Taha Toros Arşivi, Dosya No: 2-3-Abalıoğlu, Yunus Nadi, Nadir Nadi, Doğan Nad

Ay, Behzat

Istanbul Sehir University Repository

BEHZAT AY
Cumhuriyet Gazetesi’nin son günlerde büyük bir özveriyle, Atatürk’ün yaz­dığı “Yurttaşlık Bilgileri”nden başla­
yarak yayımladığı on kitabı yayımlandıkları 
gün başlayarak, gecemi de bunlara özgüle- 
yerek okudum. Yunus Nadi’nin anılarını taa 
1995 yılında Sel Yayınları’nın yayımladığı 
“Ankara’nm ilk Günleri” adıyla çıkan kitap­
tan okumuştum. Şimdi, kitaplığımda onu 
buldum. Giriş bölümü, “Yunus Nadi’ye ve 
Hatıralarına Dair” başlığının altına Celal Ba- 
yar’ın bir tümcesi yazılmış: “Bugünkü reji­
min temelinde Yunus Nadi’nin kocaman bir 
taşı vardır.” Sanırım Bayar’ın bütün söyledik­
leri ve yazdıklarının en doğrusu bu tümce­
dir.
Sel Yayınları’nın 1955’te Ankara'nın İlk 
Günleri” adıyla yayımladığı anıların yeniden 
yayımlanması, hem de anlamlı bir adla (şu 
kargaşa ve karmaşa ortamında ve de gerici­
lerin tırmanarak gerilimi artırdıkları günü­
müzde) yayımlanması çok yerinde bir giri­
şimdir. O ulusal Kurtuluş Savaşçıları bugün 
sağ olsalardı “Türkiye’yi Sokakta Bulduk” 
diye bağırırlardı karşı devrimcilere, gericile­
re... •
Yunus Nadi'nin Yaşamöyküsü
Bu yeni basımın sonuna eklenen Sami Ka- 
raören’in yazdığı üç sayfalık “Yunus Na­
di’nin Yaşamöyküsü” de bir boşluğu doldur­
muştur. Yeni kuşaklar gazetemizin kurucu­
sunun kim olduğunu öğrensinler. Bu kısa ya­
zıyı özetlemeyi gerekli görüyorum:
1879 yılında Muğla’nın Fethiye ilçesinin 
Şeydiler köyünde doğar gazetemizin kurucu­
su. İlköğretimini Fethiye’de yaptıktan son­
ra Rodos’a gider. Orada Ahmet Mithat ve 
Ebüzziya’nın sürgünlük yıllarında ileri bir 
anlayışla kurdukları okulda okur. Daha son­
ra İstanbul’da Galatasaray Lisesi’ni ve H u­
kuk Mektebini bitirir. Gazeteciliğe Malumat 
gazetesinde başlar, 21 yaşındayken, 1901 yı­
lında despot yönetime karşı gizli bir derne­
ğin üyesi olmakla suçlanarak üç yıl hapis ve 
sürgün cezasıyla Midilli Kalesi’ne gönderilir. 
Başvurusu sonucu bu cezayı Fethiye’de ge­
çirir. 1980’de ikinci Meşrutiyet’in ilanıyla İs­
tanbul’a döner ve ikdam gazetesiyle, Tasvir- 
i Efkâr’da yazar. 1910 yılında Selanik’e gider, 
ittihat ve Terakki’nin yayımladığı Rumeli ga­
zetesinde başyazarlık yapar. 1912’de Mec- 
lis-i Mebusan’a Aydın Milletvekili olarak gi­
rer. 1920’de İzmir Milletvekili seçilir. Birin­
ci Dünya Savaşı’nın bitiminde de İstanbul’da 
Yeni Gün gazetesini yayımlamaya başlar. Ne 
var ki, Ingüizler İstanbul’u işgal etmişlerdir. 
Ingiliz yanlısı Damat Ferit’le birlikte Ingiliz- 
ler, ulusal kurtuluş hareketini destekliyor di­
ye Yunus Nadi’yi izlemekte, aramakta, ko­
valamaktadırlar. Bir yolunu bulup, yorucu ve 
tehlikeli bir yolculuktan sonra Ankara’ya 
ulaşır. 23 Nisan 1923’te İzmir, 1924’te Muğ­
la Milletvekili seçilir, 1943 yılı sonuna değin 
saylavhk ve Anayasa Komisyonu Başkanlığı 
yapar.
Bu arada Atatürk’ün adını verdiği Cumhu­
riyet Gazetesi’ni 7 Mayıs 1924’te kurup ya­
yımlamaya başlar. Gazete, devrimlerin söz­
cülüğünü yükümlenmiş- 
tir... En sonunda, 28 Hazi­
ran 1945 günü ölür bu bü­
yük adam...
Yunus Nadi’nin anıları 
bir polisiye roman gibi sü­
rükleyici... İstanbul’un iş­
gali ve Mebusan Mecli
“Cumhuriyet”ten okurlarına nefis kitaplar
Türkiye'yi sokakta 
bulmadık...
Gazetemiz on iki haftadır okurlarına , Cumhuriyetimizin 
kuruluşunun ve süregelişinin anlatıldığı kitaplar veriyor. Okurlarımız 
tararından ilgiyle karşılanan kitaplardan birini, Yunus Nadi’nin 
“Türkiye’yi Sokakta Bulmadık”ını değerlendiriyor Behzat Ay.
telgrafla Ankara’ya 
çağırır, iki yıldır 
nem Ingiliz subay­
larından hem de 
Damat Ferit hafiye- 
lerinden gizlenen 
Yunus Nadi’nin 
Yeni Gün gazetesi­
ni de Ingilizler bası­
yor. Bunun üzerine 
yazarımız Abbas 
takma adını alarak 
Üsküdar’dan yola 
çıkar. Tehlikelerle 
dolu, zahmetli bir yolculuktur yaptığı... Ça­
lılıklar, ormanlar arasmda gizlenerek yapılan 
bir yolculuk. Bu yolculuk süresinde konak­
ladıkları Adapazarı’mn bir köyünde, Musta­
fa Kemal Paşa ile telgraflaşır. Geyve Boğa- 
zı’ına kendilerini attıktan sonra ulusal kuv­
vetlerimizin arasındadır artık... Geyve’de üç 
ün Halide Edip Adıvar ve kafilesini bekler- 
er. Ve orada buluştuktan sonra Ankara’ya 
doğru yola çıkarlar. En sonunda Ankara Is- 
tasyonu’na gelirler. O anı şöyle betimler: 
“....orada da oldukça keşif bir kalabalık. 
Mustafa Kemal Paşa mümtaz tavır ve sima­
sıyla derhal nazarı kendine celbediyordu. 
Vagonlardan atladık ve ellerine sarıldık. Ali 
Fuat Paşa da orada idi...” Ankara’nın ilk 
Günleri başlıklı bölümde hemen şöyle baş­
lıyor yazışma: “Mustafa Kemal Paşa’nm in­
sana hayret veren çalışmaları ve kendisiyle 
muhtelif konuşmalarım (...) Her gün Pa-
S’ un karargâhı olan ve şehirden yirmi da- a mesafede bulunan ziraat mektebine çık- 
yordum. Paşa ile konuşuyorduk. (...) Dok­
tor Refik Bey de orada, ziraat mektebi karar­
gâhında idi... Paşa’nm sağlığı ile meşgul olu­
yor, onun harekât ve davranışlarından yeme­
me kadar her şeyine en ince bir dikkada ba- 
lyordu....” Sonra Halide Edip’le birlikte 
Anadolu Ajansını kuruyorlar. En sonunda 
Büyük Millet Meclisi hazırlıkları başlar. Mil­
letvekili seçilip gelecek olanlara öğretmen 
okulu binası özgülenir. Ve ismet Paşa’nm An­
kara’ya gelişini betimler yazarımız. Birçok 
kaynaktan okuduğum ve çok sevdiğim bu bö­
lümden alıntı edemeden erince eremeyece- 
ğim:
met?..
Paşa sabırsızlıkla arıyordu. Ona iltihak et­
tik. Çok geçmeden ismet bulundu. Gürültü­
ye karışmak istemeyen mütevazi ve ufak tefek 
bir emirber neferi gibi -elbisesi hemen hemen 
bir nefer elbisesine benziyordu kenara çekil­
miş, dudaklarında tadı bir tebessümle bekli­
yordu. Paşa şûrada yürüyerek ellerini yakala­
dı:
- Hoşgeldin ismet!
ismet o gün hiç laf söylemiyor gibi, yalnız 
hiç eksilmeyen tebessümü ile konuşuyor gi­
biydi. O  daima tebessüm ediyor, Paşa mutta­
sıl sö\"i yleniyordu:
sinin basılmasıyla başlar. 
Mustafa Kemal Paşa ay­
dınları, yurtseverleri bir
- Bugün çok memnunum is­
met. Ama ne iyi ettin de gel­
din, ama ne iyi ettin de çabuk 
geldin!” Konya’dan kötü ha­
berler gelmektedir... Celalet- 
tin A nî Bey’in olumsuz tu­
tundan... Hilafet Ordusu.... 
Başkaldırılar... Bütün bu güç 
ve çetin koşullara karşın 23 
Nisan 1920’de, cuma günü 
TBMM açılır... ■
S A Y F A  3
Taha Toros Arşivi
A P  S A Y I  3 9 7


Cumhuriyet'ten okurlarına nefis kitaplar:Türkiye'yi sokakta bulmadık

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository