Taha Toros Arşivi, Dosya No: 62-Enver Paşa Aile ve Çevres

Güven, Özkan

Istanbul Sehir University Repository

müzayede Q : r n f
- r —
V pr PAZAR 1^  M illiyet -77 S/U IC3 Pazar 10 Nisan 2005 3
"Çizimler Enver Paşa’nın 
başka bir yönünü yansıtıyor»
Enver Paşa’nın Rusya’da esir olarak tutulduğu kampta para 
kazanmak için çizdiği karakalem çalışmaları ve Osmanlı 
zamanından kalma tombaklar açık artırma ile satılıyor. Portakal 
Sanat Evi’nin sahibi Raffî Portakal, “Enver Paşa’nm çizimlerinde 
bir desen kalitesi, figür kabiliyeti, bir sanatçı kimliği var” diyor
Müzayedede 17'nci yüzyıldan 
kalma tombak at alınlığı 
(sağda) ve tombak miğfer 
(altta) ile birlikte tombak 
üzengi, ibrik de satışa çıkacak.
Tombaklar
ÖZKAN GÜVEN
,* S
oguven@milliyet.com .tr
Satın almak gibi bir niyetiniz olma­sa da Portakal Sanat ve Kültür Evi’ndeki sergiyi en kısa sürede gezmenizi öneriyoruz. Çünkü bu­
rada yer alan birçok değerli 
eseri son görüşünüz olabi­
lir. Sergi 12 Nisan’a ka- 
î dar sürüyor. Klasik ve
|  modem dönem Türk
|  ressamlarının ve hat
sanatının büyük usta­
larının yanı sıra Enver 
Paşa’nın resmettiği ka­
rakalem peyzaj ve portre­
lerinden oluşan albümü­
nün, 17’nci yüzyıldan kalma 
Osmanlı tombak at alınlığının 
da bulunduğu 222 eser bu ser- 
ginin hemen ardından satışa su­
nulacak. Portakal Sanat ve Kültür 
Evi’nin İlkbahar Gece Müzayedesi 
13 Nisan Çarşamba günü saat 21.00’de 
Conrad International İstanbul’da ger­
çekleştirilecek. Müzayedeyi Portakal Sa­
nat ve Kültür Evi’nin sahibi Raffi Porta­
kal yönetecek. Portakal “Satılır veya sa­
tılmaz önemli değil ama sanat tarihi açı­
sından bunlar önemli eserler” diyor.
“Tam 40 yıldır bu işin içindeyim, böyle 
bir tombak koleksiyonu görmedim”
Enver Paşa 
56 adetlik 
kara kalem 
çizimlerinin 
her birine bir not 
düşmüş. Yandaki 
eserde de "Esirler 
karargahında 
esirlerin bulunduğu 
çiftlik binası" 
yazıyor.
■ '
“Bu albümün bir müzede 
olmasını isterim”
Enver Paşa esir olarak tutulduğu karargahta 
tutuklu bir Çingene kadını ve kızını resmetmiş.
■ Enver Paşa’nın albümünden 
biraz bahsedelim...
Enver Paşa, Rusya’ya sahte bir 
kimlik ve küçük bir uçakla girmeye 
çalışırken uçağı Latvia’da 
düşürüldü. Bolşevik Rus 
askerlerinin tutulduğu bir 
kampa kondu. 1920’de 
esareti sırasında daha rahat 
yaşayabilmek için resim 
yapmaya başladı. Bu 
eserlerden bazılarını satıp 
geçimini sağladı.
Resmettiği karakalem 
peyzaj ve portrelerden 
oluşan albümünde 56 adet çalışma 
var. Albümü “Cici” diye hitap ettiği 
eşi Naciye Sultan’a hediye etmiş.
İlk sayfasına da “10 Nisan 1920’den 
6 Temmuz 1920’ye kadar 
Letland’da (Latvia) olan esaretim 
ve Badehu (sonra) Riga’dan 
Almanya'ya seyahatim esnasında
yaptığım resimler olup sevgili 
Cici’me hatıra olarak takdim ettim. 
Berlin, 28 Temmuz 1920 Enver'in” 
yazmış. Biz bunlardan sadece 
10’ıınu kataloga koyduk.
Siz bu albümü 
nereden buldunuz?
Albüm Naciye 
Sultan’m torunu Arzu 
hanıma kalmış. Benim de 
çok değer verdiğim bir 
koleksiyon bu. Hakikaten 
bu albümün bir müzede 
olmasını isterim.
■ Bu çizimler Enver 
Paşa’ya ait olmasaydı yine çok 
değerli olur muydu?
Hayır. Ama Enver Paşa’nın 
çizimlerinde bir kalite var. Bir 
desen kalitesi, figür kabiliyeti, bir 
sanatçı kimliği var. Bunlar Enver 
Paşa’nm bilinmeyen bir özelliğini 
yansıttığı için çok önemli.
■ Birisi size müzayedeye çıkacak bu eserleri 
bir kelimede anlatın derse ne söylersiniz?
Keşif! Ashnda çok da büyütmek istemiyorum 
ama bu, tam anlamıyla bir keşif. Bunu özellikle 
Enver Paşa’mn albümü, tombak koleksiyonu için 
söyleyebilirim. 17’nci yüzyıldan kalan tombak 
koleksiyonu var ki, 200 yıllık bir kurumuz, bu işin 
içinde 40 yıldır varım, bilinçli sanat ve kültür ha­
yatımda böylesine bir komple eser gördüğümü 
hatırlamıyorum. Çok nadir bir tombak at alınlı­
ğı, iki tane tombak miğfer var. Aslında bu müza­
yedeye çok fazla eser koymadık. Üç ana unsur 
üzerinde durduk. Tablolar, hatlar ve tombaklar... 
Biz kıyıda köşede kalmış önemli eserleri sergile­
dik. Şu an burada onlar ilk kez birbirleriyle kar­
şılaştılar, birbiriyle konuşuyorlar.
■ Bu tombaklar neden bu kadar değerli?
OsmanlIların yaptığı altın kaplama sanatına
biz tombaklama diyoruz. Tombak altın kaplan­
mış, başka deyişle altınla yaldızlanmış bakır ve 
bakır alaşımlarından yapılmış ürünlerin ortak 
adı. İnsanlar o dönemde kullandıkları eşyaya al­
tın görünümü vermek istemiş ve bu sanat böyle 
çıkmış. Tombaklama gündelik eşyaların yanında 
askeri eşyalarda da kullanılırdı. Bunlar, cıvayla 
yapılıyor. Cıva buharlaşırken zehir halini alıyor. 
Rivayet edilir ki tombak ustaları da çok fazla ya­
şamazlar. Günümüzde özellikle tombak at alın­
lıkları çok nadir ortaya çıkıyor. Bizim müzaye­
dedeki komple koleksiyon, hiçbir özel koleksi­
yonda yok. Mesela bu zamana kadar hep tek 
üzengi satılmıştır, çift üzengi satılmamıştır. Bi­
raz uç anlatacağım ama 2 milyon yıl sonra bir in­
sanın iki ayağının olduğunu anlatabilecek bu çift 
üzengi.
■ Siz kimden aldınız bu objeleri?
Bunları M. ve M.B. ailelerinden aldık. Bunu 
kataloga da bu şekilde yazdık çünkü aileler,
isimlerinin açıklanmasını istemedi.
■ Müzayedeye kaç kişi katılacak?
Sergiyi 2 binden fazla kişinin ziyaret etmesi 
bekleniyor. Müzayedeye de 500’ün altında kişi­
nin katılmasını beklemiyoruz. Ben neden haz alı­
yorum biliyor musunuz? Kataloglar yayınlıyoruz. 
Bu kataloglar kütüphanelere, koleksiyonerlerin 
evlerine, müzelere giriyor. Yani bir arşivlik belge 
içeriyor. Bunların estetik tatlan var. Eğer bu 
eserler satıhrsa yeni evlere girecek. Türkiye her 
bakımdan gelişiyor. Bundan 20 yıl önce özel mü­
ze kuralım deseydik bize deh derlerdi. Ama Sa­
kıp bey bir müze yaptı, Rahmi bey bir müze yap­
tı, İnan Kıraç bir müze yapıyor. Artık dünyanın 
geçtiği yoldan geçiyoruz. İstanbul bir kültür baş­
kenti olmaya adaydır. Burada hep birlikte bunla­
rın adımını atıyoruz. Eserleri insanlarla paylaş­
mak, kültür seviyesini yükseltmek gerekiyor.
"Klasik ve modern döneme ait 
olağanüstü tablolar da var"
■ Bu müzayedede sadece objeler yok. Tablo­
lar ve hat sanatı eserleri de var.
Evet. Olağanüstü güzellikte. Klasik ve mo­
dem döneme ait tablolar var. Feyhaman Duran, 
Hüseyin Zekai Paşa, Halil Paşa, Nazmi Ziya, 
Avni Lifîj, İbrahim Çallı, çok nadir rastlanan 
hem de iki adet Namık İsmail, Diyarbakırlı Tah­
sin, Hikmet Onat’m ölümsüz bir eseri; ayrı bir 
güzellikte Eşref Üren, eşi Melahat Üren, Abi- 
din Dino, Bedri Rahmi ve eşi Eren Eyuboğ- 
lu’nun eserlerini sayabiliriz. Şeyh Hamdullah, 
Hafız Osman, Kazasker Mustafa, Halim Bey gi­
bi hattatlar dünya hat sanatında birer yıldız. Ah­
met Karahisari, Şeyh Hamdullah, Rafaello, 
Michelangelo, Leonardo ile kıyaslanabilecek 
ustalar. Biz değiliz ama Batı bunun farkında. ■
*  't
Halife Abdülmecid’in 
“Çerkez Haşan” adlı resmi
Osmanlı zamanında çeşitli dönemlerde 
seraskerlik (genelkurmay başkanlığı) ve 
valilik görevi yapan Hüseyin Avni Paşa 
yenilik taraftarlarının yanında yer aldı. 
Yenilikçi vekiller heyeti Sultan Abdülaziz'i 
tahttan indirerek yerine Sultan Beşinci 
Murad'ı getirdi. 1876'da Midhat Paşa'nın 
sarayında yapılan vekiller heyeti 
toplantısına Sultan Abdülaziz taraftarı 
Çerkez Haşan bir baskın düzenledi.
Hüseyin Avni Paşa'yı toplantı odasında 
öldürdü. Müzayedede Halife 
Abdülmecid'in 1942 tarihli "Sultan'ı 
Abdülaziz'in intikamını alan Çerkez Haşan" 
yazılı Çerkez Haşan portresi de bulunuyor.
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5  1 4 8 1 9 0 0 6 *


Çizimler Enver Paşa'nın başka bir yönünü yansıtıyor

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository