Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Ahmet Cevat Paşa-Cevat Şakir Kabaağaçl

Alkaya, Orhan

Istanbul Sehir University Repository

/darında 
•lük gibi 
ne
al Üster
Cumhuriyet
O
İtalvan
eden 
: seçiyor. K İT A P
Halikarnas Balıkçısı (Fotoğraf: Ara Güler)
Balıkçı ‘Dalgıçlar’da karanlık mavi dünyanın insanlarını anlatıyor
Derinliğin vurgunları
Dalgıçlar /Halikarnas Balıkçısı (Bütün 
Eserleri-19)/ Derleyen ve hazırlayan: Şadan 
Gökovalı / Bilgi Y ayınevi*_______________
ORHAN ALKAYA
Halikarnas Balıkçısı’nın 
“define”sinden bir kitabın 
daha çıktığı ve Manusc- 
rit’nin bana gelmek üzere 
yola koyulduğu haberini alın­
ca, buruk bir sevince, heyeca­
na kapıldım. Şadan Gökova- 
lı’nın yıllardır süren özverili “dalgıç’ lığı, Dalgıçlar 
adlı anlatıyı bulup ortaya çıkartmıştı.
İyi hoş da o “burukluk niye? Yoksa ben, melali 
haddinden fazla anlayan bir nesilden miyim? Belki. 
Ama bir düşünün allahaşkına! Bu coğrafyanın uygar­
lık tarihi üzerine, verili tüm görüşleri sarsan, yer yer 
spekülatif de olsa, yepyeni, cesur ve yer yer reddedi­
lemeyecek kadar dayanıklı tezler öne süren bir yaza­
rın yapıtı üzerinde nasıl bir çalışma yapıldı bugüne 
dek. Balıkçının Batı Anadolu uygarlığı üzerine geliş­
tirdiği tezlerinin, akademik düzeyde izi sürüldü mü? 
Herhangi bir üniversitemizde, “Halikarnas Balıkçısı 
Enstitüsü” ya da en azından kitaplığı kuruldu mu? 
Fantezi değil, yüz elli küsur senedir ağır bir aşağılık 
kompleksi halinde kovalanan “muasır Batı medeni-
K İ T A P T A N B I R B Ö L Ü M
1916 senesinin Şubatında idi. Hava; açıkta ve denizde olanlara 
adam akıllı çivi kestiriyordu. O günlerde tanıdığım bir arkadaş 
- adı Moris Grammon idi - denize daldı. Bir denizaltı 
tünelinde iş görecekti. Tünele daldı, tünelin içinde yüz adım 
yürüdü. Oraya kadar iş kolaydı. Tünel düzdü, fakat işte bu 
mesafe sona erince, tünel birdenbire bir yana dönüyor ve 
dirsek yapıyordu.
Bittabi arkadaşımız yapayalnız değil, fakat o cenabet yerde bir 
çok can ipi, halatı ve hava borusu ile yürüyecekti. Neyse bu 
sürükleme işini fena, kötü becerebildi. Dirsek ağzını tıkaması 
gerekiyordu.
Diz üstü düşerek hemen işe koyuldu. Vay senmisin bana 
aldırmadan iş yapayım diyen? Hava süpapının -veyahut 
esosuııuıı- delikleri donup tıkanıverdi. Maurice birdenbire 
elbisesinin peynir tulumu gibi şiştiğinin farkına vardı, “farkına 
vardı” demek de laf mı? Güm diye şişekoyduğunu duydu. Ve 
duymasiyle beraber kendisini tepetaklak vaziyette tünelin 
tavanında buldu. Can ipine olanca kuvvetiyle de asıldıysa da, 
dirseğe asılan ip sanki kazığa bağlanmışmış gibi, işareti yukarı 
geçirmiyor da geçirmiyordu. Biraz sonra akciğerleri patlamak 
vaziyetine gelmişti.
Yapılacak biricik iş vardı. Yürüye yürüye ve dirseği dönerek 
tünelden çıkmak. Fakat tepe taklak olduğuna göre tünelin 
tavanında yürümesi gerekiyorduTabanda elleriyle ve tavanda 
ayaklariyle ilerlemeğe gayret etti. Fakat güç belâ ilerlediği her 
adımlık mesafede can ipi, hava borusu ve emniyet haladınm bir 
o kadarı gövdesine takılıyordu.
Bütün ümidi, bu kadar halat mı, ip mi, boru mu veyahut 
hortum mu? İşte onların yere takılmaması idi. Her adım 
ilerledikçe, yükü de arttıkça arttı.
yetleri’ nde, böyle bir yazar için söylediklerimden 
çok fazlası yapılır. Benim ülkem, ne yaptı?
Neyse! Dalgıçlar, Demokrat İzmir gazetesinde, 
1949 yılında “Nakleden Cevad Şakir” ibaresiyle 53 
gün boyunca yayımlanmış bir serüven romanı. Aslın­
da, roman olarak sınıflandırmak da zor Dalgıçlar’ı. 
Episodik yapısıyla bir seri röportajı, ilk bölümleriyle 
bir coğrafya dergisi makalesini andırıyor anlatı. Ama 
giderek, iç kurgusu ve söylemiyle, serüven ve korsan 
romanlarıyla ilişkileniyor.
Şadan Gökovalı, bitişik yazıda okuduğunuz gibi 
kolay reddedilemeyecek gerekçelerle, Dalgıçlar’ı biz­
zat Balıkçı’nın yazdığını öne sürüyor. Ben, kesin 
bir görüş bildirmekten kaçınmakla birlikte, Dalgıç­
ların  tümüyle telif bir eser olduğu görüşüne biraz 
uzak durmayı tercih ediyorum.
Halikarnas Balıkçısı’nm, bazı eserlerini (mesela 
Turgut Reis) başka metinlerden yola çıkarak ürettiği 
bilinir. Bunun bir “yürütme” olmadığını özellikle 
söylemeliyim Dalgıçlar’a gelince... Mükellef bir ede­
bi metin olmadığı açık. Balıkçı nın her zamanki 
lezzetli dil savrukluğa, burada hayli ileri gitmiştir. 
Ayrıca, metin türleri arası bir gelgiti taşımakta ve bir 
gazete tefrikası olma aceleciliğini de hissettirmekte­
dir. “Nakleden” ibaresi de önemli. O yıllarda sıkça 
rastlanan bu ibare, “anlatan” anlamına geldiği gibi 
daha çok “çeviren” karşılı­
ğında kullanılmış ve yer et­
miştir.
Dalgıçlar’ın, bir serüven 
kitabından ya da bir dergi 
röportajından, hayli ser­
best biçimde çevrilip, bir 
bölümünün de bizzat Hali­
karnas Balıkçısı tarafından 
yazılmış olması ihtimali da­
ha yüksek göründü bana.
Özellikle 42. günden son­
rası... Karabatak Ah­
met’in serüvenleriyle 
başlayan bu son bölüm, tü­
müyle Balıkçı’nın eşsiz 
gözlem ve betimleme gücü­
nü yansıtıyor. Balinaların 
düğünü, kıyıdakilerle oy­
naşmak isteyen köpekba­
lıkları gibi nefis bir humo­
ur’u taşıyan episodları, 
muhtemelen, Balıkçı’nın 
tefrikayı kısa kesmemek 
için eklediğini düşündüm.
Texas’ta, New Jer- 
sey’de geçtiği yazılsa da 
bu son bölüm, buram bu­
ram Ege kokan bir telif lez­
zeti taşıyor.
Bir bölümde, “Elli kula­
ca, ancak Ege Denizi dal­
gıçları dalabilir” diyenin de 
aslında Balıkçı olduğu pek 
kuvvetli ihtimal.
Nakil de olsa telif de Balıkçının dili ferahlatan 
söylemi sinmiş Dalgıçlara.
“.. .Boyum çam yarması kadardır, enim de boyuma 
göredir. Koca koca ellerim vardır. Yüzümün teni ise 
rüzgârların ve tuzlu suların tesiriyle yumuşamış değil, 
fakat kaim bir zımpara kâğıdına dönmüş bulunuyor” 
diyerek kendini tanımlayan “Dalgıç Mayer”in ağzın­
dan anlatılan bir dizi dalgıçlık hikâyesi, karada yürü- 
yemeyecek hale geldiğinde bile dipte yüzen, hatta 
uçan insanların dünyası, giderek kaybolmaya yüz tu­
tan “insan dünyası ”na gönderiyor bizi.
Tüm serüven kitaplarında olduğu gibi dünya politi­
kasının o günkü nabzıda atıyor Dalgıçlar’da. Batık­
tan çıkartılan üç bin ton cephane Amerika’dan 
Rusya’ya gönderildiğinde, biliyoruz ki henüz 2. 
Dünya Savaşı bitmemiş, soğuk savaş başlamamıştır.
Deniz dibinde pekişen sıkı dostlukların, üç aylığı 
yedi günde harcayan gemici boheminin, sergüzeşti 
işin önünde tutan yaşama tutkusunun, vurgunlarla 
büyüyen büyük aşkların ufkunda dolaşıyor Dalgıç­
lar.
İki bacağı vurgun yiyen dalgıç Valentin’in karısı­
nın, kocasını sekiz kulaç dibe dalarak bulup, “..sen 
gelmezsen işte ben böyle gelirim. Değil bacakların, 
fakat her yerin vurulmuş olsa da yine ben hep yanın­
da olmak isterim” kafiyesiyle aşk beyan edişindeki 
dokunak bile, bugünün dünden koparak ne çok şey 
yitirdiğini söylemiyor mu?
Bana çok şey söylüyor. □
* "Dalgıçlar". Bilgi Yayınevi kitapları arasında yakında 
piyasaya çıkacak.
Halikarnas Balıkçısı İzmir'deki eski evinin penceresinde arkadaşları ile Soldan sağa: Hüsamettin Bo 
zok. Balıkçı ve Samim Kocagöz. (Fotoğraf: Ara Güleri
C U M H U R İ Y E T  K İ T A P  S A Y I  6 0 S A Y F A  1 3
Taha Toros Arşivi


Balıkçı 'Dalgıçlar'da karanlık mavi dünyanın insanlarını anlatıyor:Derinliğin vurgunları

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/148329/3/001512414006.pdf

Balıkçı 'Dalgıçlar'da karanlık mavi dünyanın insanlarını anlatıyor:Derinliğin vurgunları

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository