Taha Toros Arşivi, Dosya No: 42-Cemal Reşit-Ahmet Reşit-Ekrem Reşit Rey. Not: Gazetenin "Kaybettiğimiz Değerler" köşesinde yayımlanmıştır

Andak, Selmi

Istanbul Sehir University Repository

K A Y B E T T İĞ İM İZ
D E Ğ E R L E R
T T - V I n û #
Ekrem Reşit 
Rey
j T iyatro sezonu yeklaştıka içimde 
bir bu ruk luk  daha şim diden kendini 
' duyurm ağa başladı. T ürk  tiyatrosu 
I bu yıl yerleri kolay doldurulm az iki 
kayıpla perdelerin i açacak: Biri,
m em leketim izde piyes yazarlığı çığ- 
rın ı şerefli sahifelerle açanlar a rasın ­
da bulunan, T ürk  geleneklerini bilgi 
ve hiciv ışığında piyeslerine dökeli 
b ir tiyatro adam ı. MUSAH1PZADE 
CELÂL...
Diğeri ise, he r insanoğlunda bulun, 
m ayecek derecede çeşitli cepheleriyle 
sanatın  hem en her kolunda diretm iş, 
fakat bilhassa T ürk  operetine yaptığı 
büyük hizm etle anılacak olan sanatçı 
EKREM REŞİD REY.
içinde bulunduğum  kuşak, b irinci­
sini yakından tanım ak fırsatını bula­
madı. İkincisini ise, tiyatro içinde 
ve dışında her haliyle görmek, ta ­
nım ak, onun esprilerini dinlem ek he 
pimiz için bir zevkti. Ben de bu sü ­
tunda EKREM REŞIT’i anm ak isti­
yorum .
1900 yılı ekim ayında doğan ve 1939 
yılı temmuz ayında ölen Ekrem  Re­
şit Rey bilhassa öfkesi ve zekâsıyla 
tam am en orijinal ve çok taraflı bir 
sanatçı tipiydi. Onu tiyatro prömiyer 
lerinde işitmek bir âlemdi. Beğenme­
diği en ufak b ir hareket, rol, sahne 
Karşısında o turduğu yerden dehşete 
kapılırcasına öfkelenir, a rtistin  yüzü­
ne karşı demediğini bırakm azdı. Fa­
kat öfkesi öyle nükteliydik i kimse 
ona kızamaz, aksine hoşlam rdı. Di­
linden eksik etmediği >■ mübalâğalı 
tarzda belirttiği Fransızca kelim eler: 
«exüx -ordinaire» «fantastique», 
«horrible», «mon cher» 1er arasında, 
b ir sanatçıyı ya yerin dibine batırır, 
ya da yüüksek sesle «bravo» larla 
överdi. B ütün bunları ariyacağız.
Türkçesi kadar kuvvetli Fransızca- 
1 sıyla Ekrem  Reşit şair, yazar, roman 
cı, tarihçi, tenkitçi, piyes yazarı, met 
teu ı-en-scene ve operet yazarı o la­
rak  hem en her sanat kolunda çalış, 
tı. Ayrıca Cenevre Güzel Sanatlaı 
Akademisinden 1918 de «Birinci m ü­
kâfat» alan Ekıem  Reşit plâstik sa ­
n a t! rla da meşgul oldu. Bugün m er­
hum un ailesinin N işantaşındaki evin 
de goblen den ve yağlıboya dan yapıl 
ıııış ta b la lın  asılı durm aktadır.
Ekrem  Rcşil'in uğraşm adığı sadece 
«film cilik, idi B unun için: «Sinema su 
natı, iyice hazırlanm adan girişilecek 
bir yol değildir» şeklinde defalarca 
söylediği sözler, onun sinema sanalı 
ııa verdiği büyük önemi de gösterir
1930 y ılınd  nberi Fıansada «Société 
des gens de lettres de France» m üye 
liğiııe seçilmiş olan Ekrem  Reşit Rey 
in  ilk defa 1931 de Paıish ı m eşlıuı 
G allim ard Yayınlarında «Le vie de 
Burbcrousse» adı altında Fransızca 
olarak B arbaros H .y re ttin in  haya Us 
adlı kitabı basıldı ve sonra 8 dilde ya 
, ym landı. Bu k itap  12 inci baskısııı- 
oan sonra yaz r  tarafından Türkçe 
olarak B h ıiye  M atbaasında bastırıl- 
1 dı. Bu kitab, kendisine yukarda sözü 
geçen Fransız . Cem iyetinin üyeliğini 
5 kazandırdı. Ayrıca G allim ard yayınla 
■ rinde 1930 «Désorientée» adlı rom a­
nı yayınlandı. Gene Gallim ard tara­
fından «Le Turban dénoué», «Melek» ! 
ve «Les glaces des formantes» adlı üç 
rom anı da satın alındı. 1942 de F ra n ­
sa H üküm eti kendisine «Officier 
d 'Académie» unvanım  verdi.
Ekrem  R eşitin  tiyatro hayatına ge­
lince: Uzun yıllar bu konuda gaze 
telerde yazdı. Son Posta «Hava Ci- 
vo» operetini «taıılezı roman» şekli­
ne sokarak tefrika etti. Akşamda u- 
zuıı m üddet ve son o larak  Tercüman 
da tiyatro tenkidleri yazdı. Şehir Ti­
yatro larına  5 operet ve 2 kom edi ver 
di. Kom ediler «Dalg-.:» 119381 ve «Ci­
lan  oidu» (1949) da oynandı. Ekrem 
Reşitin ayrıca 1938 . 40'da A nkara  ve 
1949 - 55'de İstanbul Radyolarında 
radyofonik tem sillerle hem kendisi­
nin hem de klâsik lerin  piyesleriyle 
genç sanatçılar*» hizm eti oldu.
Ekıem  Reşiti andığım ız şu anda, 
en çok T ürk  operetinden söz açm ak, 
T ürk  opeıetinm  canlı geçmişi ve şim 
diki cansız hali üzerine parm ak bas 
m ak gerekiyor. Ekrem  Reşitin Şehir 
T iyatrolarında oynan 5 opereti sı­
rasıyla: «Üç saat» (1932i. «Lüküs Ha­
yat» (1933), «Deli Dolu» (1934), «Sez . 
Caz» (1935) ve «Maskara.» (193B> dır. 
Ayrıca Ses T iyatrosu tarafından 1942 
de «Hava Cıva» opereti oynanm ıştır. 
«Üç saat» bir fantezi idi. Asıl operet 
karak terinde olanlar «Lüküs Hayat» 
tan itib  ren. o yılların  sosyetemin 
bir nevi güler yüzlü - hicvi idiler. 
«Deli Dolu» ise eğlenceli bir konu e t­
rafında acı tarafı olan gerçek ve re­
alist b ir operet idi. K onusundaki kah 
ram an ve bunun etrafından dönen 
riyakârlık , samimiyetsizlik ve sözde 
kalmış aile bağlarının ortaya konm a­
sı ile «komedi altında beşerî dı» m» 
prensibine sıkı sıkıya bağlı bir ope­
re tti. T ürkiyede o zam anlar halkın 
gerçek operete karşı zevki, bayağı ol 
m ayan esprilere karşı düşkünlüğü de 
moda he Uni alm ıştı. İstanbul şivesıv 
le konuşm ak, yazmak bir üstünlük 
idi. İst.m bul Avrupai şehir olma yo­
lunda ileri adım lar atmıştı. ikinci 
D ünya H.: rbi ne yazık ki Türkiyede 
gerçek operet devrini kapadı. İşte Ek 
rem Reşid de m emleketimizde opine 
* tin  altın  devrini açanlar arasında 
kardeşi besteci - orkestra şefi Ce­
m âl Reşid Köyle birlikte daim a ha­
tırlanan  k tıı.
H ayatta yapmadığı espri, girmediği 
konu olmayan, hattâ  sporda bile he 
vesiııi deneyen Ekrem Reşidin haya­
tının son saniyesine kad r  sessizlik 
içinde şu u ru n u  ve zekâsını kullandı- 
ğını başında bu lunalar söylüyorlar 
Adetâ ölüm ünün bile m izansenini 
hazırlamış.
Kadeşi Cemâl Reşit Rey bana bir j 
gün m erhum  hakkında şu gerçek fık 
rayı anlatm ıştı. Ekıem  Reşide y 'batı 
eı dostları Fransızca olarak: «Vous 
êtes comme il faut» dedikleri zaman 
kendisi onlara bunun aksiyle cevap 
verirm iş: «Je suis comme il ne feu! 
pas!» yani «Ben olmaması lâzım gel­
diği gibiyim!».
Selmi ANDAK


Ekrem Reşit Rey

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository