Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Ahmet Cevat Paşa-Cevat Şakir Kabaağaçlı.



Not: Gazetenin "Amerikadan Vatana" köşesinde yayımlanmıştır

Kılıç, Altemur

Istanbul Sehir University Repository

AMERIKAS AN VATANA
T T
Y ale Üniversitesinde bir temsil
6u Üniversitenin Broadway ve Hollywood muhitlerine piyes müellifleri, yıldızlar ve sahne vâzı- 
ları yetiştiren tiyatro kısmında... —  Senelik 4 büyük temsilden biri:Tunç Yalman'ın İngilizce 
olarak yazdığı «Myrmidons» piyesi —  Piyeste rol alan kız ve erkek iki Türk : Şirin Devrim 
ile Haldun Dormen.. —  Piyesteki mevzu ve en başlıca tez —  Mektep Müdürününki. tiyatro 
profesyonellerininki dahil olmak üzere, umumî tenkid lebdedir —  «Ben türküm; Türk tiyatro­
suna dönmem lâzım »
--------------------------------------------------------------- Y A Z A N : ------------------------------------------------------------------
O kuyacağına bu yazıyı yazmam, birçok bakım 
dan vazifemdir; ayni sebepler­
den dolayı da, mutlak bir bi­
taraflığı gösterebilmiş sayıl­
mam imkânsız... Azamî derece­
de tarafsız olsam bile, okuyu­
cuların şüphesinden kurtulmam 
güç...
Geçen hafta sonu Nevyorka 
komşu eyaletlerden Connect!' 
cut’a uzanarak, meşhur Yale Ü- 
niversitesinin tiyatro kısmının 
senede dört defa verdiği büyük 
temsillerden birinde hazır bu­
lunduk. Yale, Amerikanın en 
meşhur ve en büyük üniversi­
telerinden biri olduğu gibi, ti­
yatro kısmı da Amerikanın en 
şöhretli sahne müesseselerin-
Iden biridir... Broadway ve Hollywood, bu mektepten ye­tişen piyes müelliflerile, yıldız­larla ve sahne vâzılarile dolu­dur... İşte; bu mektep talebe­lerinin senede dört defa ver­dikleri temsiller de; sadece Ya­
le için değil, sadece Connec­
ticut için değil, bütün Amerika 
için büyük ehemmiyeti haizdir. 
Mektepte piyes yazarlığı tahsil 
edenlerin sene zarfında yazdık­
ları eserler arasından en İyi 
dört tanesi seçilir, o sene zar­
fında küçük temsillerde ve va­
zifelerde en fazla başarı göste­
ren sahne vâzıları bu piyesleri 
idare ederler ve mektebin en 
iyi artistleri bu piyeslerde rol 
alırlar... Temsilleri görmeye 
Nevyorktan ve Hollywood’dan 
tiyatro sahipleri, rejisörler ve 
«istidat avcısı» denilen kimse­
ler gelirler. Bunlar, piyesi ve­
ya idare ediliş tarzını veya şu 
veya bu artisti beğenirlerse; 
derhal kontrat ve iş teklifinde 
bulunurlar... Meselâ; meşhur 
Van Heflin, Hollywood’a bu 
yoldan girmiştir... Halen Broad- 
v-ay’da büyük muvaffakiyetler 
kızanan Julie Harris de, Yale 
nazımlarındandır., v.s...
İşte; bu yıl Yale Tiyatro kıs 
muda senelik 4 büyük temsil­
den biri olarak Tunç Yalmanın 
iniglizce yazdığı «Myrmidons » 
adlı 3 perdelik piyesi verildi, 
ve ben de bu piyesi seyrettim. 
Şimdi orada bulunan yegâne 
Türk gazetecisi sıfatıle; bir va 
tandaşm bu büyük muvaffaki­
yetini gazeteme bildirmek vazi­
fem... Fakat çok kişi bilir, ki 
Tunçla ben, mektep sıralarm- 
danberi yakm arkadaşadır... 
Ben yazılarımı Vatana yazarım 
ve Vatanm başyazarı da Tun­
cun babasıdır... Bu şartlar da­
hilinde; okuyucular, elbette ta­
rafsızlığımdan şüphe edebilir­
ler. ve Tuncun muvaffakiyetin­
den dolayı çok içten bir iftihar 
duyduğum için, yüzde yüz ve 
taş gibi bitaraf olduğumu id­
diadan da, ben bile çekiniyo­
rum...
Ancak; ortada sağa sola çeki- 
lemiyecek, ne kadar istenilse 
de mühimsemezlikle karşılana 
mıyacak bir hakikat var: «Türk 
vatandaşı ve Yale tiyatro mek­
tebi son sınıf talebelerinden 
Tunç Yalman’ın «Myrmidons» 
adlı piyesi, Yale Üniversitesi 
sahnesinde oynanmış ve herkes 
tarafından çok beğenilmiştir..
Tunç, Yale tiyatro mektebi­
nin yegâne Türk talebesi de­
ğil... Bu üniversitenin bulun­
duğu New Haven şehrinde â- 
deta bir Türk kolonisi ile kar- 
|e şılaştık... Tiyatro mektebinde 
ressam Fahrünnisa Zeid’in kızı 
11 Şirin Devrimle tanınmış iş a- 
ı damlarımızdan Sait Dormen’in 
oğlu Haldun Dormen de tahsil 
. etmekteler. Şirin artistlik tah­
sil ediyor, Haldun da ileride 
Türk sinemacılığını kalkındır­
mak üzere rejisörlük öğreni­
yor. Her ikisi de Tuncun piye­
sinde rol almışlardır.. Bunlar­
dan başka Yale’e devam eden 
başka Türkler de yok değil.»
Piyes vaktini beklerken hep 
bir araya geldik ve üniversite­
yi dolaştık. Yale, başlangıçta 
bir iki bina halinde kurulmuş­
ken, şimdi New Haven şehrinin 
hemen hemen yarısını kapla­
mış... Bütün binaları hep orta 
asır üslûbunda yapılmış ve in­
sana bir nevi huşû telkin edi­
yor... Muazzam kütüphanesini, 
zengin müzesini, göze hoş gö­
rünen küçük avlulara bakan ya­
takhanelerini gezerken, böyle 
bir mektepte okumanın çalışma 
yı ne kadar kolaylaştırdığını dü 
şündüm ve âdeta işimi, gücümü 
bırakıp kütüphanedeki rahat
A L T E M E  R K I L I Ç
«The Myrmidons» piyesinin Yale Üniversitesindeki temsilinden 
bir görünüş; Kraliçe (Şirin Devrim) ve âşığı dük, ikinci perde­
nin 1 inci sahnesinde.
koltuklardan birine kurulup, 
mütalâaya dalmak hevesine ka­
pıldım...
Gerçi birçok iddiam vardır 
.amma, tiyatro tenkidi .yapabil­
mek, iddia etmediğim bir şey­
dir... Mektep sıralanndanberi 
Tuncun rehberliği sayesinde ti 
yatroya karşı büyük bir sevgi 
beslemişimdir; fakat bu hiç bir 
zaman amatörce bir anlayıştan 
ve sevgiden ileri gitmedi. Bi­
naenaleyh, şimdi Tuncun piye­
sinin tenkidini yapmıya kalkış- 
mıyacağım...
«Myrmidons» ismi, Tuncun 
izahına göre - Yunan esatirinde 
karıncalardan türeyen bir ne­
sil mânasına gelirmiş... Lügat 
mânasında ise, aşağı yukarı, baş 
kalarına âlet olan insanlar mâ­
nasına geliyor.
Mevzu kısaca şu: Ege denizin­
de isimsiz bir adada, tahtından 
yeni kovulmuş bir kral, karısı, 
meczup annesi ve iki yeğeni, mem 
leketlerinde ilân edilmiş olan 
yeni cumhuriyet idaresinin bağ 
ladığı maaşla yaşıyorlar. Kralın 
genç oğlu neşeli, mes’uliyetle- 
rini ve etrafında olup bitenleri 
pek idrâk etmeyen, her şeyi 
göründüğü gibi kabul eden ço­
cuk ruhlu bir adam.. Avrupa- 
da tahsilden döndüsten sonra, 
hâdiseler, onun bütün inandığı 
şeyleri birer, birer yıkıyor.... 
Meselâ; nişanlısı olan ve ken­
disine pek bağlı sandığı yeğeni 
hakikatte kendisini sevememek 
tedir ve babasının metresidir... 
Sonunda bir gemiciye kaçar.. 
Annesi, adada bulunan bir dü­
kün metresidir ve babasının bir 
kaza neticesinde ölümünün he­
men akabinde onunla birlikte 
Avrupaya gider... Genç prensin 
diğer yeğeni evde kalmış bir 
kızdır ve ona âşıktır.. Bu sı­
zın bütün gayesi, bu hadiseler 
neticesinde onun çocukluktan 
kurtulup adam olması ve niha­
yet kendisine kalmasıdır. Ne­
ticede; Prens, çocukluktan kur 
tulur ve adam olursa da, artık 
dünyada hiç bir şeye bağlı ol­
mamak ve günü gününe yaşa­
mak kararile...
Piyeste birçok tez ve . mesaj» 
olmakla beraber; en başlıcası, 
«İnsanları oldukları gibi kabul 
etmek ve yalnız bir ¿araflari- 
le, bir tek hareketlerile anla­
mamak ve itham etmemek» tır.
Yerim mahdut olduğu için 
gerek mevzu ve gerek tez hak­
kında daha fazla yızamıyaca- 
ğım... Piyesin TUrkiyede de oy­
nanacağını ve kitap halinde ba­
sılacağını umarım.
İtiraf edeyim ki ben ve e- 
şim Asuman, piyesi iftihardan 
mestolmuş bir halde seyrettik... 
Kanaatimce; Tunç gerek piyes 
tekniği bakımından, gerek ka­
rakterleri yaratmak ve Ckirleri 
belirtmek bakımından çolt mu­
vaffak olmuştur...
Kendi kanaatimi bir tarafa bı­
rakayım da, arkamdaki sırada 
oturan ve bizim Tuncun arka­
daşı olduğumuzu bilmeksizin, 
..vamndakilerie konuşan - sonra­
dan mektebin müdürü olduğu­
nu öğrendiğim - bir zatın söy­
lediklerini nakledeyim:
—  Tunç, mektebin en istidat 
lı talebelerindendir... İstikbali 
pek parlaktır.. İsmini yakında 
Broadway’da ışıklarla yazılmış 
olarak görürseniz, - yani piyes­
lerinden biri Broadway’da oy-
' i
i
1
:
(
1
i
i
i
i
1
I
;
I
1
>
'
nanırsa demek istiyor hiç şaş­
mayınız... Bu piyeste, çok bü­
yük bir muvaffakiyet gösterdi.. 
Hem tasavvur ediniz, ki anadili 
İngilizce olmadığı halde, bu ka 
dar kuvvetli ve akıcı bir lisan­
la yazmıştır...»
Piyes bittikten sonra, salon 
boşalırken, aralarında birçok 
tiyatro profesyonelleri bulunan 
seyircilerin konuşmalarına ku­
lak kabarttım. Emin olumız, 
hepsi de lehte idi... Hele «Düşü 
nünüz, bir Türk, bu kadar gü­
zel İngilizce yazsın» sözleri pek 
umumî idi...
Piyesin iftihara şayan bir ta­
rafı daha Vardı! Şirin Devrim 
de Kraliçe rolünü oynuyor ve 
gerek muhteşem güzelliği, ge­
rek sanatı ile göze çarpıyordu... 
Gene seyircilerden birini duy 
dum; irine telmihen «Türk gi­
bi kuvvetli sözüne, şimdi Türk 
gibi güzeli de ilâve etmeli» di­
yordu.
Evet; Tunç Yalmana Ameri- 
kada muvaffakiyet yolu açık­
tır. Hem geçen seneki piyesi- 
le, hem bu seneki muvaffaki- 
yetile kendisine Amerikan sah 
ne âleminde bir isim yapmayı 
başarmıştır.. Yale’den Broad- 
way’a atlaması, kolay ve müm­
kündür... Lâkin, işin asıl güzel 
tarafı şudur, ki bu başarı, Tun­
ca esas gayelerini ve memleke­
tini unutturmamıştır... Gele­
cek sene Türkiyeye dönecektir. 
Kendisine «Neye bir sene daha 
kalıp da Broadway’ ia  bir şöh­
ret yapmıyorsun?» diyecek ol­
dum; bana şu cevabı verdi: 
«Ben Türküm; Türk tiyatro­
suna dönmem lâzım» dedi.. 
Tuncu tanıyanlar onun kalbinin 
her zaman Türk tiyatrosu için 
çarptığını ve kendisi için şahsi 
şöhretten evvel Tür'.; tiyatrosu­
nun g üdiğini bililer.™ Bu ben­
ce, herkeste yerlejSssi arzu e- 
dilecek temiz, faydalı iddiasız 
bir vatanseverlik, milliyetper­
verliktir— Goethe «Herkes ka­
pısının önünü süpürsün, sokak 
lanmız temiz olacaktır» der. 
Herkes kendi sahasında vazife­
sini yapsın, vatanımız mükem­
mel olacaktır...
Taha Toros Arşivi


Yale Üniversitesinde bir temsil

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/167045/3/001512449006.pdf

Yale Üniversitesinde bir temsil

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository