevrelerde, 
hatta akademik çevrelerde de sıkça görülen bir 
olaydır.
Ne demektir bilimde «objektiflik»?
Bilimsel objektiflik, gerçekliği (realiteyi), «ol­
duğu gibi», «sübjektif önyargıların etkisinde sal­
madan» tesbit etmektir. «Taraf tutmak» ise başka 
şeydir. Hemen söyleyelim: Bilim taraf tutar; bi­
lim adamı taraf tutar. Ama kimin tarafını? Ger­
çeğin, doğruların tarafını. Bütün bilim tarihi, ger­
çeklerin, doğruların resbit edilmesi ve kabul etti­
rilmesi, yanlışların giderilmesi çabasının, bu uğur­
da verilen mücadelelerin tarihidir. Bu mücadele­
de. bilim adamları, gerçeklerden, doğrulardan ya­
na olmayan güçlerle karşı karşıya gelmişler, za­
man zaman korkunç ve İğrenç başkılara uğramış­
lardır. Galile’nin Katolik kilisesi ile çatışması, bu­
nun herkesçe bilinen bir örneğidir.
Toplumlara baktığımızda, toplumsal gerçekli­
ğin (realitenin) kendisinde «taraflılar vardır. Bi­
limsel, objektif metodla bu gerçekliği inceleyip >es-
yan güçlerin —bilerek veya bilmeyerek— oyuncağı 
olur; gerçeklerin doğruların ortaya çıkmasından 
yana olan güçlere, giderek halka karşı bir duruma 
düşer.
Bilim adamının mahkemelere karşı sorumlulu­
ğu var mıdır?
Hayır. Bilim adamı, bilimsel görevini yerine 
getirirken, mahkemelere karşı hesap vermez. Böy­
le bir yol tutulursa, o toplumda hem bilim iler­
leyemez hem de tarihte çok acı örneklerini gör­
düğümüz büyük yanlışlıklar yapılmamış olur mah­
kemelerce; giderek, adalet ağır yaralar alır.
Bir bilim adamı olarak, beni, bu genel tarihi 
ve sosyal doğrular açısından olduğu gibi, Türkiye’ 
de —bugün eğer kalmışsa— demokrasi ilkeleri ve 
hukuk açısından da suçlandırmak, giderek ceza­
landırmak imkânsızdır.
' Gerçekten, Türkiye’de, ideal sayılan ve gerçek­
leştirilmek istenen demokrasi, «Batılı» tipte bir 
demokrasidir.
Pekiy, nedir Batı Demokrasisinin başta gelen 
özelliği?
Batı demokrasisinin —o demokrasi tipine ta­
raftar olanların İsrarla İşaret ettikleri— en büyük 
özelliği, toplumda değişik görüşlerin varlığım ve 
yaşama hakkını tanımasıdır:
Değişik sosyal çıkarların barış İçinde mücade­
le edebilmesi, bir taraf için «zararlı» gözükenin ö- 
teki taraf için —tam tersine— «yararlı» olabileceği 
gerçeğinin kabulüdür Batı demokrasisi. Bu de­
mokraside, hiç bir doktrinin imtiyazı yoktur. Hür 
riyete saygılı oldukça, her düşünce serbesttir: Ser 
best açıklanır, serbestçe teşkilatlanır, serbestçe 
yarışır. Ve her düşüncenin siyasi iktidara gelme 
hakkı vardır.
Düşünceler serbestçe açıklanacak, serbestçe 
teşkilâtlanacak ve serbestçe yarışacaktır. Ancak, 
demokrasi, kendini korumayacak demek midir 
bu? Hayır. Her rejim gibi, demokratik rejim de 
varlığına yönelecek tehlikeler karşısında kendini 
koruma hakkına sahiptir.
Ne zaman vardır o tehlikeler?
O tehlikeler, —Batı demokrasisine taraftar o- 
lanların belirttikleri gibi— düşüncelerin »şiddet 
hareketleri» halini aldığı anda vardır. Devlete kar 
şı girişilmiş şiddet eylemleri, sabotajlar, silahlı 
çatışmalar vb. Bunlar maddi olaylardır, suçtur ve 
cezalandırılırlar. Ne var kİ, o maddai olaylara il­
ham veren düşünceler yasaklanamaz ve cezalan­
dırılmaz. Çünkü, Batı demokrasisine göre, «Dü­
şünce suçu olmaz». Örneğin, «anarşik» tipte olay­
lar cezalandırılacak; ama «anarşizm» hakkmdaki 
görüşler ve eserler yasaklanamayacak ve cezalan- 
dırılamaycaktır.
Bu noktayı daha da aydınlığa çıkartmak ama­
cı ile, hem de Fransız Devlet Güvenlik Mahkeme­
sinde, birkaç yıl önceki duruşmalardan birinde, 
mahkemenin başkam Romelro’nun söylediği sözle 
ri hatırlatmak İsterim. Çeşitli sabotaj hareketleri-
Bir bilim adamının savunması
Doç. Dr. Server TANİLLi
bit ettiğimizde, bu «taraflılar ve onların arasında­
ki gerçek ilişkiler, bu ilişkilerin nasıl işlediği or­
taya çıkar, Şimdi, bu tesbitin kendisi, —hiçoir 
yorum yapılmasa bile—, isler istemez bir taraf tut­
ma anlamım taşır. Çünkü, bu objektif tesbit, top­
lumda bir tarafın işine gelir öbür tarafın işine 
gelmez. Niçin? Çünkü, taraflardan biri gerçeğin, 
doğruların ortaya çıkmasından, bilinmesinden ya­
nadır, öteki değildir. Böylece, bilim adamı isteme­
se, uzak durmaya çalışsa da, toplumda taraflar 
arasında objektif bir durumdan doğan anlaşmaz­
lığa çekinmeye, mücadeleye —dolaylı olarak— 
katılmış olur. Kaldı ki. bilim adamı, bilimsel ça­
lışmalarından çıkan sonuçlan kabullenmek ve 
ona göre bir tavır almak durumundadır da. Fikir 
dürüstlüğü, bilimsel cesaret bunu gerektirir.
Şimdi, iddianamesinde, beni «tarafsızlığa hiç­
bir şekilde riayet etmemek, bir ilim adamından 
çok bir görüşün insanı olarak öğrencilerine tek 
yönlü bir öğretim yapmakla» (İddianame, s. 4) it­
ham eden Sayın Savcıya, yukarıdaki açıklamaları­
nım ışığında hemen cevabımı vereyim: Kitabımı 
yazarken, içinde yaşadığımız çağa ve topluma, bir 
bilim adamı gözüyle, yani objektif olarak baktım. 
Öyle olduğu için de tarafsız kalmadım, kalamaz­
dım. Evet, bir görüşün insanıyım. Bir bilim adamı 
olarak zaten böyle bir görüş sahibi olmam gere­
kir. Görüşüm, bütün açıklığı ile şudur:
Kapitalist dünya, sosyalist dünya, gerikaimış 
ülkeler dünyası diye üç ayrı gerçekliğin yaşandığı 
bir dünyada, ben, gerikaimış bir toplumun aydını­
yım. Ülkemi, emperyalist kapitalizm, içerdeki or­
takları ile işbirliği halinde sömürmektedir. Bu sö­
mürü, ona karşı çıkanlara, zaman zaman «zor»a 
başvurarak sürdürülmektedir. Böylesine acı bir 
gerçekliği yaşayan bir toplumun aydını olaraz:
— «Emperyalizmııe ve «faşizm»e karşıyım. Tam 
bağımsız ve gerçekten demokratik bir Türkiye’den 
yanayım;
— «Kapitalizm»e karşıyım. İnsanların İnsan­
lıklarını bütün boyutlarıyla duyarak ve tadarak 
yaşayacakları, sörrjürüsü, nihayet yabancılaşması 
olmayan bir düzenden yanayım;
— Bugünkü «geri ve bağımlı» bir kapitalizmin 
devamında yarar gören güçlere karşıyım. Tam ba­
ğımsız. gerçekten demokratik, sömürüsü olma­
yan, ileri ve uygar bir Türkiye’yi yaratacak olan 
güçlerden yanayım.
Tarihe, içinde yaşadığımız çağa ve topluma bu 
görüş açısından bakıyorum. Böyle bir görüşe sa­
hip olduğum için de, öğrencilerime yaptığım öğre­
tim «tek yönlü» değil, «çok yönlü»dür.
11. Kime karşı sorumluyum?
Doğrudur veya yanlıştır, taraftar olunur veya 
olunmaz, bir bilim adamı olarak kabul ettiğim ine 
tod, görüş ve düşüncelerimden dolayı kime karşı 
sorumluyum?
Yaşadığım çağa ve topluma karşı.
Ya Mahkemelere? Asla.
Bilim adamı, seçtiği metoddan dolayı, başta 
çağına karşı sorumludur. Bir bilim adamı, meto­
dunu seçerken, çağının metod konusundaki geliş­
melerini çok iyi bilecektir. Çağının terkettiği, ni­
hayet mahkûm ettiği bir metodu seçmemekle yü­
kümlüdür. Aksi takdirde, yanlışlar yapar, giderek 
bilim adamı niteliğini yitirebileceği gibi, çağma 
ve kendi halkına karşı zararlı bir kişi olur.
Bilim adamı seçtiği metoddan dolayı yaşadı­
ğı topluma karşı da sorumludur. Toplumda, «aka­
demik çevrelersdeıı başlayarak, halk kitlelerine va­
rıncaya dek çeşitli kesin lerle yiizyüzedir. Yanlış 
bir metod seçmişse, bu kesimlerin eleştirisine uğ­
rar. Yanlış bir metod seçmişse, toplumda gerçek­
lerin, doğruların ortaya çıkmasından yana olma­
na girişen, binaları kundaklayıp kamyonları hava­
ya uçuran bir grup İnsanın duruşması başlarken, 
mahkemenin başkam Romeiro, savcıya ve sanık­
lara şu önemli noktayı hatırlatmaktadır:
«Fransız Hukukunda düşünce suçu diye bir 
şey yoktur. Burada yargılayacağımız maddi olay­
lardır; yoksa bu olaylara ilham veren fikirler de­
ğildir...» (Le Monde 6.X.1972ı.
Anarşist olaylar karşısında tavrı bu olan Ba­
tı demokrasisinin bilim adamları karşısındaki tav­
rının ne olabileceğini ayrıca belirtmeye bilmiyo­
rum gerek var mı?
Benim, bir bilim adamı olarak, hukuki açı­
dan, Türkiye’de bugün yürürlükte bulunan Ana­
yasa ve kanunlar açısından da suçlandırılmam, 
giderek cezalandırılmam İmkânsızdır.
Başta Anayasa, bir maddesinde, «Herkes, dil, 
ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve 
mezhep ayrımı gözetilmeksizin kanun önünde eşit­
tir» (m. 12/1) derken, bir başka maddesinde. «Her­
kes, düşünce ve kanaat hürriyetine sahpitir; düşün­
ce ve kanaatlerini, söz. yazı, resim ile veya başka 
yollarla tek başına veya toplu olarak açıklayabi­
lir ve yayabilir» (m. 2U) demektedir. Böylesine 
mutlak ve sınırsız bir düşünce hürriyetinin doğal 
bir uzantısı olarak, bir başka maddesinde de şöy­
le demektedir: «Herkes, bilim ve sanatı serbestçe 
öğrenme ve öğretme, açıklama, yayma ve bu a- 
lanlarda her türlü araştırma hakkına sahiptir» (10. 
21/ 1)
Sayın Savcının hakkımda uygulanmasını iste­
diği 142. maddenin öngördüğü unsurlar, özellik!« 
«cebir» unsuruna da ne yazılarımda, ne de sözle­
rimde rastlamaya imkân voktur. Burada, Anayasa 
Mahkemelerin, 141 ve 142. maddeler hakkında ver­
diği ünlü kararında, «bilim ve sanat çalışmaları 
serbesttir» diyerek, bu maddelerin bu tür çalışma­
lara uygulanamayacağı yolundaki görüşünü de ha­
tırlatmak isterim.
Sayın Başkan, Sayın Üyeler,
Çağına ve toplumuna karşı görevini yerine ge­
tirmiş bir hocanın huzuru içindeyim şu anda. 
Yazdıklarım, yazılması gereken şeylerdir. Bugün 
yazmaya kalksam, —en azından— gene aynı şey­
leri yazardım. Hiçbiri hakkında en ufak bir piş­
manlık duymuyorum. Kalemimden çıkmış ner 
cümlenin —cümle ne demek— her kelimenin ve 
hecenin altında, entellektüel şeref ve haysiyetim 
yatmaktadır. İnsanım; hayatta dönebileceğim şey­
ler olabilir. Ama entellektüel şeref ve haysiyetim­
den, —ölüm bahasına da olsa— dönemem. Attila İl 
han’ın, o yem ve unutulmaz şiirlerinden birinin 
son mısraları geliyor aklıma: 
dolu bir tabanca gibi 
O sözler ki, kalbimizin üstünde 
ölüp ölesiye taşırız
O sözler ki. bir kez çıkmıştır ağzımızdan 
uğrunda asılırız.
Ben, içinde yaşadığım çağa ve topluma karşı, 
bir bilim adamı olarak sorumluluğumu yerine ge­
tirdim. Şimdi sorumluluk sırası sizde. Yalnız, 
unutmayınız kİ sız de çağınıza ve topluma karşı 
sorumlusunuz. Çünkü, her mahkeme karan onu 
verenlerin yalnız hayatları boyunca değil, onu ve­
renler hayattan çekildikten sonra da anılır: tyi anı 
Ur, kötü anılır, ama anılır. İsterim ki, sizin kara 
rmız, —ilerde kültür tarihinin mutlaka baıısedece- 
gi bu dava dolayısl.vle— iyi anılsın, takdirle 'imi­
sin
Sîzleri tarihin huzurunda, toplumun huzurun­
da sorumluluklarınızla başbaşa bırakıyorum.
Hoşça kalınız.
30 eylül 1978.
Servet TANtLLt
Taha Toros Arşivi


Yalnız yaşadığım çağa ve topluma karşı sorumluyum

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository