Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Ahmet Cevat Paşa-Cevat Şakir Kabaağaçl

Everi, Nükhet

Istanbul Sehir University Repository

9 9 1
nlarında 
rlük gibi 
ine
lal Üster 
'Italyan
c eden 
?c seçiyor.
Cumhuriyet
O
P A R A S I Z  E K
KİTAP
Doğumunun 101. yılında îM ıkçı ‘Üftlgf^ar ia JW ıde0m h aba diyor ^
HaliRarnas sfirgOfoi, mavpmrtjuhu
l-lalikarnas Balıkçısı (Fotoğraf: Ara Güleri
Balıkçı ölümünden iki av önce İzmir Umanı nda (Ağustos 1973) Fotoğraf: Ara Güler
cak ve temposuna yetişmenin ola­
naksızlığını fark edecektir. Yine de 
o tempoya bırakırsa kendini, öykü­
nün bir parçası olduğunu, bitip de 
diğerine başladığı an, hâlâ bir önce­
kinin tadının damağında kaldığını 
hissedecek, ama çoktan yeni öykü­
nün coşku selinde sürüklendiğini de 
görecektir.
Kitaptaki öykülerde Balıkçı gele­
neği bozmuyor, denizi, denize ait 
olan ve olmayan insanları anlatıyor.
‘Haylaz’daki Davut, Balıkçı’nın 
kendisidir. Bunu sık yapar Balıkçı.
Öykünün kahramanı olarak karşı­
mıza çıkmasa bile kendisinden bir 
şeyler bulunur öykülerinde. Ya da 
değişik kılıklarda çıkar karşımıza.
Dikkatli okuyucu, Balıkçı’mn öykü­
lerinin arkasındaki gerçeği çabuk 
bulacaktır.
‘Merhaba Akdeniz’ bölümündeki 
bazı öyküleri ele alalım:
‘Koca Orfoz’da benzersiz anlatı­
mıyla, balık avına çıkan üç arkada­
şın, kayıklarının, yakaladıkları orfo- 
zun ve Ege’nin nasıl bir bütün oldu­
ğunu görüyoruz. Orfoza hayrandır.
Nasıl da mutlu olur bu öyküyü yaz­
dıktan yılar sonra 2500 yıl önceki 
dalgıçların kutsal balık dedikleri 
Anthias’ın (Anthias sacer) orfoz ol­
duğunu öğrenince, hani Eskhylos,
Aristoteles, Oppianus, Ovid ve Plinius’un da bahset­
tikleri, “nerede anthias balığı varsa, orada süngerci­
ler için tehlike yoktur” dedikleri....‘Denizkızı ada- 
sı’nda “Güneşin kız kardeşi Eos (yani Arşipel şafağı), 
gül renkli aydınlığı kucaklamış, ufukta ağarıyordu. 
Çizgi çizgi pembe ışıklar parmaklarıydı. Sıra sıra ya­
tay bulutlar sanki b ir ‘harp’ın teliydi...’ (s. 40) “Bat­
mış gemilerin kaburgaları ve direkleri karanlıklarda 
ışıldar. Deniz dibinde ahtapot ve balıklara yüzyıllar­
ca yuvalık etmiş şarap testileri, dudaklarından balık 
ve yeşil damlacıklar solurlar.” (s. 43) “Ama işteondan 
sonra, ay aydını beni hep orada buldu ”, “Şaka değil; 
Pan bu yerlerin yerlisiydi...” (s. 44) diye karşımıza çı­
kar Çağdaş Homeros.
‘Pazaryeri’nde “Hey Allahım hey! Bizi neden ayrı 
yarattın da ikimizi bir olarak bir gövdede yaratma­
dın? Demek istediğim, bir çiftin aşkı, ebedisi mebe- 
disi değil! Tükenmez sevgiler, okşayışlar da değil. 
Ben vazgeçtim böyle saçmalardan. İnsan bir tane ve 
herkesten bambaşka olarak doğar. Eşini bulabilir. 
Fakat bir gövdede yaranlaydık, ben onda ya da o 
bende, hep mutlu olurduk...” (s. 57) derken aslında 
okuyucuya kaynağı Anadolu’da olan bir efsaneyi ha­
tırlatmaktadır. Halikarnassos’un (Bodrum, Hermat- 
rodit sözünün kaynağı, Salmakis efsanesini.
Kitabın bel kemiğini teşkil eden öykülerden biri di­
yebileceğimiz “Hayyam’ın Testileri”nde testiciliğin 
Anadolu’daki binlerce yıllık tarihini ve inceliklerini
anlatıverir bir çırpıda. Bu öykü Balıkçı nın en çok 
‘Balıkçı’ olduğu öyküdür kitapta. Onun dünya görü­
şüne, insanlık tarihine getirdiği eleştiriye şahit olur 
okuyucu. Balıkçı nın gerçeğe açtığı kapılardan biri­
dir bu.
‘Deniz Oğlu’ Turgut Reis tir. Bu öyküsünde ken­
disini hep özdeşleştirdiği ‘sabırlık anlatımıyla çıkar 
karşımıza (s. 69-70) ya da Odvsseus olup seslenir... 
(s.71-72) f
‘Ay Işığı nda, “...yağız kız, ay ışığıyla, yıldızlarıyla, 
denizi ve kıyılarıyla Güney Anadolu’nun insan kılığı­
na girmiş duygusu ve güzelliğiydi” diyen Balıkçı, De­
niz Tanrıçası Amfitrit’i, Tritonları. Nereid'leri anla­
tır. “Bizim yarattığımız hu ak ışığı gören doğu kıyık­
lar, bundan dolayı bu denize Akdeniz adını verdi­
ler...” (s. 791 derken bulur dikkatli okuyucu Balık­
çı nın öykülerinin, aslında tüm yazılarının ardındaki, 
ona bu coşkuyu, bu anlatım gücünü veren gerçeği: 
Anadolu ve Anadolu Uygarlıkları gerçeğidir bıı. Yani, 
hayatını adadığı, dünyamızdaki 83 yıllık ömründeki 
en büyük tutkusu. Kendisi de bu ‘tutku nun sesidir. 
Tüm yazıları da bu gerçeklerin ışığında okunmalıdır.
Burada Sabahattin Eyüboğlu’nun bir sözünü ha­
tırlatmak istiyorum ‘Eloğlu bahçeyi alır çekirdek 
vermez; Balıkçı çekirdeği alır bahçe verir. " Siz de 
“Çiçeklerin Düğünü”nü okurken gönlünüzde olu­
şan bahçeyi görecek ve büyük bir mutlulukla gönül 
bahçenizdeki çiçeklerin düğününü seyredeceksi­
niz... □
Binlerce yıllık Anadolu tarihinden fışkıran öyküler
Ay aydın satırlar
Çiçeklerin Düğünü /  Halikarnas Balıkçısı
( Bütün Eserleri- 18) /Derleyen: Şadan _
Gökovalı /Bilgi Yavınevi,Şubat 1991/182 s. 
12.000 TL.
NÜKHET EVERİ
Halikarnas Balıkçısı’nın doğu­
munun 101. yılı, ölümünün 17. 
yıldönümü anısına ‘Tüm Eserle­
ri’ dizisinde sunulan “Çiçeklerin 
Düğünü” Balıkçı’nın kitaplarına 
girmiş öykülerinden oluşan bir 
Şadan Gökovalı derlemesi. Ayrı­
ca bu kitaba özel olarak hiçbir ki­
tabına girmemiş üç öyküsünü de 
kovmayı uygun gördüğünü belirtmiş Gökovalı.
Doğumunun 101. yılını kutlamaya hazırlandığı­
mız şu günlerde veniden öyküleriyle gündeme geli­
yor Balıkçı.
Onu bilenler ve sevenler bu kitabı büyük bir zevkle 
okuyacaklardır. Ama eminim ki bu kitabıyla Balıkçı 
bazı okuyuculara, belki genç kuşak okuyucuya, ilk 
kez ‘merhaba’ diyecektir.
Hiçbir kitabına girmemiş öyküleri konusunda Ba­
lıkçı/ 1  tanıtmak açısından çok isabetli bir seçimde 
bulunulmuş. “Çiçeklerin Düğünü”, ‘Haylaz’ ve 
‘Bergama civarındaki, yarısı çınar, yarısı ıhlamur 
olan ağacın öyküsü’ onu birçok yönüyle gözler önüne 
seriyor.
Azra Erhat’a yazdığı bir mektubunda şöyle der: 
“Yazı dediğin bir ucundan tuttun muydu, fıırt deve 
uçarak kuyruğuna varmalı.” (23 Mart 1961) Sadece 
öyküleri için değil, tüm romanları, incelemeleri için 
de geçerlidir bu dedikleri. ‘Çiçeklerin Düğünü’ ile 
başlayıp ‘Tahsildar’ ile biten bu serüvende buna şa­
hit olacaktır okuyucu.
Balıkçı hakkında yıllardır birçok şey yazıldı, birçok 
şey söylendi. Üslubu eleştirildi, dili eleştirildi. Ama 
kendisi ne derdi tüm bunlara? Yazı hakkında, yaz­
mak hakkında, kendi yazıları hakkında neler söyler? 
Bu serüvene başlamadan önce ona kulak verelim. Az­
ra Erhat’a yazdığı mektuplardan alıntılar yapacağım 
bunun için:
—  Yazı diye bilinen şey, zaten zihinde yazılmış şe­
yin kâğıda dökülmesidir. (25 Mayıs 1957)
—  Yazı, yazılmış konuşmadan başka nedir? Ede­
biyat kâğıda ses modülasyonlarının verilemediğin­
den doğmuştur bence. (29 Temmuz 1959)
—  Her yazıda esasi tek bir davranış vardır. Davra­
nış da değil fırlayış, boşanış, diyelim. Bunun hızı ne 
kadar hızlı ise o yazıda ben o kadar ben’im. Bu hız bir 
eskiden yeniye gidiş duygusu verir bana. Bir şeyden 
kurtulma (...) Eh deli gönül kabarınca insanın içi içi­
ne sığmaz da böyle yalın gönül halinde açıklıklara fır­
lar. (11 Haziran 1957)
—  Yaşamak demek yazmak, düşünmek, yaratmak 
demek. (11 Haziran 1959)
Şimdi girebilir okuyucu Balıkçı’nın dünyasına. 
Daha ilk öyküde onun bilgi ve dehasına hayran kala­
C U M H U R İ Y E T  K İ T A P  S A Y I  6 0
Taha Toros Arşivi
S A Y F A  1 4


Binlerce yıllık Anadolu tarihinden fışkıran öyküler:Ay aydın satırlar

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository