Taha Toros Arşivi, Dosya No: 2-3-Abalıoğlu, Yunus Nadi, Nadir Nadi, Doğan Nadi. Not: Gazetenin "Söyleşi" köşesinde yayımlanmıştır

İlhan, Attila

Istanbul Sehir University Repository

SÖYLEŞİ ATTİLÂ İLHAN
Yenigün ‘Sermuharriri’, Yunus Nâdi Bey!..
/  K İ  asıl bir soğuktu? Parmak uçlarının, duyarlı- 
l  IM  ğını kaybettiği türden mi? Yoksa ayazın us­
turasından korunmak için, kuytular mı aranılıyordu? 
Acaba soğuk muydu? Yoksa yağmur mu yağıyor: 
İzmir’in o yeknesak, insanın içini bayıltan, şakırtılı 
yağmuru?
Hafızanın ‘ekranı’, neden daima net değildir? Yer 
ve zamanı aynı, iki olaydan birisi, en ufak aynntısı- 
na kadar pırıl pırıl, net; öbürü, dumanlı ve müphem, 
adeta ‘alacakaranlık kuşağı’! ilk duyduğumda bü­
yük hayrete düştüğüm o ‘gerçeği’, olduğu gibi ha­
tırlıyorum da, nerede, nasıl, kimin söylediği kanşık: 
‘Tornacı’ Ömer mi söylemişti, ‘Fırıncı’ Mustafa mı? 
Cemşid mi, yoksa İhsan Ahmed mi?
“... sen ne diyorsun be! Yunus Nâdi Kuva-yı 
Milliye’de, kırmızı tepelikli kalpakla dolaşırmış; 
1920’lerde, Meclis’de Komünist Fırkası kur­
muş!..”
Hayretim mâzur görülmeliydi, o tarihte (1941) 
‘Cumhuriyet’, -babamın tâbiriyle- ‘nîm resmî' (ya­
rı resmi) gazete sayılıyor; Yunus Nâdi Bey gün­
demde değil! ‘Evveliyatını’ hiç bilmiyorum, meğer­
se neymiş! İki söyleşidir, yazılarından ‘dehşetengiz’ 
pasajlar aktardığım, ‘çetin ’ kalem yok mu; o kalem, 
Yunus Nâdi Bey’in kalemi!)
Kaç 'hayat' içeren, bir ‘ömür'!..
Y unus Nâdi Bey! Gâzi Mustafa Kemal’in, gö­zü kara dâva arkadaşı! ‘Anadolu’da Yenigün’ 
gazetesinin yavuz ‘sermuharriri’! Türkiye Komü­
nist Fırkası’nın ‘azâ-yı kiramı'! ‘Cumhuriyet’ ga­
zetesinin, sahibi ve başmuharriri! Ömrünün bu ka­
darı bile, bilinmez, kaç hayat içeriyor: bir ‘efsâne’ 
Ülkemizin, ne vahim bir hafıza kaybı yaşadığına, 
örnek mi aradınız; herhangi bir ansiklopedide, Yu­
nus Nâdi ‘maddesine’ bir göz atacaksınız! (Mese­
la, ‘Büyük Larousse’): hayatı ve ‘fiiliyatı’, adeta 
‘Soğuk Savaş’, kalıplarına göre dondurulmuştur: 
Abdülhamid-i sâni’ye karşı ‘hafi’ cemiyet kurup, 
Midilli’ye sürüldüğü var; Mütâreke’de Yenigün’ü 
sırtlayıp, Dersaadet’ten Ankara’ya taşıdığı yazılı; 
ama ne Komünist Fırkası’nın adı geçiyor, ne de Ye- 
nigün’ün bu ‘fırka’nın nâşir-i efkârı’ (organı) oldu­
ğunun!
Fırka’nın tesisi, 18Teşrin-i Evvel (Ekim) 1920! Me­
te Tunçay’a bakarsanız, “... ileri gelenleri arasın­
da Tevfik Rüştü (Araş), Mahmut Esat (Bozkurt) 
- Yunus Nâdi (Abalıoğlu), Kılıç Ali, Hakkı Behiç 
(Bayiç), ‘Topçu’ İhsan (Eryavuz) - Refik (Koral- 
tan), Eyüp Sabri (Akgöl) ve Süreyya (Yiğit) gibi 
radikal meclis azaları bulunuyordu...” (‘Türki­
ye’de Sol Akımlar’, 3. Basım, s. 163. Bilgi Yayıne­
vi)
Moskova ‘Solu’, bu ‘fırka’dan hep dudak büke­
rek bahsetmiştir: ‘Resmi’ Komünist Fırkası! Bunda, 
III. Enternasyonal’in gizli etkisini görmemek müm­
kün mü? Bunlar ‘bolşevik’\e ‘komünistliği’ özdeş­
leştirmişti; sosyalist olmakla, bolşevik olmak bir tu­
tuluyor; hal öyle olunca, Müdafaa-i Hukuk Dokt- 
rin i’nin ‘tam bağımsızlık’ prensibine bağlı, dolayı­
sıyla Moskova’ya ‘dost’, ama ‘mesafeli! TKF’nın; 
sürekli ‘dışlanması’, şaşılacak şey mi?
Bu partiden, sık sık ‘Atatürk’ün kurdurduğu par­
ti’ diye söz ediliyor, daha işin başında ciddiye alın­
mıyordu ya; A. Cerrahoğlu’ya (Kerim Sâdi) göre, 
“...‘resmi’ veya ‘danışıklı’ -ve bir ‘muvazaa’ par­
tisi olarak- tarihe geçen; fakat belgelere dayan­
mak suretiyle, (durumu) henüz aydınlanmamış bu­
lunan Türkiye Komünist Fırkası...”nın (Türkiye’de f  
Sosyalizm Tarihine Katkı, s. 421, May Yayınları); 
Mete Tuncay’a göre "... genellikle sanıldığı gibi, 
tümüyle Mustafa Kemal Paşa’ya her zaman uy­
sallıkla boyun eğdiği, pek doğru olmasa gerek­
tir...” (Adı geçen eser, s. 175).
Sultan Galiyef’in 'gölgesi’ mi?
Bana kalırsa, kimsenin üstünde durup düşünmek istemediği, başka ve önemli bir nokta var: Tür­
kiye Komünist Fırkası, bu arada elbette başlıca 
sözcüsü sayılabilecek Yunus Nâdi Bey: daha o 
zaman, Rus ‘bolşevikliği’ ile Türk ‘komünistliği’ ara­
sında önemli bir tefrik yaparak; Sultan Galiyef’in 
‘Millî Komünizm’ tezlerine sahip çıkıyor: böylece, 
sonradan aynı kervana katılacak olan Josip Broz 
Tito’lann, Maozedun’lann, Hoşiminh’lerin, imre 
Nagy’lerin, Aleksandr Dubçek’ lerin başını çekiyor.
Bu noktaya, önce Müdafaa-i Hukuk Cemiye- 
t i ’nin ‘nâşir-iefkârı’ olan Hâkimiyet-i Milliye gaze­
tesinde, dikkat çekilmiştir; hem de ilk cümlesinde, 
tamamiyle Sultan Galiyef’e ait olan bir düşünce, 
açıkça belirtilerek:
“... bir memlekette kapitalizm zulmü dahilden 
değil de hâriçten gelecek olursa, o memleket­
te zenginle fakirin aynı zulme karşı birleşmesi 
kaabildir. Anadolu’da Rusya’daki tarzda haşin 
ve kanlı bir proletarya diktatörlüğü tesisine lü­
zum kalmaksızın komünizm tahakkuk edecek 
ve belki de imha için sarf olunan kuvvetler ih­
yaya tahsis edileceği için Anadolu komünizmi 
daha feyyaz, daha müsmir neticelere doğru gi­
decektir...”
“... demek ki iki komünizm olduğu muhak­
kaktır; ayrı ayrı esbap ve avamil altında tekev­
vün hareketler, aynı gayeye, birbirine tamamen 
muvazi giden, fakat mahiyet-i şekliyesi itibariy­
le başka olan yollarla da erişebilirmiş, işte filo­
zofların, âlimlerin görmemiş ve söylememiş ol­
dukları bir hususiyet, mesut hususiyet!..” (‘İki 
Komünizm’, 12 Teşrin-i Evvel 1336)
Daha da ilginci, bence şu sözler: “... Hâkimiyet- 
i Milliye, Tanzimatçı ruhlu taklit bir komünizmin 
değil, Türk ve Anadolu bünye-i içtimaiyesinin is­
tediği, hakiki ve feyyaz komünizmin müdafiili- 
ğini yapmayı, Türkiye’yi hakikaten bir selame­
te çıkarmak işinin esas ve temeli addeder) ('Cer- 
yanlar’ (Başyazı) 9 Teşrin-i Evvel 1336).
Dikkat isterim, Müdafaa-i Hukuk’un gazetesi, 
‘Tanzimatçı ruhlu taklit bir komünizme’ karşıdır, 
bunu açıkça söylemiş; iyi de acaba ‘Tanzimatçı ruh­
lu taklit bir demokrasiye’ karşı değil miydi? 
Öyleydi elbet! “J  o  +
http:// www.prizma.net. tr/ A ILHAN 
http://www.eda.tr/-bilgiyay/yazar/ailhan.htlm
Hs
Taha Toros Arşivi
0  0 1 5  1 3 8 5 0 0 6


Yenigün sermuharriri, Yunus Nadi Bey!..

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/167686/3/001515385006.pdf

Yenigün sermuharriri, Yunus Nadi Bey!..

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository