Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Ahmet Cevat Paşa-Cevat Şakir Kabaağaçl

Gökovalı, Şadan

Istanbul Sehir University Repository

yetle gözlerinizih önüne sere­
cek olan bu baştanbaşa meraklı 
tefrikaya pek yakında başlıyo­
ruz.
Arkadaşımız Cevat Şakır Ka- 
baağaçlı’nın lisanımıza çevirdi­
ği bu heyecanlı eseri bekleyiniz.
Gazetenin künyesine baktım:
“Gönderilen yazılar iade edil­
mez. Gazetemiz ilan mündere- 
catından (içeriğinden) mesuli­
yet (sorumluluk) kabul etmez.
Demokrat İzmir Basıme- 
vi’nde basılmıştır.
Bu sayıda Yazı İşlerini fiilen 
idare eden Nihat Silahtaroğlu.”
Dizideki kimi ipuçlarına, Ba­
lıkçının çocuklarıyla ve zama­
nın Demokrat İzmir çalışanla­
rıyla yaptığımız görffşmelere 
dayanarak, Balıkçı’mn “Dalgıç­
lar”! bizzat yazdığı kanısına var­
dık.
Bu ipuçlarından bazıları:
- Dil çeviri ya da nakil değil,
Balıkçı dili,
-Olaylar ve geçtiği yerler bize 
uzak değil,
-“Karabatak”, uzun süre bir 
Amerikalı dalgıcın sıfatı olarak
verildiği halde, bir yerde bizden Halikarnas Balıkçısı (Ağustos 1973'te: Asıl Adı Cevad Sakir Kabaağaclı. Çocukluğu Atina ve 
c fo f, , , ı , B ü y ü k a d a ' d a  geçti. Denizci olmak istedi.Gerceklesmedi ama, bize en güzel deniz öykülerini Dir dalgıcın sııau oluveriyor, yjne 0 an|attl yüzüne dikkatlice baktığımızda rüzgarların ve tuzlu suların bıraktığı izleri gör-
- Olaylar Amerika açıklarında, müyor muyuz? (Fotoğraf: Ara Güler)
Amerikalılar arasında geçerken 
araya bizim Ahmet’ler, Paluko’lar, Mehmet’ler girive- 
riyor...
Sormaz mısınız:
Durum böyleyken “nakletme” ya da “çevirme” 
açıklamasına neden gerek duyulmuş?
Bunun çeşitli nedenleri olabilir. Başlıcaları:
1 -Böylesi daha ilgi çekici bulunmuş olabilir,
2 - Balıkçı, Bodrum kalebentliğinden yeni döndüğü 
için, adı halâ sakıncalı sanılıyor olabilir,
3 - Anlatılara evrensel boyut kazandırılmak istenmiş 
olabilir,
4- Balıkçı, anlatımda geçen dinamit atma, define 
arama olaylarının; kahramanlarının başını ağrıtması­
nı istememiş olabilir.
“Dalgıçlar”ın 40 yılı aşkın süredir gizli kalmasının 
nedeni; yapıtın aktarma ya da çeviri sanılmasıdır. Ba- 
lıkçı’nın kitaplaşmış- kitaplaşmamış birçok çevirisi 
olduğu gibi; bazı yazılarını “çeviri” diye sunduğunu 
da kesinlikle biliyoruz.
“Dalgıçlar”ı size sunarken, eskimiş bazı sözcükle­
rin Türkçelerini ayraç () içinde göstermekten öte, di­
line dokunmadım.
101. yaşında, dünyamızdan Balıkçı’ya merhaba!
Cevat Şakir Kabaağaçlı 16/17 Nisan 1890’da Girit’te doğdu. 
Çocukluğu Atina/Faleron’da ve Büyükada’da geçti. Robert 
Kolej’i bitirdi. Denizci olmak istiyordu ama, ailesi onu 
İngiltere’ye Oxford Üniversitesi ne gönderdi. Orada “Yakın 
Çağlar Tarihi” bölümünde öğrenim gördü. Yurda dönünce 
çeviriler yaptı, çeşitli gazete ve dergilere yazılar yazdı. Resimli 
Hafta dergisinin 13 Nisan 1925 tarihli sayısında yayımlanan 
“Hapishanede İdama Mahkûm Olanlar Bile Bile Asılmaya 
Nasıl Giderler?” başlıklı öyküsü yüzünden üç yıl kalebentlikle 
Bodrum’a sürüldü. Bodrum’da yaklaşık çeyrek yüzyıl kaldı. Bu 
beldenin Karia çağındaki adından esinlenerek “Halikarnas 
Balıkçısı” takma adını kullanır oldu. Bodrum'un gelişmesine ve 
Anadolu uygarlığının tanınıp tanıtılmasına olağanüstü 
katkılarda bulundu. Çocuklarının öğrenimi için 1947’de 
İzmir’e yerleşti. 13 Ekim 1973’te İzmir’de öldü. Bodrum’da, 
Şadan Gökovalı ile birlikte seçtiği yerde gömüldü.
Y a p ıt la r ı:
Balıkçı’nın bütün eserleri Bilgi Yayınevi kitapları arasında 
piyasaya çıktı. Başlıcaları şunlardır: Aganta Burina Burinata, 
Turgut Reis, Mavi Sürgün, Merhaba Anadolu, Uluç Reis, 
Ötelerin Çocukları, Deniz Gurbetçileri, Anadolu Efsaneleri, 
Anadolu Tanrıları, Hey Koca Yurt, Parmak Damgası...
İzmir, 17 nisan 1991
Doğumunun 101. yılında Halikarnas Balıkçısı
Yine 'merhaba' diyor
Doğumunun 101. yılında Halikarnas 
Balıkçısı, ilk kez yayımlanan üç öykü 
ve yakında çıkacak bir romanıyla 
bize yine ‘merhaba’ diyor. 1925 
yılında üç yıl kalebentlik cezasıyla 
Bodrum’a sürülen ve orada çeyrek 
yüzyıl kalan Balıkçı, bu beldenin 
gelişmesine ve Anadolu uygarlığının 
tanıtılmasına olağanüstü katkılarda 
bulunmuştu. Balıkçı’nın ‘Nakleden 
Cevad Şakir’ diye 1949 yılında tam 
53 gün süreyle Demokrat İzmir 
gazetesinde yayımlanan ‘Dalgıçlar’ı 
40 yıl sonra gün ışığına çıkıyor.
ŞADAN GÖKOVALI
“Balıkçı Baba”nın bana bı­
raktığı paha biçilmez evrak ar­
dında bir gazetede yayınlan­
mış “Dalgıçlar” adlı yazı dizi­
sinden 20 kadar kesik vardı. 
Sararmış, elleseniz un ufak 
olacak duruma gelmiş kesikle­
ri, üzerine “Dalgıçlar” yazdığım zarf içinde kitaplığı­
mın “Balıkçı Köşesi”ne kaldırdım.
Aradan net 20 yıl geçti.
“Dalgıçlar”ı su yüzüne çıkarmada gecikmemin ne­
denleri var:
- Herşeyden önce dizi, “Nakleden Cevad Şakir” 
diye sunulmuştu,
- Tamam değildi; yayınlandığı gazete ve yayınlanış 
tarihleri belirsizdi...
Arasıragözatıyordumkesiklere...
Kişiler Türk, olayların geçtiği yerler Türkiye değil.
Üstelik, Balıkçı Usta “Dalgıçlar”ı nakletmiş. Peki 
ama kimden, nerden? Belli değil...
Bunlar kurcalıyordu kafamı. Ama içimden bir ses, 
“ Dalgıçlar’ı Balıkçı’nın (nakletmeyip) bizzat yazdı­
ğını söylüyordu. Bazı tipler, anlatılan olaylar ve olay­
ların geçtiği yerler biliş geliyordu bana.
Dalgıçlığa, pardon, dedektifliğe başladım:
Kesiklerin Demokrat İzmir’den olduğunu anla­
makta zorlanmadım. Arkalarındaki; özellikle De­
mokrat Parti’ye ilişkin haberlerden, kesiklerin 1949 
sonlarına ya da 1950 başlarına ait olabileceğini kes­
tirdim.
İzmir Milli Kütüphane Müdürü Ali Rıza Atay dos­
tumuza durum ve dileğimi ilettim. Demokrat İzmir 
koleksiyonunun önüme getirilen cildini (1949/4), 
umutsuzca karıştırmaya başladım. Ekim gazeteleri­
nin sonuna geliyordum. 30 Ekim 1949 günkü De­
mokrat İzmir’in birinci sayfa, 2. ve 3. sütunlardaki 
duyuruyu görünce, gözlerim faltaşı gibi açıldı: 
DALGIÇLAR
Denizaltının esrarengiz âlemini büyük bir selâhi-
C U M H U R İ Y E T  K İ T A P  S A Y I  6 0
Taha Toros Arşivi
S A Y F A  1 2


Doğumunu 101. yılında Halikarnas Balıkçısı:Yine 'merhaba' diyor

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository