Taha Toros Arşivi, Dosya No: 18-Hasan Cemil-Perihan-Halet-Leyla Çambe

Aras, Yaprak

Istanbul Sehir University Repository

60 yılını Karatepe’ye verdi, 
Prens Claus ödülünü aldı
■ Prof. Dr. Halet Çambel, Türk kültürüne 60 yıl boyunca yaptığı katkılar 
v e  kâıaıepe Kazısı nedeniyle 2004 Hollanda Prens Claus ö d ü lü ’nü aldı. 
Arkeolog Çambel ayrıca olimpiyata katılan ilk eskrimci kadınlardan ve 
kendi deyimiyle “Türkiye’nin ilk hippisi”. YAPRAK ARAŞ 14’te
•3-H
Fo
to
ğr
af
: A
HM
ET
 D
UM
AN
LI
P A Z A R söyleşi14 P azar 3 Nisan 2005
+
'¿Milliyet
. “Atatürk ölünce Rum balıkçılar ağladı”
ss Atatürk’ü hiç gördünüz mü?
Çok görüyorduk. Amavutköy’deki Akıntı 
Bumu’na motoruyla gelirdi. Onu görünce biz 
çocuklar koşup “Ya ya ya şa şa şa, gazi paşa 
çok yaşa” diye bağırırdık. Rum balıkçılar da 
“Ya ya ya sa sa sa, gazi pasa çok yasa” diye 
bağırırdı. Akıntı Bumu’nun arkasında Tudori 
ve Makro diye iki Rum meyhanesi vardı. Bir 
gün balıkçılar koyda balık tutarken Atatürk 
geliyor Tudori'ye. Balıkçılar da ellerini 
yapıştırıp camdan içeri bakıyorlar. Bunun
üzerine Tudori kızıyor; “Pis elleriyle camlarımı 
kirletiyorlar” diyor. Ama Atatürk kapılan 
açtınyor ve balıkçılara ziyafet çekiyor. Atatürk 
öldüğü vakit bütün Rum balıkçılar “O bizim 
arkadaşımızdı” diye ağladı. Bir başka gün de 
Dolmabahçe’den kaçıyor Atatürk. Arıyorlar, 
tarıyorlar, yukan Boğaz’da bir balıkçıda 
balıkçılarla sirtaki yaparken buluyorlar.
Bir düğünde de gördüm kendisini. Çok 
büyük bir karizması vardı. Hareketleri, 
yürüyüşü bir yaban kedisi gibi yumuşaktı.
“Nazım Hikmet çok alımlı ve çekiciydi”
■ Kocanız Nail Çakırhan’ia 
tanışmanız nasıl oldu?
Ben Paris’teydim. Mina (Urgan) 
benim en yakın arkadaşım. O vakit Ses 
mecmuası çıkıyordu. Nail de orada şiir 
yazıyor. Mina da bana anlatırdı; şunlar 
var, Abidin Dino, Nail var falan diye. 
Ben Türkiye’ye gelince de tanıştık. 
Zaten İstanbul çok küçüktü o 
zamanlar. Orhan Veli, Sabahattin Ali, 
Sabahattin Eyuboğlu, Bedri Rahmi
Eyuboğlu... Ne kadar yazar çizer varsa 
birbirini tanırdı. Aynı arkadaş 
grubunun içinde tanıştık.
■ Nazım Hikmet de sizin çok iyi 
dostunuz...
Esas Nailde çok iyi arkadaş. Nail 
uzun zaman onlarda kalmış. Nazım 
benden çok büyük. Bizim akrabalık 
ilişkimiz var çünkü Nazım’ın halası, 
benim amcamın karısı. Son derece 
alımlı, çekici ve karizması olan birisiydi.
“Akademik ölçülere pek 
uymayan bir kişiliğim var”
Prof. Dr.
Halet Çambel 
Fransızca, 
İngilizce, 
İtalyanca ve 
Almanca biliyor. 
Hititçe, Eski 
İbranice ve 
Akadcayı 
ise "pratik 
yapmadığı 
için" unutmuş.
H alet Çambel henüz 29 yaşında genç bir ar­keologken hocasıyla bir aslan başı bulur. Heykelin olduğu yeri kazmaya başlayan Çambel, böylece hem Hititlerin son kentini gün ışığına çıkarır hem de Hitit yazısının anlaşılmasını sağlar. Prof. Dr. Halet Çambel bugün 89 ya­
şında. Aslan başını buldukları Osmaniye’deki Karate- 
pe’nin kazısını 60 yıldır yılmadan sürdüren Çambel her ne 
kadar bunlardan bahsetmeyi sevmese de yöreye yol ve 
okul kazandıran, bir bakıma kalkındıran kişi. Hayatı bo­
yunca birçok başarıya imza atan Çambel bu yıl da Hollan­
da devletinin kültür ve kalkınmaya hizmet edenlere verdi­
ği Prens Claus ödülünün sahibi oldu.
89 yaşındaki “genç kız” Çambel’in bir diğer tutkusuysa 
spor. Gençliğinde okçuluktan süzmeye, kürekten binici­
liğe, jiujitsuya kadar birçok spor dalıyla uğraşan Çambel, 
olimpiyatlara giden ilk Türk kadınlarından biri olma un­
vanım da taşıyor. Bugünlerdeyse vaktini daha çok dinle­
nerek geçiriyor. Günde 15 dakika yoga yapıyor. Karate- 
pe ye ise iş çıktıkça gidiyor.
■ Prens Claus ödülünü alırken, “Tuhaf bir kişi olarak 
bu ödülü almaktan mutluluk duyuyorum” demişsiniz. Ni­
çin kendinizi tuhaf olarak görüyorsunuz?
Büyüklerim bana “Türkiye’nin ilk hippisi” derlerdi. 
Hippi gibi gezerdim. O vakit kızlar şapka takar, eldiven ve 
topuklu ayakkabı giyerdi. Bense şapka takmaz, eldiven 
giymezdim. Ayağıma da mokasen giyerdim. Mahallenin 
çocukları arkamdan koşardı. Sonra 
yabancı dostlarım da “Çingene” der­
lerdi; “Nerde yatar orda kalkar, Çin­
gene gibi gezer”. Meslektaşlarım da 
yaptıklarımı yadırgar, akademik bir 
kişiye uygun görmezlerdi. Hâlâ da 
akademik ölçülere uymayan bir kişi 
olarak görürler beni.
■ Hayatınızı Karatepe’ye adadığı-
Prof. Dr. Halet Çambel yılllannı 
Karatepe’deki Hitit kentinin kazısına 
verdi. Bu yıl Prens Claus ödülüne layık 
örülen Çambel “Büyüklerim bana 
Türkiye’nin ilk hippisi, yabancı dostlarım 
da Çingene derdi. Meslektaşlarım da 
kişiliğimi hâlâ yadırgıyorlar” diyor
İstanbul Üniversitesi 
Prehistorya kürsüsünü kurdu
Yalnız Karatepe değil, bütün yap­
tıklarım yüzünden.
■ Niçin Karatepe’yi gün ışığına çı­
karmak istediniz?
O vakit ben asistandım. Bir Alman 
Kocamız vardı. Hitit eserleriyle uğra­
şıyordu. Her sene gezilere çıkardık.
Yine bir gezi sırasında Teke’deki 
Türkmen çobanlardan Kadirli’nin do­
ğusunda bir aslan heykeli olduğunu 
duyduk. “Ya Hitit ya Roma’dır” diye 
düşündük. Gittiğimizde üzerinde iki 
tür yazı bulduk. Biri Semitik; Fenike yazısı, bir de hiyerog­
lif. Bunlar hiçbir zaman bir arada bulunmadı. Hitit hiye­
roglifleri o zaman tam çözülmemişti. “İki ayrı dönem ola­
bilir. Ama aynı şeyi anlatan iki ayn yazıysa, hiyeroglifler de 
çözülür” deyip onun üzerine kazıya başladık.
1916'da Berlin'de doğan Halet Çambel, 
üniversite öğrenimini de Sorbonne 
Üniversitesi'nde tamamladı. 1940’tan 
itibaren İstanbul Üniversitesi'nde 
asistanlığını yaptığı H. Th. Bossert ile 
Karatepe'deki Asativataya antik kentinin 
gün ışığına çıkarılmasını sağladı. Bu keşif son 
Hitit kentinin ortaya çıkarılmasının yanı sıra 
Hitit hiyerogliflerinin de çözülmesini sağladı. 
Çayönü ve Keban Bölgesi Tarihi Eserleri 
Kurtarma ve Değerlendirme gibi pek çok 
önemli arkeolojik çalışmaya da imza atan 
Çambel, İstanbul Üniversitesi Prehistorya 
Kürsüsü'nün kurucusudur. Çambel, 1940 
yılından beri şair, yapı ustası ve Ağa Han 
Mimarlık Ödülü sahibi Nail Çakırhan'la evli.
YAPRAK ARAS
yapraka@milliyet.com.tr
"Kağıt kalem bizden, çocuklar sizden 
deyip köylü çocuklarına ders verdik"
■ Karatepe’nin gelişiminde de rolünüz çok büyük...
O bölgede hiçbir şey yoktu. En yakın okul beş saatlik 
yaya yoluydu. Biz de kazı yerindeki bir çardağın altına sı­
ralar koyduk. Komşulara dedik ki “Hoca, kağıt, kalem 
bizden; çocuklar sizden”. Ondan sonra herkes ders verdi. 
Mesela Sabahattin Eyuboğlu bir ara misafirliğe geldi. 
“Ben burada kalırım ve sabahtan akşama kadar ders ve­
ririm” dedi. O şekilde başladı. Sonra oraya yapılacak ba­
raj için bir ekip geldi. Kerpiçten evler yaptılar. İşleri bi­
tince Elektrik Etüt Müdürlüğü’ne gidip evleri istedim. 
Birini okul yaptık, birini öğretmen lojmanı...
■ Sizi şimdiye kadar en çok gururlandıran ödül 
Prens Claus ödülü mü oldu?
Prens Claus ödülü önemli bir ödül ama benim adıma 
Kadirli’de bir okul yaptılar. Benim için o daha büyük, ö- 
nemli bir ödül.
■ Keşke yapmasaydım veya yapsaydım dediğiniz bir 
şey yok mu hiç?
Mesela Aşık Veysel ölmeden önce gidip görseydim 
diyorum. Ona çok pişmanım. Yakın dostumdu Aşık 
Veysel. İstanbul’a yolu düştükçe bize de gelirdi. Son de­
rece değişik, olağanüstü bir kişiydi. Karatepe’ye de gelip 
okuldaki çocuklara türkü söyledi. Hâlâ söylerler Aşık 
Veysel’i, hatırlarlar.
■ Bundan sonra sırada neler var?
Kitabımın bir kısmı çıktı, kalanını bitirip kurtulmak isti­
yorum. Yük gibi oldu artık. Çünkü arazideyken sabah erken 
kalkıyorsunuz. Oturup yazmak için zamanınız olmuyor. Üni­
versitede de öğrenciler, dersler, ödevlerdi derken bir türlü o- 
turup kendimi veremedim. Onun için de geciktim çok. Onu 
tamamladıktan sonra gideceğim. Dünyayı değiştireceğim. ■
“1936 olimpiyatlarında Hitler ile 
tanıştırmak istediler, kabul etmedik”
■ Siz 1936 yılında Atatürk’ün 
özel isteğiyle olimpiyatlara giden 
ilk kadın sporculardan 
birisiniz...
Giderken Atatürk’ün özel 
isteği olduğunu bilmiyorduk. 
Meğerse “Kızlar da gitsin” demiş. 
Ben de o zaman eskrim yapıyor­
dum. Paris’teydim. Türkiye’ye 
tatile gelecektim. Haber gönderip 
“Türkiye'ye gelme, Almanya’ya 
git” dediler. Apar topar gittik.
■ 1936 olimpiyatları Hitler 
olimpiyatları olarak biliniyor...
Evet. Ama devletimiz gönder- 
meseydi biz Hitler Almanya’sına 
gitmezdik. Çünkü 1936’da bu 
Nazizim olayları biliniyordu. 
Annem siyasi açıdan çok ileri 
görüşlü bir kadındı. Daha 
1927’de kimse Hitler’i bilmezken 
“Hitler Almanya’yı, dünyayı 
mahvedecek” derdi. Bize 
olimpiyatlarda verdikleri mih­
mandar kız, “Sizi Hitler’le 
tanıştırayım” dedi. Tanıştırabilir 
miydi, ayrı hikaye ama biz “Kabul 
etmeyiz” dedik; istemedik.
Taha Toros Arşivi


Akademik ölçülere pek uymayan bir kişiliğim var

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository